Dopłaty niepewne, stawki nieznane. Kontrolerzy ostrzegają rolników
Europejski Trybunał Obrachunkowy ostrzega, że planowana reforma WPR w budżecie UE na lata 2028–2034 może wprowadzić dużą niepewność dla rolników i ryzyko opóźnień w wypłacie środków. Kontrolerzy wskazują na brak jasnych zasad finansowania, możliwe trudności w monitorowaniu wydatków oraz mniejszą przewidywalność dopłat. Choć Trybunał nie sprzeciwia się samej reformie, podkreśla, że projekt w obecnym kształcie wymaga doprecyzowania, aby uniknąć problemów z funkcjonowaniem przyszłej wspólnej polityki rolnej.
Copa-Cogeca: alarm rolników uzasadniony
Do opinii odniosła się Copa-Cogeca.
– Opinia Trybunału jest dla nas potwierdzeniem, że alarm, który od miesięcy podnoszą rolnicy, był w pełni uzasadniony – podkreśla kierownictwo Copa-Cogeca. – Instytucja odpowiedzialna za kontrolę wydatkowania środków UE jasno mówi, że proponowany model budzi poważne ryzyko dla przyszłości WPR i stabilności sektora rolnego.
Opinia ETO, przygotowana na wniosek Parlamentu Europejskiego i Rady, jednoznacznie wskazuje, że plan Komisji Europejskiej budzi poważne zastrzeżenia – od osłabienia wspólnotowego charakteru WPR w ramach koncepcji tzw. „Jednego Funduszu” po niepewność i dodatkową złożoność, jakie nowe rozwiązania mają generować dla rolników.
Jedna pula pieniędzy zamiast WPR? Rolnicy obawiają się renacjonalizacji
Zgodnie z propozycją Komisji na nową perspektywę finansową 2028–2034, WPR ma zostać włączona do szerszego „Jednego Funduszu” (Single Fund) i realizowana poprzez jednolite krajowe plany.
Komisja przedstawia ten kierunek jako uproszczenie i zwiększenie elastyczności, ale sektor rolny jest sceptyczny nastawiony do tego stwierdzenia.
– Od początku ostrzegaliśmy, że w praktyce oznacza to pełzającą renacjonalizację WPR. Jeśli każdy kraj będzie miał daleko idącą swobodę, wspólna polityka przestanie być naprawdę wspólna, a rolnicy zapłacą za to cenę w postaci chaosu regulacyjnego i niepewności inwestycyjnej – zaznacza Copa-Cogeca.
Od czasu przedstawienia propozycji latem ubiegłego roku, po masowych protestach rolników w Brukseli i Strasburgu, Komisja zaczęła sugerować częściową korektę. W tym kontekście opinia ETO była w całym sektorze oczekiwana z dużą uwagą. Tylko pytanie, czy sugestie w niej zawarte zostaną uwzględnione przez prawodawców.
WPR: zamiast uproszczeń, większy chaos? Audytorzy biją na alarm
ETO w swojej opinii potwierdza główne zarzuty Copa-Cogeca, które mówią o tym, że nowa konstrukcja może w praktyce skomplikować, a nie uprościć system.
Trybunał ostrzega, że wdrożenie w obecnej formie reformy WPR będzie:
- tworzyć niepewność dla państw członkowskich,
- ograniczać przewidywalność dla beneficjentów,
- opóźniać wypłaty środków dla rolników.
– Rolnicy potrzebują stabilności i przejrzystych zasad, a nie kolejnej warstwy biurokracji. Jeżeli mechanizm wypłat stanie się jeszcze wolniejszy i mniej przewidywalny, to cele WPR – od bezpieczeństwa żywnościowego po zieloną transformację – będą w praktyce zagrożone – komentują przedstawiciele Copa-Cogeca.
Dodatkowym źródłem niepewności jest fakt, że łączny budżet WPR będzie znany dopiero po przyjęciu krajowych planów przez Radę, co wedłg Copa Cogeca utrudnia długofalowe planowanie finansowe gospodarstw i porównanie nowej WPR z obecną perspektywą.
Różne zasady w każdym kraju? WPR może stracić wspólny charakter
W opinii ETO wyraźnie wskazano, że proponowany model może osłabiać wspólne elementy WPR, co w efekcie może prowadzić do nierównych warunków konkurencji między rolnikami w różnych krajach i może zaburzać funkcjonowanie jednolitego rynku UE.
– Nie możemy zgodzić się na scenariusz, w którym miejsce zamieszkania rolnika w UE staje się ważniejsze niż jego konkurencyjność i jakość produkcji – ostrzega Copa-Cogeca. – Jeśli dopuścimy do silnej renacjonalizacji, rolnicy z poszczególnych państw będą grali w innych ligach, a to wprost grozi fragmentacją rynku wewnętrznego.
Audytorzy zwracają uwagę na polityczny paradoks - w czasie, gdy UE oficjalnie wzywa do pogłębionej integracji, Komisja proponuje renacjonalizację jednej z najbardziej zintegrowanych historycznie polityk – WPR.
ETO podkreśla także, że część przepisów powinna zostać przeniesiona z poziomu „Jednego Funduszu” z powrotem bezpośrednio do przepisów dotyczących WPR, aby zachować jej spójność i wspólny charakter. – To dokładnie to, o co apelowaliśmy w naszym ostatnim liście do współprawodawców – przypomina Copa-Cogeca. – WPR musi pozostać kompletną, spójną polityką, a nie tylko jednym z modułów technicznego funduszu.
Presja czasu nad nowym budżetem UE. Decyzje zapadną szybciej niż zwykle
Trybunał zaznacza ponadto, że harmonogram przyjęcia kolejnych Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2028–2034 jest bardzo wymagający. W odrębnej opinii poświęconej samej propozycji MFF ETO również wskazuje na ryzyka związane z napiętym kalendarzem negocjacji i wdrażania.
Copa-Cogeca apeluje do UE: „To ostatni moment, by poprawić reformę WPR”
Dla Copa i Cogeca publikacja opinii ETO to moment przełomowy, którego nie można pominąć.
– Wzywamy Parlament Europejski i Radę, by wyciągnęły wnioski z tej opinii – apelują przedstawiciele organizacji. – To ostatni moment, aby skorygować kurs i zagwarantować, że WPR pozostanie silną, wspólną i przewidywalną polityką, która realnie wspiera rolników, obszary wiejskie i bezpieczeństwo żywnościowe Europy.
– Jeśli dziś nie obronimy wspólnego charakteru i stabilnego finansowania WPR, jutro będzie znacznie trudniej zapewnić europejskim konsumentom bezpieczną, wysokiej jakości żywność po rozsądnych cenach – podsumowuje Copa-Cogeca.
