Rozmawiamy z Arkadiuszem Zalewskim, analitykiem rynku nawozów mineralnych, maszyn rolniczych i środków ochrony roślin z IERiGŻ, o rekordowym zużyciu pestycydów w Brazylii w 2024 roku i tym, jak Polska wypada na tle Ameryki Południowej oraz UE.
TPR. Jak wygląda skala zużycia pestycydów w Brazylii w 2024 roku w porównaniu z innymi krajami?
A.Z. Brazylia jest krajem o najwyższym zużyciu pestycydów na świecie. Według oficjalnych danych w rolnictwie brazylijskim w 2024 roku zużyto aż 825,8 tys. ton pestycydów w przeliczeniu na substancję czynną. To oznacza 9,3% więcej niż rok wcześniej, ale też o kilka procent więcej w odniesieniu do rekordowego jeszcze do niedawna 2022 roku. Brazylia zużywa więcej pestycydów w przeliczeniu na substancję czynną niż łącznie dwa kolejne kraje – USA i Indonezja – oraz ponad 2,5 razy więcej niż cała UE. To czyni Brazylię prawdziwym hegemonem w kontekście zużycia agrochemikaliów w rolnictwie.
TPR. W pierwszej czwórce krajów o największym zużyciu pestycydów poza Brazylią jest też Argentyna. Jak wygląda łączne zużycie pestycydów w tych dwóch krajach i co mówi nam o intensywności rolnictwa w Ameryce Południowej?
A.Z. Łączne zużycie pestycydów w Brazylii i Argentynie przekracza 1 mln ton substancji czynnej. To prawie ¼ całkowitego zużycia pestycydów w skali globalnej, przy niespełna 7% udziale w powierzchni gruntów ornych i upraw trwałych. W mojej ocenie – bardzo dużo.
TPR. Ile pestycydów zużywa się w przeliczeniu na hektar w Brazylii w porównaniu z Polską i UE, i jak wygląda ta różnica w praktyce?
A.Z. Zużycie pestycydów zazwyczaj przelicza się na powierzchnię gruntów ornych i upraw trwałych. Z najnowszych danych za 2024 rok wynika, że zużycie pestycydów wyrażonych substancji czynnej na 1 ha gruntów ornych i praw trwałych w Brazylii wyniosło nieco ponad 13 kg. Dla porównania rok wcześniej było to 11,9 kg, w 2022 roku – 12,6 kg, a np. w 2010 roku – 6,2 kg.
Z kolei w Polsce w 2024 roku wyniosło ono niespełna 2,1 kg/ha. Natomiast w 2023 roku było jeszcze niższe – wynosiło zaledwie 1,74 kg/ha.
Nie dysponuję jeszcze danymi za 2024 rok dla UE, ale w 2023 roku zużycie substancji czynnej w Brazylii niemal 4,5-krotnie przewyższało średnią unijną.
TPR. 6-krotna różnica w zużyciu pestycydów między Brazylią a Polską robi wrażenie – z czego wynika tak duża dysproporcja?
A.Z. Wyraźnie większe w odniesieniu do UE zużycie ś.o.r. na hektar, w szczególności w Brazylii, ma związek m.in. ze specyfiką produkcji roślinnej w tym kraju. W jednym roku prowadzone są często dwa cykle produkcyjne, np. soja-kukurydza lub soja-bawełna. Siew prowadzony jest w systemie siewu bezpośredniego (no-till), co wymaga kilkukrotnego stosowania herbicydów nieselektywnych. Wśród nich glifosat jest zdecydowanie najczęściej stosowaną substancją czynną w Brazylii.
TPR. Jak wygląda stosowanie glifosatu w uprawie soi w Brazylii?
A.Z. W przypadku soi, najczęściej uprawianej rośliny w Brazylii, stosuje się często 4 zbiegi ochronne z użyciem glifosatu: przed siewem, po siewie, ale także do desykacji, czyli dosuszania roślin przed zbiorami, co w UE jest obecnie zakazane.
