W ostatnich latach wybijają się pozytywnie plonowaniem odmiany łubinu żółtego: Puma, Salut, Mister i Diament. Łubin żółty plonuje z łubinów najniżej, ale można go porównać do żyta wśród zbóż. Ma najmniejsze wymagania glebowe i najmniejsze w zakresie pH gleby. Z bobowatych cechuje go największa zawartość białka ogólnego w nasionach (42–43%). Wszystkie zarejestrowane odmiany cechują się niską zawartością alkaloidów w roślinach i nasionach.
Plonowanie łubinu żółtego w 2024 roku – wyniki COBORU i porównanie lat
W roku 2024 pogoda nie sprzyjała plonowaniu bobowatych, ale akurat łubin żółty zaskoczył pozytywnie. Wg wyników plonowania podawanych przez COBORU, plon wzorca w 2024 (to średni plon wszystkich badanych odmian) wyniósł 17,7 q/ha (w 2025 r. 16,6 q/ha, w 2023 r. było to 14,3 t/ha, a w 2022 r. 16,9 t/ha).
Tradycyjnie po nowym roku przedstawiamy Listy Odmian Zalecanych poszczególnych gatunków jarych. Do momentu aktualizacji tych zaleceń na 2026 r. będziemy przypominać rekomendacje z ubiegłego sezonu. W przypadku łubinu żółtego, w którym to gatunku wszystkich zarejestrowanych odmian jest 9, w zaktualizowanych rekomendacjach niewiele się zmieni. Odmiany z LOZ prezentowane na mapie po latach badań potwierdziły swoją wartość i stabilność plonowania w poszczególnych województwach. W tabeli przedstawiamy zestawienie ważnych cech odmian z rejestru (z pominięciem odmiany Dukat).
COBORU od roku 2019 realizuje tzw. Inicjatywę białkową, w której rozszerzono zakres doświadczalnictwa odmianowego bobowatych o doświadczenia z zakresu technologii uprawy. Łubin żółty i jego uprawa jest ważna, gdyż można go siać na glebach lekkich, piaszczystych, o kwaśnym odczynie. A oprócz uprawy w czystym siewie lub w mieszankach ze zbożami na nasiona jest wartościowym międzyplonem na zieloną masę. Łubin żółty jest cenną rośliną w zmianowaniu na najsłabszych stanowiskach.
Wczesny siew łubinu żółtego jako kluczowy czynnik plonowania
Najlepszym przedplonem są dla łubinu żółtego zboża i należy go wysiewać jak najwcześniej (pomiędzy 20 marca a 10 kwietnia) na głębokość ok. 3 cm. Płytko, bo łubin żółty kiełkuje epigeicznie (wyciąga liścienie na powierzchnię gleby) i jest wrażliwy na zaskorupienie gleby. Łubin żółty siejemy w zagęszczeniu na 1 m2 ok. 90–100 nasion odmian tradycyjnych niesamokończących (ok. 130 kg/ha), w rozstawie rzędów 12,5 do 15,0 cm.
Wszystkie łubiny trzeba siać wcześnie, bo mają małe wymagania termiczne i to przez cały okres wegetacji. Nasiona kiełkują już w temperaturze 3–4°C i to dlatego warunkiem powodzenia w uprawie jest właśnie jak najwcześniejszy siew łubinów. Młode siewki łubinów znoszą spadki temperatur nawet do minus 7°C, a zatem nie są im straszne majowe przymrozki. Bardzo wczesny wysiew umożliwia roślinom skorzystanie z pozimowego zapasu wody w glebie i ucieczkę przed ewentualną posuchą. Opóźnienie siewu do ok. 10 dni jest możliwe, bo odmiany są termoneutralne, ale zawsze zmniejsza to potencjał plonowania.
Wymagania glebowe i nawozowe łubinu żółtego – najmniejsze wśród bobowatych
Łubin żółty wymaga skromnego nawożenia. Na najsłabszych glebach i przy niskiej zasobności w fosfor i potas wystarczy dawka 40 kg P2O5/ha i 70 kg K2O/ha, a dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi nie wymaga nawożenia azotem i pozostawia spore jego ilości roślinom następczym. Wytwarzając silny system korzeniowy, jest odporny na niedobór opadów nawet w krytycznym okresie kwitnienia i zawiązywania strąków. Korzenie mogą sięgać nawet do ponad 2 m w głąb profilu glebowego. Ma to wielkie znaczenie dla gleby. Łubin penetrując ją tak głęboko działa strukturotwórczo i poprawia warunki wodno-powietrzne gleby.
Nawożenie azotem łubinu żółtego – znaczenie symbiozy z bakteriami brodawkowymi
Ważną częścią agrotechniki łubinu żółtego i wszystkich bobowatych grubonasiennych jest zapotrzebowanie na azot, które pokrywa symbioza z bakteriami brodawkowymi. Szczepienie nasion bakteriami symbiotycznymi należy wykonać bezpośrednio przed siewem. To zabieg niezbędny, szczególnie na glebach, gdzie dawno nie uprawiano łubinu (10 lat lub dłużej). Początek współżycia bakterii brodawkowych z łubinami rusza, kiedy rośliny są w fazie 2–3 liści. Maksymalne wiązanie azotu ma miejsce na początku kwitnienia łubinów. W dobrych warunkach glebowych i wilgotnościowych, przy poprawnej agrotechnice, można uzyskać ponad 2 t/ha nasion łubinu żółtego (lub do 500 q zielonki o niskiej zawartości włókna).
