Rodzaje stresu u krów
Stres krów wywołuje wiele czynników, które nie zawsze działają tak samo. Jego konsekwencje są jednak podobne – stres negatywnie wpływa na samopoczucie zwierząt, a ostatecznie również na wydajność, zdrowie i płodność. Eksperci wyróżniają kilka rodzajów stresu:
- stres socjalny – walka o pozycję w stadzie, zaburzona relacja na poziomie zwierzę – człowiek;
- stres fizjologiczny – wywołany np. przez nieprawidłowo zbilansowaną dawkę pokarmową, stany zapalne, infekcje wirusowe;
- stres fizyczny – wywołany przez błędy w utrzymaniu, np. zbyt duża obsada zwierząt na metr kwadratowy.
Skutki stresu u krów
Niezależnie jednak od rodzaju stresu w efekcie obserwujemy:
- spadek pobrania paszy i wydajności mlecznej,
- przemieszczenie trawieńca,
- uszkodzenia wątroby w wyniku jej otłuszczenia,
- wzrost liczby infekcji bakteryjnych i wirusowych,
- problemy po wycieleniu
- oraz zaburzenia płodności.
A wiadomo, że dobra płodność jest kluczowa dla rentowności produkcji.
Zobacz też: 30. dzień po wycieleniu jest kluczowy. Hodowcy często go przegapiają
Czynniki wywołujące stres u krów
Najważniejszymi czynnikami stresowymi, które mogą wpływać na płodność i ciążę krów mlecznych, są wysokie temperatury i wilgotność, choroby oraz ujemny bilans energii. Upały powodują wzrost temperatury ciała, przez co komórki w pęcherzyku jajnikowym mogą ulec uszkodzeniu. Ponadto stres cieplny może prowadzić do częściowej utraty funkcji barierowej jelit i uwalniania endotoksyn do krwiobiegu (zespół nieszczelnych jelit).
Choroby powodują stres u krów
Choroby takie jak: zaleganie poporodowe, choroby macicy (metritis i endometritis) oraz zapalenie wymienia mogą powodować zmiany metaboliczne i hormonalne, negatywnie wpływając na cielność. Zapalenie wymienia może sprzyjać uwalnianiu endotoksyn, co aktywuje układ immunologiczny i ostatecznie zwiększa produkcję cytokin. Wszystko to może zaszkodzić rozwijającemu się zarodkowi i prowadzić do regresji ciałka żółtego (wczesna utrata zarodka). Z kolei ujemny bilans energetyczny objawiający się między innymi niewystarczającym pobraniem energii wpływa na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-jajnik (HPG), co w konsekwencji prowadzi do dysfunkcji jajników. Ponadto fizjologiczny stres wywołany niewystarczającym pobraniem energii może osłabić system immunologiczny.
Krowy o lepszych predyspozycjach genetycznych mają lepsze wyniki reprodukcyjne
Krowy mleczne bardzo wysokowydajne, w szczycie laktacji muszą każdego dnia syntetyzować duże ilości glukozy. Jeśli w tym czasie pojawi się – na przykład – zapalenie wymienia, to choroba mogłaby odebrać część tej glukozy, tylko poprzez "uruchomienie" układu odpornościowego. W takim przypadku załamanie się układu odpornościowego jest nieuniknione. Wielu hodowców zastanawia się dlaczego niektóre wysokowydajne krowy udaje się regularnie zacielić, inne zaś nie. Wydaje się, że odpowiedź jest prosta – niektóre sztuki radzą sobie z tymi obciążeniami, inne zaś nie, dlatego specjaliści zalecają, by skupić się na selekcji krów pod kątem genetycznej odporności na stres, czyli wybór do dalszej hodowli zwierząt z minimalną reakcją na stres. Naukowcy z Uniwersytetu Cornell udowodnili, że krowy o lepszych predyspozycjach genetycznych mają znacznie lepsze wyniki reprodukcyjne.
Beata Dąbrowska
