Ponieważ groch ma krótki okres wegetacji jest dobrym przedplonem zwłaszcza dla gatunków ozimych wymagających wczesnego siewu. Odmiany ogólnoużytkowe i pastewne (peluszka) pozwalają uprawiać ten gatunek na glebach od średnich do dobrych w siewie czystym i w mieszankach zbożowo-strączkowych. Dziś przypominamy podstawowe zalecenia agrotechniczne grochu i prezentujemy Listy Odmian Zalecanych do uprawy na 2025 r. bo tegoroczne rekomendacje dla województw pojawią się za kilka tygodni. Warto przy tej okazji wspomnieć o alternatywnej uprawie grochu, czyli siewie późną jesienią odmian zimujących. Przybywa takich i więcej na ten temat będziemy pisać już po żniwach.
Liczy się plon nasion i dobre stanowisko po grochu
Najnowsze rejestrowane odmiany grochu, które na LOZ trafiają przynajmniej z rocznym opóźnieniem od rejestracji, wnoszą postęp hodowlany, głównie w potencjale plonowania. Np. w ub.r. do Krajowego rejestru wpisano jedną odmianę – Massko, w 2024 r. dwie – Twister i Ursus, w 2023 r. trzy – Asgard, Jowisz i SM Market, w 2022 r. jedną – Colin. Poza plonem w hodowli liczy się cecha wąsolistności oraz sztywność łodyg, co zmniejsza skłonność do wylegania i ułatwia zbiór nasion. W hodowli grochu kładzie się nacisk także na odporność na choroby, głównie na askochytozę i mączniaka właściwego.
Przez stosunkowo niską zawartość białka w nasionach (21–23% w s.m.) przemysł paszowy jest średnio zainteresowany grochem. Jednak ten gatunek z powodzeniem można uprawiać na własne cele paszowe i wykorzystać jego wartość w płodozmianie. Groch w zmianowaniu pełni rolę fitosanitarną, a duże różnice w wymaganiach między odmianami ogólnoużytkowymi a pastewnymi (peluszka) pozwala go uprawiać na różnych stanowiskach. Jak w uprawie wszystkich bobowatych nie bez znaczenia jest azot wiązany przez bakterie symbiotyczne i doskonałe stanowisko dla zbóż, które po grochu wyraźnie plonują lepiej.
Wskazany wczesny i dość głęboki siew grochu
Groch można uprawiać i uprawia się w całym kraju, a Listy Odmian Zalecanych tworzą wszystkie województwa. Aby uzyskać zadowalające plonowanie grochu konieczna jest znajomość agrotechniki, ale i wiedza na temat odmian, zwłaszcza na temat odporności na osypywanie nasion przed zbiorem. Są pod tym względem różnice między odmianami i warto się z nimi zapoznać w dostępnych publikacjach COBORU.Zaletą grochu jest, że spośród odmian ogólnoużytkowych i pastewnych można dobrać odmiany praktycznie do każdego stanowiska. Mniej wymagające odmiany pastewne (peluszka) są doskonałą alternatywą dla uprawy łubinu.
Do uzyskania wysokich plonów preferowane są gleby od średnich do dobrych o uregulowanym odczynie pH. Najwyższe plony grochu ogólnoużytkowego uzyskuje się na glebach o odczynie pH 6,5–7, a pastewnego na glebach o pH 6–6,5. Ważny dla plonowania jest możliwie najwcześniejszy termin siewu (od 20 marca do 10 kwietnia). Nasiona grochu siejemy dość głęboko, zależnie od gleby i wielkości nasion na 4–6 cm, w zagęszczeniu 110 nasion/m2. Nasiona bezwzględnie powinny być zabezpieczone zaprawą fungicydową. Jak w przypadku wszystkich bobowatych grubonasiennych, wskazane jest zaszczepienie nasion bakteriami brodawkowymi.
Krytyczna dla plonu pogoda w czasie kwitnienia
Na jakie plony nasion grochu można liczyć? W przedostatnim sezonie (2024 r.) groch nie zachwycił plonowaniem. Plon nasion wzorca w badaniach COBORU wyniósł 31,4 q/ha. Lepsze zdecydowanie były wcześniejsze sezony i dość korzystny także ostatni sezon. W 2025 r. plon wzorca wyniósł 43,3 q/ha. Odmiany różnią się cechami i potencjałem plonowania. W ub.r. w dziesiątce najwyżej plonujących odmian grochu w badaniach COBORU aż sześć pochodziło ze Wspólnotowego katalogu odmian roślin rolniczych. Najwyżej plonowały odmiany Symbios i Iconic (107% wzorca) oraz Ostinato (106% wzorca).