Odmiany łubinu żółtego niesamokończące – dojrzewanie, wczesność i alkaloidy
Istotną cechą odmian łubinu jest równomierność dojrzewania. Odmiany samokończące wykazują się najlepszą równomiernością, ale w rejestrze i na liście takich odmian nie ma. Z odmian tradycyjnych niesamokończących dość równomiernie dojrzewa Mister. Zarejestrowane odmiany są wczesne i termoneutralne, co czyni je mało wrażliwymi na opóźnienie terminu siewu, bo nie wymagają przejścia procesu jaryzacji. Niemniej z siewem zwlekać nie warto, bo to ważny czynnik plonotwórczy. Wszystkie odmiany łubinu żółtego cechuje niska zawartość alkaloidów – są słodkie.
W Krajowym rejestrze jest obecnie 10 odmian łubinu żółtego, wszystkie to odmiany niesamokończące: Baryt (rejestracja w 2011), Bursztyn (2014), Diament (2019), Dukat (2006), Goldeneye (2019), Mister (2003), Puma (2017), Salut (2020 r.) Opal (2024) i najnowsza Dakar wpisana do KR w 2025 r.
Jedyną do niedawna w Krajowym rejestrze odmianą samokończącą, dojrzewającą równomiernie i o 5–6 dni wcześniej, przez co nieco odporniejszą na antraknozę łubinu, był Taper (zarejestrowany w 2002 r.). cztery lata temu odmianę skreślono z rejestru i wycofano z obrotu.
Łubin biały w Listach Odmian Zalecanych – rekomendacje wojewódzkie i nowe odmiany
Tylko w tych dwóch województwach utworzono na 2025 r. Listy Odmian Zalecanych łubinu białego i na obu znajdują się dwie odmiany: Butan i Kulig. Nie ma jeszcze list na 2026 r., być może dołączą do niej z rekomendacjami kolejne województwa. Przez ostatnie dekady znaczenie łubinu białego malało, głównie przez jego największe wymagania glebowe wśród łubinów. Ucierpiała na tym hodowla i nasiennictwo, ale w ostatnich latach nabrała impetu i to głównie rosnącego zainteresowania łubinem białym naszych zachodnich sąsiadów.
O ile jeszcze trzy lata temu były w Krajowym rejestrze dwie odmiany – Butan (rejestracja w 2000 r.) i Boros (rejestracja w 2003 r.), to teraz co roku wpisywana jest kolejna nowa. W 2023 r. zarejestrowano odmianę Kulig, w 2024 r. – SM Belter i w 2025 r. – SM Bolid. W badaniach urzędowych są trzy kolejne odmiany i być może jedna z nich (odmiana Dieta) zostanie w br. wpisana do Krajowego rejestru.
Dlaczego widoczny jest zwrot i rosnące zainteresowanie łubinem białym? Bo cechuje go największy z łubinów potencjał plonowania. Z informacji COBORU wynika, że wzorzec (średnia wszystkich odmian) plonował w 2025 r. na poziomie 38,6 q/ha. Zdecydowanie najlepiej plonowały najnowsze odmiany – SM Betller (109% wzorca) i SM Bolid (105% wzorca). Łubin biały ma też bardzo korzystne cechy jakościowe nasion z zawartością białka ok. 36% i tłuszczu surowego 12%.
Plon białka z hektara – porównanie łubinu białego, żółtego i innych bobowatych
Nie każdy rolnik analizuje dogłębnie, jaki plon białka z hektara dają gatunki bobowate grubonasienne. I tutaj zaskoczeniem może być fakt, że liderem jest łubin biały. Biorąc pod uwagę wyniki plonowania i parametry białka ogólnego z 2024 r.:
- piąte miejsce w tej klasyfikacji zajmuje łubin wąskolistny – 563 kg białka ogólnego/ha (plon wzorca 21,8 q/ha, zawartość białka ogólnego wzorca 29,2%),
- czwarte miejsce groch siewny – 697 kg białka ogólnego/ha (plon wzorca 31,4 q/ha, zawartość białka ogólnego wzorca 22,2%),
- trzecie miejsce łubin żółty – 727 kg białka ogólnego/ha (plon wzorca 17,7 q/ha, zawartość białka ogólnego wzorca 41,1%),
- drugie miejsce bobik – 976 kg białka ogólnego/ha (plon wzorca 35 q/ha, zawartość białka ogólnego wzorca 27,9%),
- pierwsze miejsce łubin biały – 1196 kg białka ogólnego/ha (plon wzorca 33,6 q/ha, zawartość białka ogólnego wzorca 35,6%).
Ta dominacja jest w każdym sezonie i często przewaga łubinu białego jest wyższa. Czasami na trzecie miejsce wskakuje groch, a plony białka ogólnego łubinu żółtego i wąskolistnego są zbliżone.
Marek Kalinowski
