Plonotwórcze działanie azotu
Azot wpływa głównie na wielkość plonu. Plonotwórcze działanie azotu przejawia się we wzroście plonu ziarna, nasion, bulw i korzeni. Dostarczenie azotu w optymalnej ilości roślinom zbożowym wpływa korzystnie na rozwój kwiatostanu powodując wzrost liczby kwiatków i kłosków w kłosie oraz liczby ziaren w kłosie. Optymalne zaopatrzenie roślin rzepaku w azot pozwala zapewnić rozwój młodym roślinom i wykształcenie rozety liściowej oraz korzenia w okresie jesiennej wegetacji rzepaku. Azot pobrany przez rzepak stymuluje kwitnienie i owocowanie oraz zmniejsza zakres redukcji liczby łuszczyn i nasion w łuszczynie. Dobre odżywienie roślin kukurydzy azotem zwiększa liczbę zawiązywanych ziarniaków w kolbie, a także wydłuża okres asymilacji dwutlenku węgla przez kukurydzę, co z kolei wpływa na wzrost plonu ziarna.
Dlaczego warto nawozić rośliny azotem racjonalnie?
Azot wpływa przede wszystkim na jakość plonu ziarna zbóż poprzez zwiększenie koncentracji białka w ziarnie, a przez to wartości glutenu. Dlatego w uprawie pszenic odmian jakościowych i chlebowych głównie w celu zwiększenia zawartości białka w ziarnie, korzystne jest zastosowanie niewielkiej dawki azotu „pod kłos”. Należy jednak pamiętać, że w warunkach intensywnych opadów, tak późne zastosowanie azotu może przyczynić się do pogorszenia jakości glutenu.
Racjonalne nawożenie azotem buraków cukrowych zwiększa jego plonowanie oraz wpływa na jakość uzyskiwanego plonu korzeni. Natomiast zbyt duża dawka azotu najczęściej prowadzi do obniżenia zawartości cukru w korzeniach oraz zwiększa zawartość składników technologicznie szkodliwych (azotu α-aminowego, sodu i potasu). Również rzepak wymaga racjonalnego nawożenia azotem.
Azot jako pierwiastek wybitnie plonotwórczy ma największy wpływ na wzrost i rozwój rzepaku. Azot zwiększa plon nasion rzepaku wpływając na liczbę zawiązywanych łuszczyn oraz znajdujących się w nich nasion, stymuluje także wzrost masy tysiąca nasion. Należy jednak pamiętać, że zbyt duże dawki azotu ujemnie wpływają na zawartość tłuszczu w nasionach, stwarzają niebezpieczeństwo wylegania roślin, opóźnionego dojrzewania i zwiększają podatność rzepaku na choroby. Natomiast zbyt małe dawki azotu ograniczają plonowanie rzepaku.
Jakie są skutki nadmiernego i niewystarczającego nawożenia azotem?
Nadmiar azotu powoduje słabe zimowanie roślin, wyleganie, nierównomierne i opóźnione dojrzewanie, zwiększa podatność roślin na choroby i szkodniki oraz pogarsza wartość biologiczną i technologiczną plonów. Gorsza jakość plonów jest skutkiem spadku zawartości suchej masy, węglowodanów i tłuszczów w roślinie. Występuje też zmniejszenie zawartości glutenu w ziarnie i spadek zawartości aminokwasów egzogennych w białku Nadmiar azotu w roślinie opóźnione dojrzewanie roślin, powoduje wzrost krzewienia, silny rozwój masy wegetatywnej, nadziemnej, a słaby generatywnej i korzeni. Nadmiar azotu powoduje również wymarzanie roślin.
Intensywne nawożenie ziemniaka azotem wyraźnie zwiększa zawartość białka w bulwach ziemniaka. Przenawożenie plantacji ziemniaka azotem stymulując jedynie bujny rozwój części nadziemnych roślin oraz łuszczenia naskórka bulw, ciemnienie miąższu, wzrost azotanów w bulwach, zmniejszenie zawartości suchej masy, witaminy C i skrobi oraz zwiększenie podatności na uszkodzenia mechaniczne przy zbiorze i straty w okresie przechowywania.
Niska dostępność azotu negatywnie wpływa na produktywność roślin ziemniaka. Ograniczona jest fotosynteza i przyśpieszone dojrzewania roślin, organy spichrzowe są słabo wykształcone i zmniejszony jest plon roślin. Ponadto, deficyt azotu powoduje karłowatość roślin, wytwarzanie wąskich liści oraz chlorozę, która zazwyczaj jest widoczna na liściach starszych, ponieważ zasoby tego pierwiastka są przemieszczane do młodszych części pędu. Przy dużym deficycie azotu rośliny ziemniaka wykształcają mniej łodyg, co prowadzi do zawiązywania mniejszej liczby bulw na stolonach oraz ich zdrobnienia oraz obniżenia zawartości skrobi w bulwach.
Niedobór azotu w kukurydzy prowadzi do zahamowania tempa wzrostu łodygi i jej drastycznego skrócenia. Niedożywienie kukurydzy azotem we wczesnej fazie rozwoju zakłóca procesy formowania liści, kolby i elementów jej struktury. W przypadku niedoboru azotu w zbożach rośliny są karłowate, słabo rozgałęzione i mają niewielkie kłosy, przez co wydają niski plon ziarna słabej jakości. Objawem niedoboru azotu w kukurydzy są przejaśnienia liści.
Niedobór azotu u rzepaku objawia się jasnozieloną barwą części nadziemnych, a także żółknięciem starszych liści, powolnym wzrostem i tworzeniem cienkich łodyg, co skutkuje zahamowaniem wzrostu, wcześniejszym kwitnieniem i zawiązywaniem łuszczyn. Niedobór azotu w buraku cukrowym objawia się zmniejszonym rozmiarem blaszki liściowej i jej jasnozielonym zabarwieniem. Niedobór azotu w roślinach ziemniaka powoduje przyhamowanie rozwoju roślin w porównaniu z roślinami dobrze odżywionymi. W sytuacji takiej liście się słabiej wykształcają i przyjmują barwę od jasnozielonej do żółtawej. Przy dużym deficycie tego pierwiastka może dochodzić do ich zamierania i opadania.
Niedobór azotu zboża sygnalizują jaśniejszym kolorem liści starszych i ich żółknięciem na końcach. W następstwie liście nabierają od wierzchołka koloru brązowego i obumierają.
W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: fosforem, potasem, siarką, magnezem i wapniem.
prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