Groch ogólnoużytkowy jadalny z potencjałem plonowania w doświadczeniach na poziomie ponad 4 t/ha kwitnie zawsze na biało. Wahania plonów nasion grochu w poszczególnych sezonach świadczą o silnej reakcji tego gatunku na przebieg warunków atmosferycznych, a zwłaszcza na ilość i rozkład opadów i ten ostatni sezon był dla grochu korzystny. Wysokość plonowania zależy najbardziej od tego, czy w okresie kwitnienia nie brakuje roślinom wody. Ewentualne jej niedobory w tej krytycznej fazie prowadzą do wytworzenia małej liczby strąków i plon spada. Warto dodać, że groch po siewie ma umiarkowane wymagania cieplne. Przy dostatecznej wilgotności i dostępie powietrza, nasiona grochu zaczynają kiełkować już w temperaturze 1–2°C. Rośliny młode mogą przetrwać krótkotrwałe spadki temperatury do -6°C, a optymalna temperatura wzrostu i rozwoju roślin wynosi 13–18°C.
Odmiany grochu najczęściej rekomendowane do uprawy
Listę Odmian Zalecanych grochu (to rekomendacje na 2025 r.) przedstawiamy na mapie. Poniżej przedstawiamy też krótką charakterystykę (wg informacji COBORU) trzech najczęściej rekomendowanych odmian ogólnoużytkowych grochu siewnego: Astronaute, Asgard i Grot. Na uwagę zasługuje nadal wysoka pozycja w rekomendacjach dwóch starszych i stabilnie plonujących odmian. To Tarchalska wpisana do Krajowego rejestru w 2004 r. oraz Batuta wpisana w 2009 r.
Astronaute – odmiana ogólnoużytkowa wąsolistna, przydatna do uprawy na zbiór suchych nasion z przeznaczeniem na paszę oraz na cele kulinarne. Plon nasion duży do bardzo dużego, plon białka duży. Termin kwitnienia bardzo wczesny, dojrzewania wczesny do bardzo wczesnego, okres kwitnienia krótki do bardzo krótkiego. Równomierność dojrzewania bardzo dobra. Rośliny niskie. Odporność na wyleganie w czasie kwitnienia i przed zbiorem średnia do dużej. Odporność na mączniaka rzekomego – średnia do dużej, na fuzaryjne więdnięcie, zgorzelową plamistość i mączniaka prawdziwego – średnia. Nasiona żółte, masa 1000 nasion średnia do dużej. Zawartość białka ogólnego i włókna surowego w nasionach mała. Tempo rozgotowywania się nasion średnie do dobrego. Optymalna obsada roślin około 110 szt./m2 .
Asgard – odmiana ogólnoużytkowa wąsolistna, przeznaczona do uprawy na suche nasiona, do wykorzystania na paszę i konsumpcję. Plon nasion bardzo duży, plon białka duży. Termin kwitnienia i dojrzewania dość wczesny, okres kwitnienia średni. Równomierność dojrzewania dość dobra. Rośliny średnio wysokie. Odporność na wyleganie w czasie kwitnienia i przed zbiorem duża. Odporność na mączniaka prawdziwego – dość duża, na fuzaryjne więdnięcie, zgorzelową plamistość oraz mączniaka rzekomego – średnia. Nasiona żółte, masa 1000 nasion średnia. Zawartość białka ogólnego i włókna surowego w nasionach średnia. Tempo rozgotowywania nasion dość duża. Optymalna obsada roślin około 110 szt./m2.
Grot – odmiana ogólnoużytkowa wąsolistna, przeznaczona do uprawy na suche nasiona, do wykorzystania na paszę i konsumpcję. Plon nasion średni do dużego, plon białka średni. Termin kwitnienia wczesny, termin dojrzewania średni, okres kwitnienia dość długi. Równomierność dojrzewania dobra. Rośliny średniej wysokości. Odporność na wyleganie w czasie kwitnienia dość mała, przed zbiorem mała. Odporność na zgorzelową plamistość, mączniaka prawdziwego i mączniaka rzekomego – średnia, na fuzaryjne więdnięcie – mniejsza od średniej. Nasiona żółte, masa 1000 nasion średnia. Zawartość białka ogólnego i włókna surowego w nasionach średnia. Tempo rozgotowywania się nasion nieco poniżej średniej. Optymalna obsada roślin około 110 szt./m2.
Marek Kalinowski
