Na wniosek Rady Powiatowej WIR w Pile samorząd rolniczy zwrócił się do Krajowej Rady Izb Rolniczych o wystąpienie do resortu rolnictwa z prośbą o przygotowanie oficjalnej analizy przyczyn tak dużych różnic w cenach cukru między Polską a Niemcami. Izba wnioskuje również o przeprowadzenie kontroli mającej ustalić, czy zagraniczne sieci handlowe i przetwórcy nie stosują praktyk naruszających zasady uczciwej konkurencji.
W Polsce ceny spadły najmocniej
WIR powołuje się na dane Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, z których wynika, że między kwietniem 2025 a kwietniem 2026 roku średnia cena detaliczna cukru w całej Unii Europejskiej spadła o 2,7 proc. W Polsce obniżka była jednak ponad sześciokrotnie większa i wyniosła 17,3 proc. Tymczasem w Niemczech w tym samym okresie ceny wzrosły o 2,6 proc.
Zdaniem WIR tak duże różnice trudno wyjaśnić wyłącznie mechanizmami rynkowymi. Choć Polska produkuje więcej cukru, niż wynosi krajowe zapotrzebowanie, to według WIR skala przeceny może wskazywać na stosowanie praktyk dumpingowych. Samorząd rolniczy podejrzewa, że kraje Europy Środkowo-Wschodniej są wykorzystywane do sprzedaży nadwyżek cukru po cenach poniżej kosztów produkcji, co prowadzi do osłabiania lokalnych producentów.
Plantatorzy odczuwają skutki spadku cen
Najbardziej skutki niskich cen odczuwają plantatorzy buraków cukrowych. WIR zwraca uwagę, że coraz niższe są ceny oferowane za buraki nadwyżkowe, pogarszają się także warunki kontraktacji na kolejne kampanie. Oznacza to wyraźny spadek opłacalności uprawy, która jeszcze dwa lata temu należała do najbardziej dochodowych kierunków produkcji roślinnej.
Potwierdzają to również dane dotyczące rynku cukru. W kwietniu 2026 roku średnia cena zbytu cukru workowanego wyniosła 2,59 zł za kilogram i była o blisko 10 proc. niższa niż rok wcześniej. Z kolei średnia cena detaliczna spadła do 2,73 zł za kilogram, czyli o 14,5 proc. w porównaniu z kwietniem 2025 roku.
Czy winny jest import z Ukrainy?
Choć w debacie publicznej często pojawia się teza, że za spadki cen odpowiada napływ cukru z Ukrainy, analiza WIR wskazuje, że obecnie nie jest to główny czynnik wpływający na sytuację rynku.
Po liberalizacji handlu między UE a Ukrainą import rzeczywiście gwałtownie wzrósł i w 2023 roku osiągnął niemal pół miliona ton. Jednak w kolejnym sezonie nastąpił wyraźny spadek. Według danych Eurostatu od września 2024 do lipca 2025 roku import wyniósł 112 tys. ton, czyli był o 79 proc. niższy niż rok wcześniej. Zdaniem WIR oznacza to, że obecne problemy rynku mają inne przyczyny.
Nadwyżka cukru na świecie obniża ceny
Jak wskazuje WIR, głównym powodem spadku cen pozostaje zwiększona światowa podaż cukru. Według danych amerykańskiego Departamentu Rolnictwa światowa produkcja w sezonie 2024/2025 wzrosła o 2,9 proc., przede wszystkim dzięki większym zbiorom w Brazylii i Indiach.
Jednocześnie Komisja Europejska prognozuje spadek produkcji cukru w UE o około 7 proc. w sezonie 2025/2026, co ma być skutkiem ograniczenia powierzchni upraw buraków cukrowych. W Polsce również przewidywano mniejsze zbiory – GUS szacował ich spadek o około 8 proc., do 16,9 mln ton.
Zdaniem WIR mniejsza produkcja w Europie nie wystarczy jednak, aby wyraźnie podnieść ceny, ponieważ światowy rynek nadal pozostaje dobrze zaopatrzony.
Obawy o skutki umowy UE–Mercosur
Rolnicy zwracają również uwagę na planowaną umowę handlową UE–Mercosur. WIR podkreśla, że napływ tańszych produktów spoza Unii może jeszcze bardziej pogorszyć sytuację producentów cukru.
Choć KE zapowiada mechanizm ochronny dla wrażliwych sektorów rolnictwa, Związek Producentów Cukru w Polsce uważa, że proponowane rozwiązania nie będą skuteczne. Zdaniem branży kryteria uruchamiania klauzuli ochronnej zostały skonstruowane w taki sposób, że w praktyce mechanizm może nigdy nie zostać zastosowany.
WIR chce kontroli rynku
W ocenie WIR obecna sytuacja wymaga zdecydowanej reakcji państwa. Samorząd rolniczy oczekuje od Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnienia przyczyn tak dużych różnic cenowych pomiędzy Polską a Niemcami oraz sprawdzenia, czy na krajowym rynku nie dochodzi do stosowania dumpingu cenowego i innych praktyk ograniczających uczciwą konkurencję. Zdaniem WIR jest to konieczne zarówno dla ochrony plantatorów buraków cukrowych, jak i zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego kraju.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. WIR
