Śląsk kojarzy się nam raczej z kopalniami i kominami niż ziemniakiem czy marchewką prosto od rolnika. Tymczasem na Wygorzelu, pod Tychami działa prężnie niewielkie gospodarstwo Wojciecha i Heleny Banertów, którzy swoje plony z powodzeniem sprzedają w warzywomatach.
Wojtek już na początku zaznacza, że choć gospodarstwo przejął od swoich rodziców, to gospodarzy na nim razem z żoną Heleną, która wniosła do małżeństwa kawałek swojego gospodarstwa i bez niej nie byłoby marki „Banert”.
– To nie jest tylko moja inicjatywa, moja „impreza”. Całą rodziną pracujemy, jak to w rolnictwie – kiedy jest potrzeba, wszystkie ręce na pokład. Pomagają nam i prawie dorosłe już dzieci, i rodzice, kiedy jest kumulacja prac – mówi Wojtek.
Gospodarstwem zajął się w wieku 20 lat, kiedy zakładał rodzinę. Nie był do tego przygotowany edukacyjnie, ponieważ skończył liceum ekonomiczne.
– Liceum przygotowało mnie może do handlu, ale nie do zajmowania się gospodarstwem. Zrobiłem kilka kursów w ODR, ale większość wiedzy zdobywałem w praktyce, metodą prób i błędów. Dziś lubię śledzić influencerów rolniczych – opowiada.
Dziadkowie rolnika z Tychów utrzymywali się z hodowli bydła
Banertowie gospodarują na dwunastu hektarach, dzierżawią też osiemnaście hektarów łąk. Wygorzele jeszcze kiedy ojciec Wojtka był mały, były wsią. W latach 70. ubiegłego wieku włączono je w obręb miasta. Dziś jednak w okolicy wciąż działa około dwudziestu gospodarstw.
– Nie dokładamy, inwestujemy i jeszcze coś zostaje, ale to wymaga pracy nawet po siedemnaście godzin. Dziadek żył wyłącznie z gospodarstwa, tata przejął i też zajmował się tylko gospodarstwem – hodował bydło mleczne. W 2000 roku okazało się, że nie da się wyżywić z tego rodziny z czworgiem dzieci, więc ojciec dołożył do tego etat. Sam jeszcze pamiętam krowy, to była ekstensywna hodowla. Pasły się od maja do listopada. Sam doiłem i mleko było pyszne, ale wydajność była mała i w końcu zamknęliśmy tę hodowlę – wspomina Wojtek.
Banertowie hodują kaczki tak, jak dawniej hodowano drób przydomowy
Dziś z żoną hodują drób wodny – kaczki i gęsi. Wojtek mówi, że produkcja rośnie z roku na rok, a towaru zaczyna czasem brakować. To dowód na to, że konsument coraz bardziej świadomie wybiera dobrej jakości towar.
– Kaczka żyje u nas szesnaście, siedemnaście tygodni, pasie się na trawie, zjada ślimaki. Jej mięso jest zupełnie inne. Zawsze tłumaczę, że my te kaczki chowamy tak, jak mama mnie nauczyła, jak drób przydomowy. Miała zawsze kaczki na podwórku. Mówiła: „Synku, trzeba mieć swoje zboże, musisz jej dać piasku, żeby sobie pogrzebała, trzeba ziemniakiem podfutrować i trawę musi mieć”. Korzystamy z usług ubojni, która robi ubój gospodarczy. Po godzinie odbieramy tusze. Inne kaczki u nich mają po dwa i pół kilograma po ośmiu tygodniach. Nasza ma po szesnastu tygodniach trzy kilogramy, czyli przyrasta spokojnie, ale to ma korzystny wpływ na mięso – tłumaczy gospodarz.
Rolnicy ze Śląska najpierw na próbę zasadzili pół hektara ziemniaków
Z dzierżawionych łąk mają siano, które sprzedają hodowcom koni. Na swoich dwunastu uprawiają podstawowe warzywa. Helena w pewnym momencie stwierdziła, że skoro są kaczki, to warto by coś jeszcze klientom do tych kaczek dorzucić. Na ich małym areale zboże przestało się opłacać, kukurydza i rzepak – podobnie.
