Jak opisuje holenderski portal www.boerderij.nl, Ruud i Marja Taks prowadzą gospodarstwo mleczne De Laak w miejscowości Terheijden w Brabancji Północnej. Utrzymują 320 krów mlecznych i 130 sztuk młodego bydła. Gospodarują na ponad 100 hektarach, z czego 88 ha stanowi ich własność. Jedną czwartą powierzchni zajmuje kukurydza, a pozostałą część użytki zielone.
W 2026 roku małżonkowie planują dostarczyć do mleczarni FrieslandCampina 3,7 mln kg mleka. To trzykrotnie więcej niż w 2005 roku, kiedy Ruud dołączył do gospodarstwa.
Pozwolenia ważniejsze niż obietnice
Holenderscy hodowcy przywiązują dużą wagę do kwestii formalnych i środowiskowych, ponieważ wiedzą, że przy tak dużym stadzie ich gospodarstwo może znaleźć się pod szczególną kontrolą. Dlatego chcą mieć wszystkie wymagane pozwolenia i dbać o to, by były zgodne z obowiązującymi standardami.
Przekonali się o tym już w 2008 roku, kiedy podczas kontroli stwierdzono, że w gospodarstwie utrzymywanych jest o 160 krów za dużo. Mogli skorzystać z programu PAS lub innego mechanizmu legalizacji, ale nie przekonały ich niejasne obietnice i niepewny status prawny takich rozwiązań.
Zdecydowali się więc na zakup 2500 kg praw do emisji amoniaku, co kosztowało kilkadziesiąt tysięcy euro. Dzięki temu uzyskali pozwolenie na podstawie ustawy o ochronie przyrody.
– Biorąc pod uwagę to, co działo się z pozwoleniami w ostatnich latach, były to stosunkowo niewielkie pieniądze w porównaniu ze spokojem ducha i możliwościami rozwoju, jakie nam to zapewniło – tłumaczy Ruud Taks.
Podczas ostatniej modernizacji obory zamontowano również niskoemisyjną podłogę Veld-V Eco. Hodowcy mieli wątpliwości dotyczące jej skuteczności, ale uznali, że trzeba podejmować pragmatyczne decyzje, aby nie utrudniać sobie uzyskiwania pozwoleń.
Po redukcji stada wrócili do 320 krów
Gospodarstwo musiało również dostosować się do holenderskiego planu redukcji fosforanów i systemu praw do fosforanów. W 2017 roku liczba krów spadła z około 300 do mniej niż 240.
Małżonkowie nie zdecydowali się wtedy na zakup praw do fosforanów, ponieważ ich ceny początkowo były bardzo wysokie, ale zamiast tego przyjęli strategię stopniowego odbudowywania stada. Co roku kupowali od 500 do 1000 kg praw do fosforanów, a jeśli ceny były zbyt wysokie lub wyniki finansowe gospodarstwa słabsze, decydowali się na ich dzierżawę.
W ten sposób stopniowo zwiększyli pogłowie do obecnych 320 krów. Średnia wydajność wynosi obecnie ponad 11 tys. kg mleka od krowy rocznie. Hodowcy utrzymują stosunkowo niewiele młodzieży – na 10 krów mlecznych przypadają cztery sztuki młodego bydła.
Dużą wagę przywiązują również do długowieczności krów. W oborze znajduje się 36 tabliczek upamiętniających krowy, które wyprodukowały 100 tys. kg mleka oraz dwie należące do zwierząt, których produkcja tłuszczu i białka przekroczyła łącznie 10 tys. kg.
Lody przynoszą 200 tys. euro obrotu rocznie
Drugim filarem działalności gospodarstwa jest przetwórstwo mleka i produkcja lodów pod marką Marja‘s Zuivelijs. Pomysł pojawił się w 2017 roku, kiedy gospodarstwo musiało ograniczyć produkcję z powodu regulacji dotyczących fosforanów.
Marja ukończyła technologię mleczarską na Uniwersytecie w Wageningen, dlatego rozwój własnego przetwórstwa był naturalnym kierunkiem. Małżonkowie zainwestowali ponad 80 tys. euro w pomieszczenia przetwórcze, maszyny i chłodnictwo, a następnie kolejne 20 tys. euro w salę sprzedaży.
Dziś działalność obejmuje produkcję i sprzedaż własnych lodów oraz produktów mlecznych. W gospodarstwie działa także sklep samoobsługowy, w którym oferowane są produkty innych lokalnych gospodarstw. Małżonkowie dostarczają również swoje wyroby do gastronomii.
Ten dodatkowy biznes przynosi ponad 200 tys. euro rocznego obrotu, przy marży wynoszącej 25-30 proc. Odpowiada za około 10 proc. obrotów całej firmy, ale aż za 25 proc. jej zysku brutto. Co ciekawe, do przetworzenia tej produkcji wystarcza zaledwie 20 tys. kg mleka.
