Rzekomy pomór drobiu, nazywany także chorobą Newcastle, przez dziesięciolecia nie był w Polsce odnotowywany. Marek Wiśniewski z Boehringer Ingelheim przypominał, że ostatnie wcześniejsze ognisko zarejestrowano w 1974 roku, a choroba wróciła w 2023 roku. W 2026 roku do września odnotowano 69 ognisk w stadach przyzagrodowych i 53 na fermach. Prelegent zwracał uwagę, że wirus pojawia się coraz częściej w centralnej i zachodniej Polsce, podczas gdy wcześniej problem koncentrował się na wschodzie kraju.
Jednym z czynników ryzyka jest duże zagęszczenie produkcji, a także gospodarstwa przyzagrodowe. Szczególne trudności sprawia nadzór nad handlem drobiem i targowiskami, na których ptaki z różnych źródeł mogą trafiać w jedno miejsce, a niesprzedane zwierzęta wracać do gospodarstw.
– Wirus nie przemieszcza się wyłącznie razem z drobiem. Ludzie, sprzęt i pojazdy także mogą przenosić zakażenie. W regionach o dużym zagęszczeniu produkcji łatwo o kontakt, a kontrola jest trudniejsza, gdy funkcjonują również stada przyzagrodowe i ptaki sprzedawane na targach. Dlatego nie możemy opierać ochrony wyłącznie na szczepieniu – mówił ekspert.
Szczepienie pozostaje ważnym narzędziem, ale nie usuwa wirusa ze środowiska i nie gwarantuje, że ptaki nie ulegną zakażeniu. Ogranicza jednak objawy, śmiertelność i szerzenie się wirusa w stadzie. Wiśniewski przypomniał, że dostępność preparatów była problemem w początkowym okresie epidemii, ponieważ ich produkcja i dostarczenie wymagają czasu, ale teraz udało się wyraźnie zwiększyć dostępność szczepionek.
– Szczepionki są dobrym narzędziem, ale niejedynym. Dlatego konieczne jest objęcie stad skutecznym programem szczepień przy jednoczesnym wzmocnieniu bioasekuracji. Szczepienia nie zastąpią kontroli nad ruchem ludzi, ptaków i sprzętu ani dobrego zarządzania fermą – mówił ekspert.
Kokcydioza to gorsze wyniki u drobiu
Doktor Dawid Jańczak z Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu przedstawił kokcydiozę jako problem, który może pogarszać wyniki produkcyjne drobiu, choć nie zawsze od razu daje wyraźne objawy. Pierwotniaki z rodzaju Eimeria uszkadzają komórki jelit i zaburzają wchłanianie składników pokarmowych. W konsekwencji mogą obniżać przyrosty, pogarszać wykorzystanie paszy, powodować nierównomierny wzrost ptaków i sprzyjać problemom wtórnym, w tym namnażaniu bakterii Clostridium perfringens.
Prelegent przywołał szacunek globalnych kosztów kokcydiozy kur w 2016 roku, wynoszący ponad 10 mld funtów (ok. 52 mld zł). Podkreślał też, że celem nie jest całkowite usunięcie kokcydiów z fermy (w warunkach produkcyjnych jest to nierealne), lecz utrzymanie ich pod kontrolą, tak by ekspozycja nie prowadziła do uszkodzeń jelit i strat.
– Sama obecność oocyst w kale nie mówi jeszcze, jak poważny jest problem. Zmiany w jelitach mogą się pojawić, zanim ptaki zaczną wydalać oocysty. Z drugiej strony wysoki wynik badania kału nie zawsze oznacza ciężką chorobę, jeśli nie ma zmian w jelitach ani pogorszenia wyników. Trzeba łączyć kilka informacji: wiek stada, obraz sekcyjny, liczbę oocyst i rezultaty produkcyjne – wyjaśniał dr Jańczak.
W praktyce przydatne są sekcja i ocena zmian jelitowych, badanie kału oraz w wybranych przypadkach diagnostyka molekularna, która pomaga rozpoznać gatunki Eimeria. Próbki warto pobierać z kilku miejsc kurnika, w tym z okolic poideł i linii paszowych oraz z obszarów bardziej wilgotnych. Jeśli podejrzewa się kokcydiozę, materiał do badań powinien być zabezpieczony przed rozpoczęciem leczenia. Wyniki trzeba następnie zestawić z objawami i zmianami sekcyjnymi.
Jak mówił prelegent, rozwój kokcydiozy zależy nie tylko od obecności pasożyta, ale także od warunków w budynku. Wilgotna, zbrylona ściółka, przeciekające poidła, niewłaściwa wentylacja, zbyt duże zagęszczenie czy krótka przerwa sanitarna mogą sprzyjać utrzymywaniu się problemu. Znaczenie mają również wiek i wyrównanie stada, stan jelit oraz współwystępowanie innych zakażeń.
Wirusy u kaczek i gęsi
Zakażenia parwowirusami, cirkowirusami i poliomawirusami u drobiu wodnego mogą przebiegać bez wyraźnych objawów albo wiązać się z zaburzeniami wzrostu i upierzenia oraz zwiększoną śmiertelnością. Ich znaczenie może być większe, gdy równocześnie występują inne wirusy, zakażenia bakteryjne lub grzybicze.
– W 2019 roku w Polsce po raz pierwszy potwierdzono nowy wariant parwowirusa gęsiego – nGPV – u kaczek Pekin z zespołem krótkiego dzioba i karłowatości. W ośmiu badanych stadach obserwowano zahamowanie wzrostu, zmiany w budowie dzioba i wysunięcie języka. Zachorowalność wynosiła 15–40%, a śmiertelność 4–6%. Często równocześnie wykrywano kaczy cirkowirus. Problemy z pobieraniem paszy i różnice w wielkości ptaków były szczególnie widoczne pod koniec tuczu – mówiła dr Anna Matczuk z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
W innym przytoczonym badaniu przez dwa lata monitorowano 27 komercyjnych stad gęsi. Materiał genetyczny parwowirusa wykryto we wszystkich stadach, cirkowirusa gęsiego w 44,4%, a poliomawirusa w 59,3%. W 74% stad stwierdzono dwa z badanych wirusów, a w 22% trzy. Wraz z większą liczbą wykrywanych wirusów rosła śmiertelność: od 3,8% w stadach, w których poza parwowirusem nie wykryto pozostałych wirusów, do 7,7% przy obecności wszystkich trzech. Częściej stwierdzano też zakażenia bakteryjne i grzybicze.
– Wyniki pokazały związek między większą liczbą wykrywanych wirusów a gorszą sytuacją zdrowotną stad. Nie możemy jednak na tej podstawie powiedzieć, że same wirusy były bezpośrednią przyczyną wszystkich problemów. W stadach pojawiały się m.in. kolibakterioza, aspergiloza oraz zakażenia innymi bakteriami. W praktyce trzeba patrzeć na cały obraz zdrowotny, a nie tylko na jeden wynik PCR – mówiła dr hab. Matczuk.
Badanie przyniosło także pierwsze potwierdzenie nGPV u gęsi. Samo wykrycie tego wariantu nie wiązało się jednak z wystąpieniem charakterystycznego zespołu krótkiego dzioba i karłowatości.
Dominika Stancelewska
