Komisja Europejska przedstawiła szczegóły pomocy dla rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, związanej z wysokimi cenami nawozów wywołanymi kryzysem na Bliskim Wschodzie.
Przygotowano już projekty rozporządzeń w tej sprawie. Oprócz przyspieszenia wypłaty zaliczek, o czym piszemy TUTAJ Komisja proponuje wprowadzenie dopłat do nawozów - nowego rodzaju interwencji w ramach Planów Strategicznych.
Dopłaty do nawozów z puli na WPR, rezerwy kryzysowej i budżetów krajowych
Nowa interwencja ma być współfinansowana w 65% z EFRROW, czyli środków przewidzianych na WPR oraz w maksymalnie 25% z kwot zarezerwowanych na płatności kryzysowe na lata 2026–2027. Państwa członkowskie będą mogły uzupełnić to finansowaniem krajowym do 200%.
Na rok budżetowy 2026 dla Polski na płatności kryzysowe zarezerwowano 134 243 576 euro a na 2027 r. - 135 179 090 euro, co oznacza, że na dopłaty do nawozów z tej kwoty możemy przeznaczyć maksymalnie z puli na 2026 r. – 33 560 894 euro a z puli na 2027 r. 33 794 772 euro.
Unia chce, aby pomoc trafiła do rolników najbardziej dotkniętych kryzysem, na podstawie obiektywnych i niedyskryminujących kryteriów. Ma ona mieć formę wsparcia na hektar. Aby nasi rolnicy mogli skorzystać z nowego działania, Polska musi ustalić takie warunki kwalifikowalności, oparte na dostępnych dowodach, które zapewnią KE, że pomoc trafi właśnie do rolników najbardziej dotkniętych znacznym wzrostem cen nawozów.
Jak będą liczone dodatkowe koszty nawozów?
Z projektu rozporządzenia wynika, że dodatkowe koszty nawozów, wynikające ze zmian na rynku spowodowanych kryzysem na Bliskim Wschodzie, będą odnoszone do średniej ceny referencyjnej, opartej na cenie nawozów z co najmniej trzech kolejnych miesięcy w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 28 lutego 2026 r. oraz na cenie reprezentatywnej z okresu ustalonego przez państwo członkowskie po 1 marca 2026 r.
W praktyce oznacza to, że państwa członkowskie będą porównywać ceny nawozów sprzed kryzysu z cenami obowiązującymi po jego wybuchu. Różnica ma stanowić podstawę do wyliczenia dodatkowych kosztów poniesionych przez rolników, a następnie wysokości przysługującego wsparcia.
Dopłaty do nawozów będą do hektara
Wsparcie ma mieć formę kosztu jednostkowego na hektar, obliczonego na podstawie średniego rocznego zużycia nawozów na danym obszarze, zróżnicowanego według sektorów lub systemów produkcji, albo na podstawie rzeczywistych kosztów poniesionych przez każdego rolnika.
Niektórzy rolnicy mogą dostać nawet 80 proc. zwrotu
Ustalone przez państwa członkowskie stawki wsparcia mogą pokryć do 50% dodatkowych kosztów nawozów. Mogą zostać podwyższone do 80% w przypadku rolników podlegających zobowiązaniom lub wymogom ograniczenia stosowania nawozów na mocy przepisów dotyczących ONW, Natura 2000 albo Ramowej Dyrektywy Wodnej.
Każde państwo ustali własne limity pomocy
Państwo członkowskie musi ustalić górny limit pomocy na rolnika — w postaci maksymalnej kwoty wsparcia albo maksymalnej liczby hektarów.
Pieniądze dla rolników do 30 czerwca przyszłego roku
Zgodnie z wymogiem KE, rolnicy korzystający z tej pomocy nie będą mogli łączyć jej z innymi krajowymi lub unijnymi instrumentami wsparcia dotyczącymi także kryzysu nawozowego, chyba że ich połączenie nie zostanie uznane za nadmierną rekompensatę.
Aby uruchomić to działanie, kraje członkowskie będą musiały zmodyfikować swoje Plany Strategiczne. Wniosek o ich zmianę będą mogły jednak złożyć dopiero po wejściu w życie rozporządzenia. Rolnicy nie będą musieli jednak czekać na zatwierdzenie zmian, ponieważ KE chce uruchomić płatności już po wejściu rozporządzenia w życie.
Pomoc w ramach tej nowej interwencji ma trafić do rolników najpóźniej do 30 czerwca 2027 r.
Copa-Cogeca chłodno o projekcie KE
Copa-Cogeca alarmuje, że rolnicy, którzy dziś muszą stawiać czoła rosnącym kosztom środków produkcji, potrzebują szybkiego wsparcia. Nowe działania wymagają nie tylko negocjacji na szczeblu UE, ale także dostosowań do krajowych Planów Strategicznych WPR oraz procedur administracyjnych, które nieuchronnie zajmują czas.
Zdaniem organizacji wprowadzenie nowej interwencji i brak zapewnienia na nią w pełni nowych środków będzie oznaczać przesuwanie finansowania z jednego celu na inny. W praktyce każde wsparcie dostępne dziś może zmniejszyć zasoby dostępne dla rolników w przyszłości.
Copa i Cogeca ponawiają zatem apel o dodatkowe środki, które można wdrożyć bezzwłocznie i bez znaczących konsekwencji budżetowych. W szczególności apelują do instytucji europejskich o natychmiastowe wprowadzenie odstępstwa kryzysowego od progów dyrektywy azotanowej dla obornika i pofermentu, co umożliwi rolnikom lepsze wykorzystanie dostępnych źródeł składników odżywczych, a jednocześnie zwiększy przejrzystość rynków nawozów, aby zapobiec nadmiernej zmienności cen i spekulacjom. Wzywają również Komisję i Radę do natychmiastowego zawieszenia CBAM dla nawozów.
Magdalena Szymańska
