Jak informuje Karolina Niedzielska, radca prawny Warmińsko-Mazurskiej Izby Rolniczej, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) to przełom dla wielu gospodarzy. Oznacza bowiem zmianę podejścia do tzw. zasiedzenia służebności przesyłu, na które przez lata powoływały się firmy energetyczne.
Czym jest służebność przesyłu?
Jak wyjaśnia radca prawny W-MIR, służebność przesyłu to prawo pozwalające przedsiębiorstwom energetycznym, gazowym czy telekomunikacyjnym korzystać z cudzej nieruchomości. Obejmuje ono m.in. możliwość postawienia urządzeń, wejścia na teren działki oraz prowadzenia napraw i modernizacji instalacji.
– Właściciel gruntu powinien otrzymać z tego tytułu wynagrodzenie, ponieważ nie może w pełni swobodnie korzystać ze swojej ziemi – podkreśla Niedzielska. Ograniczenia mogą dotyczyć choćby sadzenia drzew, wznoszenia budynków czy prowadzenia określonych upraw.
Przepisy regulujące służebność przesyłu obowiązują dopiero od 3 sierpnia 2008 r., kiedy wprowadzono je do kodeksu cywilnego. Wcześniej takie rozwiązanie nie było wprost ujęte w ustawie.
Firmy powoływały się na zasiedzenie
Mimo braku jednoznacznych regulacji przed 2008 rokiem sądy przez długi czas uznawały, że przedsiębiorstwa mogły zasiedzieć prawo do korzystania z cudzych gruntów.
W praktyce oznaczało to, że urządzenia mogły stać na prywatnych działkach bez umowy i bez wynagrodzenia dla właściciela. Firma argumentowała, że infrastruktura funkcjonuje tam od wielu lat, a rolnik musiał godzić się z ograniczeniami.
Zdaniem radcy prawnego taka interpretacja budziła poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej ochrony prawa własności.
TK: „darmowe zasiedzenie” niezgodne z Konstytucją
Trybunał Konstytucyjny uznał, że tzw. darmowe zasiedzenie służebności przesyłu było niezgodne z ustawą zasadniczą. Jak zaznacza Niedzielska, wyrok nie oznacza automatycznych wypłat, ale realnie wzmacnia pozycję właścicieli gruntów.
Rolnicy mogą teraz ubiegać się m.in. o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości – nawet do 6 lat wstecz, odszkodowanie za spadek wartości działki, jeśli obecność infrastruktury utrudnia zabudowę lub rozwój gospodarstwa, a także o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu na przyszłość.
Jak wyjaśnia radca prawny, wysokość roszczeń zależy od wielu czynników, takich jak: rodzaj urządzeń, powierzchnia wyłączona z użytkowania czy przeznaczenie gruntu. Dlatego przed skierowaniem sprawy do sądu warto skorzystać z pomocy rzeczoznawcy majątkowego.
Czy firmy nadal mogą zasiedzieć służebność?
Tak, ale jak zaznacza Niedzielska, na zupełnie innych zasadach.
Po wyroku TK nie można skutecznie powoływać się na zasiedzenie za okres sprzed 3 sierpnia 2008 r., a bieg terminu może rozpocząć się dopiero od tej daty. Oznacza to 20 lat w przypadku dobrej wiary i 30 lat przy złej wierze.
W praktyce pierwsze skuteczne przypadki zasiedzenia na nowych zasadach mogą pojawić się najwcześniej około 2028 r.
– To oznacza, że właściciele gruntów wciąż mają czas, aby podjąć działania – wskazuje radca prawny W-MIR.
Szansa na wznowienie przegranych spraw
Wyrok Trybunału daje również możliwość powrotu do niektórych postępowań zakończonych wcześniej niekorzystnym wyrokiem.
Jak informuje Niedzielska, wznowienie jest możliwe wtedy, gdy sąd oddalił roszczenie właśnie dlatego, że uznał zasiedzenie służebności przez przedsiębiorstwo. Nie będzie to natomiast możliwe, jeśli sprawa została przegrana z innych powodów, np. z powodu decyzji administracyjnej przyznającej firmie prawo do korzystania z gruntu.
Rolnicy muszą jednak działać szybko.
– W większości przypadków na złożenie skargi o wznowienie są tylko trzy miesiące od publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego – przypomina prawniczka, powołując się na art. 407 § 2 kodeksu postępowania cywilnego.
Jak wznowić postępowanie?
Jak wyjaśnia radca prawny, konieczne jest przede wszystkim zgromadzenie dokumentów z poprzedniej sprawy oraz dokumentacji dotyczącej nieruchomości. Następnie należy złożyć formalną skargę do sądu, który wydał wcześniejszy wyrok.
W piśmie trzeba wskazać zaskarżone orzeczenie, podstawę wznowienia, czyli powołanie się na wyrok TK oraz określić, czego domagamy się od sądu, np. uchylenia lub zmiany wyroku.
Przełom dla rolników
Zdaniem radcy prawnego W-MIR wyrok Trybunału to wyraźny sygnał, że prawo własności powinno być lepiej chronione.
Rolnicy mogą dziś starać się o wynagrodzenie za lata korzystania z ziemi, odszkodowanie za straty oraz uregulowanie zasad obecności infrastruktury na przyszłość.
– Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, ale dla wielu rolników to pierwsza realna szansa, by zawalczyć o uczciwe wynagrodzenie za to, że przez lata nie mogli w pełni korzystać ze swojej ziemi – podsumowuje Karolina Niedzielska.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. W-MIR/FB
