Ponieważ dużą część stanowią w nich koszty nawożenia, to dobry okres na porównanie ofert i prostą kalkulację cen czystego składnika w nawozach jednoskładnikowych i wieloskładnikowych. Dobrym segmentem do porównania ceny w produktach jednoskładnikowych jest azot. Tych kilka obliczeń na końcu artykułu, a na początek kilka rad i tematów do własnych przemyśleń.
Bez znajomości gleby nawozimy na „oko”
Niezależnie od wyboru nawozów stosowanych w gospodarstwie racjonalne nawożenie musi być oparte na badaniach gleby. Dostępność i efektywność wykorzystania składników pokarmowych najbardziej zależą od właściwego pH gleby. Wapnowanie w celu regulacji odczynu albo wapnowanie interwencyjne małymi dawkami w celu utrzymania jego dobrego poziomu to podstawa.
Każdy rolnik wie, że dla dostępności form przyswajalnych składników pokarmowych optymalne jest obojętne pH gleby. Oczywiście to spore uproszczenie, ale to kwasowość, najlepsze dla głównych makroelementów, których koszty zakupu są najwyższe. Większość mikroelementów jest najlepiej dostępnych z gleb o pH lekko kwaśnym, ale też ewentualne ich niedobory możemy dostarczyć przez liście. Właściwe pH i znana zasobność gleby pozwolą dość precyzyjnie i oszczędnie, pod zakładane plony, zaplanować poziom i terminy nawożenia podstawowego. Kolejne ewentualne oszczędności dać może przemyślany wybór formy danego składnika, najbardziej odpowiedniej dla uprawianej rośliny.
Kiedy nawozy są najtańsze?
Jeszcze kilka lat temu na to pytanie można było precyzyjnie odpowiedzieć. Zawsze poza sezonem było najtaniej. Po ostatnich jesiennych pracach polowych nawozy taniały i do grudnia można było kupić je z dużymi bonusami.
A jak sięgniemy mocno wstecz, kiedy ceny nawozów były dość stabilne, przeceny zaczynały się po żniwach, trwały od sierpnia do listopada. Od grudnia do wiosny ceny systematycznie pięły się w górę. Oczywiście handel wykorzystywał i wykorzystuje pewne znaki na niebie, aby sprzedać rolnikom towary z lepszą marżą. Handlowcy zawsze ją podnoszą, kiedy na kontach rolników pojawiają się dopłaty bezpośrednie. Jednak w ostatnich latach rynek nawozów jest nieprzewidywalny. Na tańsze zakupy nie ma recepty. Oczywiście cena nawozów wynika z cen surowców i tutaj obserwacja trendów może dać jakąś wskazówkę – czy jest szansa na obniżki w niedalekiej przyszłości, czy nie.
Globalne trendy nie zawsze i nie tak szybko przekładają się ceny w najbliższym gospodarstwu punkcie ich sprzedaży. Zachęcam do dokładnego śledzenia naszych informacji na stronach „rynki”. W cotygodniowych informacjach kształtowania się cen nawozów mineralnych kilku dystrybutorów, z różnych województw, widać często spore różnice. Oczywiście transport jest kosztowny, ale to też informacje pozwalające na negocjowanie ceny zakupu. Czy negocjujecie?
Porównać cenę i wartość dodaną nawozu
Nadal wielu rolników jest przekonanych, że najtańszymi nawozami są te najprostsze, jednoskładnikowe. Przekonamy się na końcu czy tak jest. Przy obecnych technologiach produkcji nawozów często ceny poszczególnych składników pokarmowych w nawozie wieloskładnikowym bywają niższe. Wartością dodaną nawozów wieloskładnikowych jest, że są często wzbogacone w dodatkowe składniki – magnez, siarkę, wapń. Ponadto są granulowane i gwarantują precyzyjny, równomierny rozsiew.
Wskazując na tych kilka zależności związanych z cenami nawozów chcę skłonić do przemyślanych zakupów. Niezależnie od tego, kiedy planowany jest zakup nawozów, zachęcam do przeprowadzenia prostych kalkulacji, które dadzą odpowiedź na to, w jakim nawozie najtaniej kupimy 1 kilogram czystego składnika azotu, fosforu, potasu.
Ale to jedna strona medalu, bo składniki w nawozach mogą być w różnych formach, bardziej lub mniej dopasowanych np. do pH gleby, do preferencji uprawianej rośliny, do warunków termicznych, terminu stosowania. To nie jest wiedza tajemna. Liczy się też koncentracja składników pokarmowych w nawozach. To, czy tę samą ilość czystego składnika rozsiejemy na tej samej powierzchni jednym załadunkiem, czy musimy to robić w dwóch turach.
Kalkulacja ceny czystego składnika
Ceny na każdym rynku kształtuje popyt i podaż. Jak już nadmieniłem – o sporych różnicach cen nawozów mineralnych w różnych rejonach kraju można przekonać się śledząc informacje na stronach „rynki. Np. w informacjach zebranych do nr. 42 TPR cenna brutto jednej tony mocznika kształtowała się w różnych sieciach handlowych na poziomie od 2980 zł/t (Agra Nowa, woj. opolskie) do 3490 zł/t (Fast-Chem Mircze, woj. lubelskie). Różnica ceny duża, odległość między punktami także.