– Zasadziliśmy najpierw na próbę pół hektara ziemniaków. Nie martwiliśmy się, co ewentualnie zrobimy z odpadem, bo zawsze zje to drób. Ziemniak się udał, więc poszliśmy w warzywa. W kolejnym roku posialiśmy marchew, pietruszkę, buraka. W kolejnym sezonie dodaliśmy ogórka. Stwierdziliśmy, że do ogórka przydałyby się też czosnek i cebula. Czosnku cały czas się uczymy – mówią Banertowie.
Wojtek pierwszy raz spotkał się z ideą warzywomatu na targach w Bednarach
Te uprawiane na małą skalę warzywa sprzedają od niedawna przez warzywomaty. Wojciech pierwszy raz spotkał się z ideą automatu do sprzedaży na targach rolniczych w Bednarach pod Poznaniem.
– Odkąd mam prawo jazdy, jeździłem z kolegami, młodymi rolnikami z naszej wioski, na wszystkie targi, między innymi do Bednar. Jeśli ktoś tam był, to wie, że wszystkie inne targi przy nich wydają się małe. Jakieś pięć lat temu okazało się, że nie ma już z kim jeździć, bo jeden się ożenił, drugi zmienił pracę. Żona wtedy zaproponowała, że pojedzie ze mną, żeby mi nie było smutno. Ucieszyłem się, bo to przyjemne z pożytecznym, przedłużony weekend z drugą połową. Zwiedzaliśmy, chodziliśmy i trafiliśmy na stoisko firmy spod Poznania. Pracownik opowiedział nam o automatach do warzyw, że to w Polsce dopiero raczkuje. Wzięliśmy ulotki, wróciliśmy i gdzieś zniknęły między papierami – wspominają.
Banertowie najpierw sprzedawali warzywa z gospodarstwa ze stoliczka i szafy, a potem postawili warzywomat
Jeszcze w 2021 roku postanowili sprzedawać warzywa prosto z gospodarstwa i przed bramą postawili „stoliczek samoobsługowy”. W pierwszym roku leżały na nim pięciokilogramowy worek ziemniaków, kilka marchwi i wytłaczanka z dziesięcioma jajami. Obok widniała informacja, że 5 zł za każdy z towarów można wrzucić do skrzynki na listy.
– Ludzie wokół pukali się w czoło i mówili: „O, Banert, tymi twoimi ziemniakami to będą się po wsi dzieci ciepać!”. Przez ten stoliczek przepuściliśmy pierwsze pół hektara ziemniaków. A potem stanęła „szafa samoobsługowa” z półkami, na kórych pojawiły się marchew, pietruszka, buraki, kapusta, dynie. Ruch się zrobił taki, że stoliczek już nie wystarczał. Tymczasem ulotka o warzywomatach poniewierała się między innymi papierami, aż nagle przypadkiem się znalazła i „nabrała mocy urzędowej”. Wtedy żona znalazła informację o programie unijnym „Skrócenie łańcuchów dostaw” – wspomina Wojtek.
Na pierwszy warzywomat rolnicy z Tychów otrzymali dotację z programu
Okazało się, że z programu można otrzymać dotację, która pomoże kupić pierwszy warzywomat. Banertowie zamówili maszynę, a z programu otrzymali zwrot 60% kwoty netto. Szybko doszli do wniosku, że jeśli postawią jeden warzywomat, nie zaspokoi on potrzeb mieszkańców Tychów, wtedy ktoś podchwyci pomysł i postawi kolejny. Uprzedzili ewentualną konkurencję, zapożyczyli się u rodziny i kupili kolejny, nieco mniejszy automat. Pierwszy, zgodnie z wymogami programu dotacyjnego, musiał stanąć na terenie gospodarstwa. Program nie służył pozyskiwaniu nowego rynku sprzedażowego, tylko innowacjom w gospodarstwie. Drugi postawili przy galerii „Kwiatowej” w Tychach.
