Zawartość fosforu w roślinach rolniczych
Najwięcej fosforu zawierają rośliny motylkowate i krzyżowe, a najmniej zboża. Fosfor gromadzi się głównie w nasionach. W masie wegetatywnej najmniej fosforu występuje w korzeniach i łodygach, a najwięcej w liściach. Jest kluczowym związkiem w uprawach, niezbędnym do prawidłowego kiełkowania, ukorzeniania i dalszego wzrostu rośliny.
Znaczenie fosforu w początkowych fazach wzrostu
Obecność fosforu w początkowej fazie wzrostu rośliny zapewnia prawidłowy rozwój korzeni, a w związku z tym odporność na suszę i niedobór składników pokarmowych w późniejszym okresie rozwoju. Pierwiastek ten jest składnikiem układów energetycznych w roślinie pobudzających węzeł krzewienia do tworzenia źdźbeł. Fosfor jest pierwiastkiem niezbędnym dla tworzenia organów generatywnych.
Wpływ fosforu na plonowanie i jakość plonów
Plonotwórcze działanie fosforu przejawia się również w poprawie wartości biologicznej produktów rolnych, gdyż zwiększa szybkość przekształcania form mineralnych i aminokwasowych azotu w białko. Nawożenie fosforem powoduje ponadto wzrost zawartości węglowodanów (skrobi w ziemniakach, sacharozy w burakach), białek i witamin w roślinie, uodpornienie roślin na wymarzanie, patogeny oraz wyleganie. Fosfor odgrywa istotną rolę w zmniejszaniu zawartości azotanów w roślinach podatnych na jego akumulację (burak ćwikłowy, ziemniak).
Fosfor a wiązanie azotu przez rośliny motylkowate
Odpowiednia zawartość fosforu w glebie ma także istotne znaczenie dla rozwoju odpowiedniej ilości aktywnych w wiązaniu azotu brodawek korzeniowych roślin motylkowatych.
Znaczenie fosforu w materiale siewnym
Szczególnie istotne znaczenie ma odpowiednia zawartość fosforu w nasionach przeznaczonych na materiał siewny (zwłaszcza rzepaku), z którego kiełkujące i młode rośliny korzystają, gdy system korzeniowy nie jest w stanie dostarczyć dostatecznej ilości fosforu z roztworu glebowego.
Skutki długotrwałego niedoboru fosforu
Długotrwały niedobór fosforu prowadzi do opóźnienia kwitnienia, obniżenia plonowania, a w ostateczności do obumierania roślin. W warunkach niedoboru fosforu dochodzi do zahamowania wzrostu elongacyjnego pędu, zmniejszenia powierzchni liści oraz do zmiany morfologii korzeni.
Ogólne objawy niedoboru fosforu u roślin
Niedobór fosforu w roślinie wywołuje symptomy w postaci matowych, ciemnozielonych liści, czasami z fioletowymi lub purpurowymi przebarwieniami na spodniej stronie blaszki liściowej i łodygach. W dalszej kolejności odbija się to ujemnie na plonach roślin z powodu słabego rozgałęzienia się roślin, opóźnionego rozwoju generatywnego, dojrzewania owoców i nasion, słabego wypełniania nasion.
Niedobór fosforu w wybranych uprawach rolniczych
U roślin ziemniaka niedobór fosforu podczas wegetacji powoduje, że system korzeniowy jest słabo rozwinięty, a kwitnienie występuje w ograniczonym zakresie. Skutki głodu fosforowego w kukurydzy prowadzą do zahamowania wzrostu i skarlenia roślin. U roślin kukurydzy niedobór fosforu podczas wypełniania ziarna prowadzi do przedłużenia okresu dojrzewania i nieregularnie wykształconych rzędów ziaren w kolbach.
Objawy niedoboru fosforu w rzepaku
Niedobór fosforu w uprawach buraka cukrowego prowadzi do opóźnienia wzrostu buraków.
Niedobór fosforu w rzepaku rozpoznajemy po spowolnionym wzroście i cienkich łodygach. Na początku niedobory fosforu ujawniają się na starszych liściach i łodygach rzepaku, które nabierają barwy purpurowej lub czerwono-fioletowej do ciemnoczerwonej. Starsze liście mogą przybierać barwę ostrej czerwieni do barwy pomarańczowej i przedwcześnie obumierać.
Objawy niedoboru fosforu w buraku cukrowym
Objawy niedoboru fosforu w buraku cukrowym to ciemnooliwkowe, antocyjanowe blaski liściowe, o małych i wąskich rozmiarach. Brzegi liści buraka cukrowego zabarwiają się na kolor czerwono-żółty lub ciemnobrązowy. Często również występuje fizjologiczna sztywność liści.
Nadmiar fosforu w roślinie
Nadmiar fosforu w roślinie występuje niezwykle rzadko. Jeśli nadmiar wystąpi, to objawia się on symptomami niedoboru Fe, Zn, Cu na częściach nadziemnych, gdyż aniony fosforanowe utrudniają przemieszczanie tych metali z korzeni do liści.
W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: potasem, siarką, magnezem i wapniem.
Przeczytaj również: Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?
prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