Przeliczmy ile tydzień temu (za cenami z nr. 42 TPR) kosztował kilogram azotu w nawozach z Agra Nowa – w moczniku (2980 zł/t, zawiera 46% N)), saletry amonowej (2320 zł/t, zawiera 34% N) i RSM 32 (2140 zł/t, zawiera 32% N): 1 kg N w moczniku = 2980 zł: 460 kg = 6,47 zł; 1 kg N w saletrze amonowej = 2320 zł: 340 kg = 6,82 zł; 1 kg N w RSM 32 = 2140 zł; 320 kg = 6,68 zł.
Różnice ceny kilograma azotu nie są duże, średnia z trzech nawozów wychodzi 6,65 zł/kg N. Wyliczmy od razu cenę fosforu i potasu z nawozów jednoskładnikowych z tego samego punktu. Super Fosdar 40P (40%) kosztuje 3200 zł/t, a zatem 1 kg P2O5 kosztuje 8 zł (3200: 400). Sól potasowa 60% kosztuje 1810 zł/t, a zatem 1 kg K2O kosztuje 3,13 zł (1880: 600).
Taniej w jedno- czy wieloskładnikowych?
Dla porównania warto na bazie cen 1 kg azotu, fosforu i potasu w nawozach jednoskładnikowych sprawdzić, jaka jest ekonomia zakupu tych składników w nawozie wieloskładnikowym. Weźmy Polifoskę 6 NPK (S) 6-20-30 (7), która kosztuje 3060 zł/t. Tona Polifoski 6 zawiera 60 kg azotu (60 x 6,65 zł = 399 zł) + 200 kg fosforu (200 x 8 zł = 1600 zł) + 300 kg potasu (300 x 3,13 = 939 zł). Gdybyśmy chcieli kupić te same ilości zawartego w jednej tonie Polsifoski 6 azotu, fosforu i potasu w nawozach jednoskładnikowych, zapłacilibyśmy (399 zł +1600 zł + 939 zł) 2980 zł.
Zapłacilibyśmy zatem nieco mniej, ale gdybyśmy wzięli ceny nawozów jednoskładnikowch w innych punktach, gwarantuję, że Polifoska będzie miała czyste składniki NPK w niższej cenie. A jak pewnie każdy zauważył – nie obliczałem tutaj ceny siarki, a Polifoska 6 zawiera jej w tonie 70 kg. Poza tym ten nawóz wieloskładnikowy jest gotowy do rozsiania, w każdej granuli ma to samo i jest mocno skoncentrowany – w tonie aż 630 kg NPKS. Oczywiście to porównanie i zachęta do liczenia. Potrzebne są nawozy jedno- i wieloskładnikowe. Jak wspomniałem, w Polifosce jest siarka, ale też w Super Fosdar 40P obok fosforu jest wapń i siarka, których ceny nie liczyliśmy i tej wartości nie uwzględniliśmy.
Wadą nawozów wieloskładnikowych w praktyce rolniczej są sztywne proporcje N:P:K. To może uniemożliwiać dopasowanie wielkości dawek P i K do aktualnej zawartości przyswajalnych form tych składników w glebie – w konkretnym gospodarstwie i na konkretnym polu oraz do wymagań pokarmowych konkretnej rośliny.
Zawartość PK podawana jest w tlenkach
Na zakończenie chcę zwrócić uwagę jeszcze raz na termin „czysty składnik” składników pokarmowych. Z azotem sprawa jest prosta – niezależnie od nawozu i form zawartość azotu podawana jest w czystej formie – N. Z fosforem i potasem sprawy czasami się komplikują. O ile zalecenia nawozowe zawsze dotyczą fosforu w formie P2O5 i potasu w formie K2O (tak też liczyliśmy), to rolnicy pogłębiający wiedzę z ambitnych prac naukowych spotykają się z badaniami, gdzie raz czytają o tlenkach, a drugi raz o czystych formach P i K. Często sami naukowcy upraszczają sprawę i przekazują nie do końca zrozumiałe informacje. Mówiąc o czystym składniku podają wartości dla tlenków. Zresztą w przykładach obliczania ceny nawozów wyliczaliśmy wartość tlenków fosforu i potasu. W takiej formie podaje się bowiem zawartość fosforu i potasu w nawozach i w tych wartościach prezentowane są zalecenia nawozowe.
Jeżeli jednak spotkamy się z prezentowanymi potrzebami pokarmowymi rośliny na fosfor w czystym składniku (P), to aby kupić odpowiednią ilość nawozu (tam zawartość w P2O5) powinniśmy przeliczyć te ilości korzystając z mnożnika. Oczywiście nie trzeba się tych przeliczników uczyć na pamięć. Trzeba mieć jednak świadomość, że czysty składnik to nie to samo co jego tlenek. Np. 40 kg P znajduje się w 91,6 kg P2O5 (40 x 2,291 mnożnik = 91,6). Na szczęście z koniecznością takiego przeliczania rolnicy nie muszą się na co dzień mierzyć.
Marek Kalinowski
Ten artykuł pochodzi z wydania Tygodnika Poradnika Rolniczego nr 43/2026
