Kiedy można żądać zamiany dożywocia na rentę i jak ustala się jej wysokość?
Zgodnie z art. 913 § 1 k.c., każda ze stron umowy dożywocia jest uprawniona do żądania zamiany wszystkich lub niektórych uprawnień objętych prawem dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą wartości tych uprawnień, jeżeli z jakichkolwiek powodów wytworzą się między dożywotnikiem a zobowiązanym takie stosunki, że nie można wymagać od stron, żeby pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności. Wysokość renty, której przyznania żąda dożywotnik, powinna być adekwatna do wartości uprawnień przysługujących mu zgodnie z treścią umowy. Rentę, w związku z tym, iż ma ona charakter ekwiwalentu, a nie alimentów, oblicza się, biorąc pod uwagę uprawnienia wynikające z umowy dożywocia, a nie potrzeby dożywotnika. Przy ustaleniu wartości prawa dożywocia należy też uwzględnić przypuszczalny czas trwania tego prawa.
Czy renta może być wyższa niż wartość świadczeń z umowy?
Nawet gdyby wartość renty nie zaspokajała potrzeb dożywotnika, nie jest możliwe przyznanie jej w wartości przekraczającej wartość zobowiązań wynikających z umowy o dożywocie.
W jakich sytuacjach można domagać się zmiany wysokości już zasądzonej renty?
Do renty zasądzonej zamiast świadczeń wynikających z umowy dożywocia ma zastosowanie art. 907 § 2 k.c. W myśl tego przepisu, jeżeli obowiązek płacenia renty wynika z ustawy, każda ze stron może w razie zmiany stosunków żądać zmiany wysokości lub czasu trwania renty, chociażby wysokość renty i czas jej trwania były ustalone w orzeczeniu sądowym lub w umowie.
Zwrotu „zmiana stosunków" nie zdefiniowano, zatem należy przyjmować, że chodzi o zmianę sytuacji zarówno majątkowej, jak i osobistej osoby uprawnionej bądź zobowiązanej, a także zmianę stosunków uzasadnioną okolicznościami obiektywnymi (np. sytuacją gospodarczą). Chodzi więc o zmianę w całokształcie okoliczności, w jakich znajdują się strony stosunku prawnego renty. Sąd, analizując zasadność żądania, oceni jedynie okoliczności, które nastąpiły po powstaniu obowiązku świadczenia renty. Renta nie może być jednak wyższa niż wartość świadczeń wynikających z umowy dożywocia.
Alicja Moroz
