Wejście w życie 18 marca 2026 roku ustawy o zdrowiu zwierząt zmienia zasady funkcjonowania gospodarstw utrzymujących zwierzęta. Nowe regulacje zastępują w dużej części przepisy obowiązujące od 2004 roku i wprowadzają jednolity, znacznie szerszy obowiązek rejestracyjny. Kluczowa informacja dla rolników jest prosta: brak zgłoszenia lub aktualizacji danych oznacza brak możliwości prowadzenia działalności, w tym sprzedaży zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego.
Kogo obejmuje obowiązek rejestracji i aktualizacji danych
Podstawą zmian jest ustawa z 21 listopada 2025 roku o zdrowiu zwierząt, która implementuje przepisy unijne, w tym rozporządzenie (UE) 2016/429. W praktyce oznacza to odejście od dotychczasowego systemu i objęcie obowiązkiem rejestracji znacznie szerszej grupy podmiotów niż wcześniej. Dotychczas część gospodarstw, zwłaszcza tych produkujących na własne potrzeby, nie była zobowiązana do zgłaszania swojej działalności. Obecnie ten stan się kończy – system ma być pełny i obejmować wszystkie ogniwa produkcji.
Nowe przepisy obejmują wszystkie podmioty prowadzące działalność nadzorowaną przez Inspekcję Weterynaryjną. W praktyce oznacza to przede wszystkim gospodarstwa utrzymujące zwierzęta w celu wprowadzania ich na rynek, ale nie tylko. Obowiązek dotyczy w szczególności:
- hodowców zwierząt kopytnych, w tym producentów trzody chlewnej, posiadaczy bydła, owiec, kóz i koni,
- właścicieli pasiek,
- hodowców psów, kotów i fretek,
- podmiotów takich jak sklepy zoologiczne, schroniska czy hurtownie.
Co istotne, nowe przepisy obejmują także osoby utrzymujące zwierzęta wyłącznie na własne potrzeby, jeśli są to zwierzęta kopytne lub pszczoły.
Jakie dane trzeba przekazać do PIW
W przypadku producentów trzody chlewnej nowe obowiązki mają szczególne znaczenie. Branża już wcześniej funkcjonowała w reżimie identyfikacji i rejestracji zwierząt, jednak teraz dochodzi konieczność uzupełnienia i aktualizacji danych w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii. Brak dopełnienia formalności oznacza w praktyce wyłączenie z rynku. Nie będzie możliwe przemieszczanie świń, sprzedaż żywca ani produktów wieprzowych.
Zakres wymaganych informacji jest szeroki i ma umożliwić dokładną ocenę ryzyka epizootycznego. Podmioty muszą przekazać m.in. dane dotyczące lokalizacji i funkcjonowania gospodarstwa, w tym współrzędne geograficzne, opis obiektów oraz informacje o gatunkach i liczbie utrzymywanych zwierząt. Wymagane są również dane dotyczące potencjału produkcyjnego oraz informacji o przemieszczaniu zwierząt lub produktów, szczególnie w kontekście handlu z innymi krajami UE.
W przypadku gospodarstw, które wcześniej nie podlegały obowiązkowi zgłoszenia konieczne jest podanie danych identyfikacyjnych właściciela, takich jak PESEL, NIP (jeśli nadany), adres zamieszkania, dane kontaktowe oraz adres gospodarstwa.
Nawet na własny użytek – obowiązek dla małych gospodarstw
Jedną z najważniejszych zmian jest objęcie obowiązkiem także gospodarstw produkujących wyłącznie na własne potrzeby. Dotyczy to m.in. osób utrzymujących świnie, bydło czy pszczoły bez zamiaru sprzedaży. Zwolnienie z obowiązku rejestracji jest bardzo ograniczone i dotyczy tylko tych podmiotów, które nie utrzymują zwierząt kopytnych, nie prowadzą hodowli zwierząt towarzyszących w celach zarobkowych oraz nie wprowadzają żadnych produktów poza gospodarstwo.
Rejestracja odbywa się poprzez złożenie odpowiedniego formularza w Powiatowym Inspektoracie Weterynarii. Dokument można dostarczyć w formie papierowej lub elektronicznej, pod warunkiem podpisania go podpisem zaufanym lub kwalifikowanym i przesłania przez system e-doręczeń. Istotne jest, że wnioski przesyłane zwykłym e-mailem nie będą rozpatrywane. To jeden z częstszych błędów, który może skutkować uznaniem, że obowiązek nie został spełniony.
Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny – klucz do legalnej produkcji
Każdy podmiot musi posiadać Weterynaryjny Numer Identyfikacyjny (WNI). Jeśli gospodarstwo jeszcze go nie ma, konieczne jest jego uzyskanie. W przypadku już zarejestrowanych podmiotów wymagane jest sprawdzenie i aktualizacja danych. Powiatowy Lekarz Weterynarii ma do 30 dni na nadanie numeru, dlatego nie warto odkładać procedury na ostatnią chwilę. Po uzyskaniu WNI dane należy dodatkowo zaktualizować w systemie IRZplus.
Brak zgłoszenia = brak sprzedaży
Konsekwencje niedopełnienia obowiązku są jednoznaczne. Podmiot, który nie przekaże wymaganych danych do 18 czerwca 2026 roku, traci możliwość prowadzenia działalności. Oznacza to zakaz wprowadzania na rynek zarówno zwierząt, jak i produktów pochodzenia zwierzęcego. W praktyce może to oznaczać całkowite wstrzymanie sprzedaży i poważne problemy finansowe gospodarstwa.
Obowiązek przekazania danych ma charakter jednorazowy, jednak nie oznacza to końca formalności. Każda zmiana w działalności, np. zwiększenie liczby zwierząt czy zmiana profilu produkcji, będzie wymagała aktualizacji informacji.
Najważniejsze jest szybkie działanie i weryfikacja obecnego statusu gospodarstwa. Rolnicy powinni sprawdzić, czy posiadają WNI, czy ich dane są aktualne oraz czy obejmują wszystkie wymagane informacje. Nowe przepisy nie pozostawiają miejsca na interpretację – brak zgłoszenia oznacza wykluczenie z rynku.
Dominika Stancelewska
