Tak wynika z uchwały Komitetu Monitorującego Plan Strategiczny dla WPR 2023–2027, podjętej 18 września br. W uchwale wskazano nie tylko, że planowana stawka może spaść o około 16 euro (70 zł), do 209 euro/ha (około 918 zł/ha), ale jednocześnie wskazano, że nie powinna być niższa niż około 188 euro/ha (826 zł/ha).
Mniejsze wsparcie, nowy ekoschemat
Zaoszczędzone pieniądze mają zasilić budżet nowego ekoschematu „Niskoemisyjna produkcja bydła”. W uzasadnieniu proponowanej zmiany wskazano, że obniżenie wsparcia dla małych gospodarstw ma pozwolić zachować status quo, czyli dotychczasową liczbę rolników korzystających z tej płatności oraz wspieraną powierzchnię. Ma też nie zachęcać kolejnych gospodarstw do wnioskowania o tę formę wsparcia.
Jednocześnie, w celu podniesienia ambicji środowiskowych, małe gospodarstwa – mimo obniżenia stawki – mają mieć prawo do ubiegania się o płatności w ramach ekoschematów.
Uchwała Komitetu Monitorującego Plan Strategiczny stoi więc w sprzeczności z uchwałą z kwietnia 2024 r. Wówczas Komitet zdecydował o utrzymaniu płatności dla małych gospodarstw do końca obecnego okresu programowania, czyli do 2027 r.
Płatność, która miała być przejściowa
Płatność dla małych gospodarstw wprowadzono już w 2023 roku, ale po zakończeniu kampanii dopłat. Miała być rozwiązaniem przejściowym, stosowanym tylko w tym roku ze względu na trudności związane z pierwszym rokiem przyznawania płatności bezpośrednich na nowych zasadach.
Resort rolnictwa oceniał wówczas, że zainteresowanie ekoschematami wśród rolników z województw, w których średnia powierzchnia gospodarstwa jest niższa niż średnia krajowa, wynosi 17–20%. W efekcie większość mniejszych rolników mogłaby otrzymać dopłaty niższe niż w poprzednich latach.
Płatność reklamowano jako ułatwienie dla właścicieli gospodarstw o powierzchni do 5 ha. W 2023 roku mogli o nią wnioskować rolnicy, którzy złożyli wnioski o przyznanie płatności bezpośrednch za ten rok.
Wnioskując o płatność dla małych gospodarstw, rolnicy rezygnowali z ubiegania się o podstawowe wsparcie dochodów, płatność redystrybucyjną, płatność dla młodych rolników, płatności związane z produkcją oraz płatności w ramach ekoschematów.
Płatność nie wykluczała natomiast ubiegania się o przejściowe wsparcie krajowe – uzupełniającą płatność podstawową lub płatność do tytoniu – ani o płatności ONW, ekologiczną czy rolno-środowiskowo-klimatyczną. Takie zasady obowiązywały również w kolejnych latach.
Od 2023 roku maksymalna stawka płatności dla małych gospodarstw wynosi równowartość 225 euro/ha. Przewyższa ona planowany łączny poziom dwóch najpowszechniej stosowanych płatności bezpośrednich: podstawowego wsparcia dochodów i płatności redystrybucyjnej. To sprawia, że wsparcie jest atrakcyjne dla wielu małych gospodarstw.
Co istotne, uzyskanie statusu małego gospodarstwa zwalnia rolników z wielu obowiązków. W rezultacie, mimo że kwota płatności może być niższa od łącznego wsparcia możliwego do uzyskania po podjęciu dodatkowych zobowiązań i przystąpieniu do ekoschematów, zainteresowanie tą formą dopłat z czasem rosło.
Zainteresowanie sięgnęło planu
W kampanii dopłat bezpośrednich w 2026 roku o płatność dla małych gospodarstw ubiega się 526 658 rolników. To 88% grupy, którą ministerstwo rolnictwa określiło jako docelowych odbiorców tej płatności.
W roku jej wprowadzenia, czyli w 2023, wnioskowało o nią około 196,5 tys. rolników – 30% uprawnionych. W 2024 roku było to 210,5 tys. rolników, czyli 35% uprawnionych, a w 2025 już 507 tys., czyli 84,5%.
Ponadto dane dotyczące ubiegania się o dopłaty bezpośrednie wskazują na dwa równoległe zjawiska: maleje liczba gospodarstw składających wnioski o dopłaty bezpośrednie, ale rośnie zainteresowanie płatnością dla małych gospodarstw.
Czy mali rolnicy skorzystają z ekoschematów?
Otwarte pozostaje pytanie, ilu małych rolników zdecyduje się zwiększyć płatność podstawową, deklarując udział w ekoschematach. Ci, którzy faktycznie użytkują swoje grunty, będą zapewne rozważać taką możliwość. W ekoschemacie „Rolnictwo węglowe” są praktyki, które nie należą do szczególnie wymagających, na przykład wymieszanie słomy z glebą czy wymieszanie obornika z glebą w ciągu 12 godzin od aplikacji. Niektórym małym gospodarstwom może być jednak trudno zdobyć wymagane 25% punktów. Ekoschemat „Rolnictwo węglowe” mogą realizować bowiem tylko te gospodarstwa, które spełniają warunek uzyskania minimalnej liczby punktów, która stanowi równowartość punktów, które rolnik otrzymałby w sytuacji realizacji na co najmniej 25% powierzchni użytków rolnych najwyżej punktowanej praktyki (5 pkt/ ha). Przy 5 ha minimalna liczba punktów do realizacji wynosi 6,25 pkt.
Kolejne pytanie dotyczy tego, jak zmiana wpłynie na stawki dopłat do poszczególnych ekoschematów. Budżet zaplanowany w Planie Strategicznym dla WPR nie jest nieograniczony, a już teraz rolnicy korzystający z popularnych ekoschematów odczuwają obniżki stawek.
Wprowadzono też ograniczenia: rolnicy nie mogą wnioskować o więcej niż dwa ekoschematy, warianty lub praktyki w ich ramach, a poszczególnych rozwiązań nie można dowolnie łączyć. Maksymalna powierzchnia zgłaszana do tych płatności nie może przekroczyć 300 ha. Wymogi dotyczące łączenia i stosowania ekoschematów będą takie same również dla małych gospodarstw.
Magdalena Szymańska