– Szafa dobrze się nam sprawdzała, ale miała jeden minus – nie można było płacić kartą ani blikiem. A w warzywomacie można. Towar schodzi tak szybko, że nie zdąży się zestarzeć. Codziennie jest świeża dostawa. Warzywomat przy domu stanął w czerwcu 2025, ten przy galerii w październiku. Do „domowego” przychodzą miejscowi, bo mamy tu wielu ludzi z Tychów, którzy się wybudowali. Przychodzą i atrakcją dla nich są nie tylko „paczkomat na ziemniaki”, ale pasące się kaczki i gęsi czy stojący w polu kombajn – opowiadają Wojtek i Helena.
Kolejny warzywomat postawili w Tychach obok galerii handlowej
Warzywomat przy galerii uzupełniają zazwyczaj raz dziennie. Dwa razy zdarza się w długie weekendy albo też niedziele handlowe, kiedy ludzie tłumnie odwiedzają galerię.
– Obok jest osiedle na sześćset mieszkań w szeregowcach. I to był strzał w dziesiątkę. Ludzie z osiedla, idąc do przysłowiowego Pepco po koszulkę i skarpetki dla dziecka, mają w warzywomacie na wyciągnięcie ręki lokalny produkt od rolnika, którego znają – mówi Wojtek.
Warzywomaty mają charakter sezonowy – pojawia się w nich to, co akurat schodzi z pola. Najpierw są wczesne ziemniaki, potem, w lipcu, marchew i pietruszka, później burak, czosnek, cebula. W październiku i listopadzie klienci mają już pełne spektrum warzyw.
W czerwcu tego roku Banertowie postawili kolejne dwa warzywomaty. Tym razem celowali w osiedla. Bez problemów dogadali się ze spółdzielniami.
– Te nowe warzywomaty jeszcze raczkują. Klient musi się przyzwyczaić, nauczyć, spróbować. W naszych maszynach można zamówić towar. Mamy podstawowy asortyment – dwu- i cztero-kilogramowe paczki ziemniaków, pęczki pietruszki i marchwi ważące siedemset gramów, kilogramowa paczka cebuli. Jeśli ktoś chce mieć pięć kilogramów ziemniaków, a do tego trzy buraczki, dwie marchewki i pietruszkę, to taki boks też jesteśmy w stanie spakować. Klient dostaje SMS-em kod PIN do tego boksu, opłaca i odbiera – wyjaśniają rolnicy z Wygorzela.
Śląscy rolnicy wzięli udział w słynnej zbiórce fundacji Cancer Fighters
Klienci kupują ich warzywa nawet nocą. W galerii znajduje się całodobowa siłownia. Ludzie korzystają z niej o różnych porach i zdarza się, że wracając o pierwszej w nocy, kupują warzywa z automatu.
– Większa sprzedaż miała miejsce, kiedy kilka miesięcy temu postanowiliśmy włączyć się do akcji Łatwoganga, który zbierał pieniądze dla Fundacji Cancer Fighters. Postanowiliśmy przekazać kwotę z całodniowego utargu z warzywomatów. Ogłosiliśmy akcję w filmiku na Facebooku i udało się. O 21.00 mieliśmy przekazać pieniądze, ale zbiórkę przedłużono o trzy godziny – opowiadają.
Mają w najbliższych planach kolejną akcję, „słonecznikową”. Sieją słonecznik jako poplon na kawałkach pola przy głównej drodze, ale też przy kościele i szkole – łatwo dostępnych.
– Wbijamy tabliczkę „Bierz, ile chcesz” i ogłaszamy to na Facebooku. Każdy może przyjść i narwać kwiatów. Te poplonowe są różnej jakości, ale przydają się nawet kwiaciarkom. Prosimy, żeby pochwalić się swoim bukietem na Facebooku i nas oznaczyć. Fajnie to wygląda wizerunkowo, daje nam zasięgi, a ludziom radość – kończą Wojtek i Helena.
Wojtek dodaje jeszcze, że zawsze powtarza rolnikom, którzy zastanawiają się nad zakupem takiego automatu, że warto postawić wszystko na jedną kartę i wejść na rynek „z butami”.
Karolina Kasperek
Artykuł ukazał się po raz pierwszy w "Tygodniku Poradniku Rolniczym" nr 34/2026