Hodowcy nie konkurują wyłącznie ceną. Stawiają na wysoką jakość i rzemieślniczy charakter produktów. Przykładowo przygotowanie około 350 tortów lodowych na Boże Narodzenie rozpoczyna się już pod koniec września, a cena jednego wynosi 25 euro.
Bliskość wsi ogranicza rozbudowę, ale pomaga w sprzedaży
Gospodarstwo znajduje się zaledwie 50 metrów od terenu zabudowanego, co dla Ruuda i Marji jest jednocześnie ograniczeniem i szansą.
Z jednej strony bliskość zabudowań utrudnia dalszą rozbudowę produkcji zwierzęcej. Z drugiej – zapewnia dostęp do klientów zainteresowanych bezpośrednim zakupem produktów mlecznych. Małżonkowie założyli także dwuhektarowy las żywnościowy, na który otrzymali dofinansowanie. Dzięki temu obora jest mniej widoczna, a rosnące tam owoce wykorzystują w swojej działalności przetwórczej.
Hodowcy prowadzą intensywną produkcję, uzyskując około 36 tys. kg mleka z hektara. Wiąże się to jednak z dużą ilością nawozów naturalnych. Rocznie muszą zagospodarować około 8 tys. m³ obornika, a większość trafia do rolników gospodarujących w promieniu 10 km.
Po zaostrzeniu zasad dotyczących derogacji w 2023 roku zagospodarowanie nawozów naturalnych stało się droższe. Ruud płaci dodatkowo 8-10 euro za metr sześcienny, nie licząc transportu i rozrzucania.
Mniej białka w dawce i lepsza zdrowotność krów?
Taks eksperymentuje również z żywieniem bydła. W gospodarstwie od ponad sześciu miesięcy prowadzony jest projekt pilotażowy, którego celem jest utrzymanie zawartości białka surowego w dawce poniżej 15 proc. W tym celu stosowana jest lizyna chroniona w żwaczu.
Wcześniej dawka zawierała maksymalnie 15,5 proc. białka surowego i nie powodowało to problemów. Obecnie hodowca zauważa jednak korzyści z dalszego ograniczenia jego udziału. Poziom mocznika w mleku utrzymuje się na poziomie 12-13.
Ruud zwraca uwagę także na poprawę zdrowotności zwierząt. Jak wynika z jego obserwacji, przy niższej zawartości niestabilnego białka w dawce występuje znacznie mniej przypadków Mortellaro, czyli choroby skóry palców bydła.
W żywieniu dużą rolę odgrywa również jakość pasz objętościowych. Hodowcy koszą trawę później, mniej więcej co 4,5 tygodnia zamiast co 3,5 tygodnia. Chcą uzyskać kiszonkę o wysokiej zawartości energii i mniejszej ilości niestabilnego białka.
Dlaczego nie chcą zwiększać stada, skoro mają pozwolenie?
Pierwsza lokalizacja gospodarstwa ma pozwolenie na utrzymywanie 390 krów mlecznych. Obejmuje ono również możliwość uruchomienia biogazowni typu mono-digestor, na którą przyznano już dotację SDE. Mimo to Ruud i Marja nie zamierzają zwiększać pogłowia w głównej lokalizacji, ponieważ uważają, że przy tak niewielkiej odległości od zabudowań dalsza intensyfikacja produkcji nie byłaby właściwym rozwiązaniem.
Teoretycznie rozwój mógłby nastąpić w drugim gospodarstwie, położonym około 2 km dalej, gdzie utrzymywanych jest 80 sztuk młodego bydła, a obory wymagają remontu, ale na razie jednak małżonkowie nie planują takiej inwestycji.
Ważnym argumentem jest również organizacja pracy i życie rodzinne. W gospodarstwie zatrudnionych jest dziewięć osób: pięciu stałych pracowników i czterech studentów. Ruud zajmuje się m.in. dojem, żywieniem i bieżącym zarządzaniem, natomiast Marja koncentruje się przede wszystkim na przetwórstwie mleka.
Obecna hala udojowa typu karuzela ma 28 stanowisk i 17 lat. Jej wymiana jest rozważana, ale hodowcy nie zdecydowali jeszcze, czy postawią na nową karuzelę, czy roboty udojowe. Te drugie oznaczałyby bowiem konieczność całkowitej zmiany organizacji pracy.
– Równowaga między pracą a życiem prywatnym była w ostatnich latach nieco zachwiana – przyznają małżonkowie.
Dziś podchodzą do prowadzenia gospodarstwa spokojniej niż na początku działalności. Nie analizują już każdej decyzji z dokładnością do kilku miejsc po przecinku, a większa stabilność finansowa daje im możliwość zaakceptowania ryzyka i ewentualnych niepowodzeń.
Jak podkreśla Ruud, najważniejsze są jasne zasady, a nie niepewne obietnice. Małżonkowie chcą rozwijać gospodarstwo, ale nie za wszelką cenę. Zamiast maksymalizować liczbę krów, stawiają na wydajność, dodatkowe źródła dochodu i zachowanie równowagi między pracą a życiem rodzinnym.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. www.boerderij.nl