Ponadto jednorazowe dawki glifosatu wynoszą najczęściej 1,5–2 kg/ha, podczas gdy w UE w ciągu całego roku nie można przekroczyć łącznie 1,44 kg/ha.
TPR. Sprzedaż pestycydów w Brazylii w 2024 r. była rekordowa – które substancje dominowały i jakie były ich ilości w porównaniu z poprzednimi latami?
A.Z. Już od wielu lat zdecydowanie największy udział w sprzedaży ma glifosat. Najwyższą dotychczas sprzedaż glifosatu – przypomnijmy, że w 2015 r. został on sklasyfikowany przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem WHO jako „prawdopodobnie rakotwórczy dla ludzi” – odnotowano w 2022 r., wówczas sprzedano go 266,1 tys. ton.
W 2024 r. sprzedaż glifosatu była nieco mniejsza i wyniosła 231,9 tys. ton, co stanowiło prawie 30% całkowitej sprzedaży pestycydów w Brazylii.
W tym samym czasie odnotowano wyraźny wzrost sprzedaży mankozebu, fungicydu wycofanego w UE w 2021 r., o 80% do 75,1 tys. ton.
Ponadto wzrosła sprzedaż innych wycofanych w UE substancji: acefatu, insektycydu wycofanego w UE w 2003 r., o 63,8% do 53,9 tys. ton, oraz chlorotalonilu, fungicydu wycofanego w 2019 r., o 30% do 47,9 tys. ton.
TPR. A co z atrazyną, o której również często się mówi w kontekście zużycia pestycydów w Brazylii?
A.Z. W 2022 r. atrazyna była na trzecim miejscu pod względem sprzedaży substancji czynnych w Brazylii, zaraz po glifosacie i 2,4-d – sprzedano jej wówczas 47,7 tys. ton.
W kolejnych latach sprzedaż spadała – w 2023 r. wyniosła 26,8 tys. ton, a w 2024 r. – 24,9 tys. ton.
Przypomnę, że atrazynę wycofano w UE ponad 20 lat temu, tymczasem w Brazylii herbicyd ten nadal jest często stosowany, podobnie jak w USA i Argentynie.
Skala zużycia pestycydów w Brazylii jest ogromna – sprzedaż atrazyny, która w Brazylii zajmowała 7. miejsce pod względem wolumenu, przewyższała łączną sprzedaż wszystkich środków ochrony roślin w Polsce, która w 2024 r. wyniosła 24,2 tys. ton.
TPR. W Brazylii zużycie pestycydów stopniowo rośnie, a jak wygląda trend w Polsce?
A.Z. W Polsce przez wiele lat zużycie substancji czynnej w środkach ochrony roślin, mierzone wolumenem sprzedaży, stopniowo się zwiększało. W 2010 r. wynosiło 1,73 kg/ha, a w 2015 r. wzrosło do 2,13 kg/ha.
W 2021 r. odnotowano rekordowy poziom 2,35 kg/ha, jednak w 2022 r. spadło do 1,93 kg/ha. W 2023 r., w związku m.in. z niekorzystnymi trendami na rynkach rolnych oraz dalszym wycofywaniem substancji czynnych, zużycie obniżyło się do 1,74 kg/ha – najmniej od 2010 r.
Po słabym 2023 r., w 2024 r. zużycie wzrosło do 2,09 kg/ha, wyższe niż w latach 2022–2023, ale wciąż niższe niż w latach 2019–2021.
W kolejnych latach zużycie substancji czynnej zawartej w środkach ochrony roślin w krajowym rolnictwie prawdopodobnie będzie się utrzymywało na stosunkowo stabilnym poziomie około 2 kg /ha, a ewentualne zmiany zużycia będą miały związek z tendencjami na podstawowych rynkach rolnych, w tym przede wszystkim na rynku zbóż.
Wywiad przeprowadziła: Agnieszka Sawicka
Odpowiadał: Arkadiusz Zalewski, analityk rynku nawozów mineralnych, maszyn rolniczych i środków ochrony roślin, IERiGŻ
