To oczywiste i każdy rolnik o to dba. Jednak dodatkowy reżim postępowania z nawozami zawierającymi azot nakłada prawo, w tym Rozporządzenie w sprawie tzw. Programu azotanowego. Ustalone są graniczne terminy stosowania nawozów (są wyjątki, o których poniżej), jak i maksymalna dawka nawozów naturalnych wykorzystywanych rolniczo w okresie roku, która nie może przekraczać 170 kg azotu w czystym składniku na 1 ha użytków rolnych. Do tego dochodzą pewne obostrzenia, jeżeli realizujemy dodatkowo ekoschemat: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi.
Przypominamy graniczne daty
Nawozy naturalne stałe (obornik i pomiot ptasi – odchody drobiu z bezściołowego systemu utrzymywania zwierząt gospodarskich) zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie tzw. Programu azotanowego możemy stosować:
- na gruntach ornych – do 31 października,
- na trwałych użytkach zielonych, uprawach wieloletnich i trwałych – do 30 listopada.
Nawozy azotowe mineralne i nawozy naturalne płynne (gnojowica i gnojówka) możemy stosować:
- na gruntach ornych – do 20 października (w niektórych gminach do 15 lub do 25 października),
- na trwałych użytkach zielonych, uprawach wieloletnich i trwałych – do 31 października.
Dwa wyjątki od zasady
Czy można wydłużyć termin stosowania jesienią nawozów zawierających azot? Tak. W jakich sytuacjach i do kiedy jest to możliwe? Przepisy dopuszczają elastyczne podejście do jesiennych terminów stosowania nawozów, w tym nawozów naturalnych, w wyjątkowych przypadkach. Jednym z nich są niekorzystne warunki pogodowe – np. nadmierne uwilgotnienie gleby lub susza. W takich sytuacjach graniczny termin stosowania nawozów można przesunąć do 30 listopada. Program azotanowy nie wymaga specjalnego dokumentowania takich przypadków – rolnik sam ocenia warunki pogodowe oraz zasadność późniejszego nawożenia (po 31 października).
Druga wyjątkowa sytuacja to zakładanie upraw jesienią po późno zbieranych przedplonach – np. po buraku cukrowym, kukurydzy czy późnych warzywach. Wówczas termin stosowania nawozów można przesunąć do końca jesieni, jednakże dopuszczalna dawka azotu w nawozach wieloskładnikowych nie może wtedy przekroczyć 30 kg N/ha. Ponadto rolnik musi wtedy szczegółowo udokumentować termin zbioru przedplonu, datę stosowania nawozu, rodzaj i dawkę zastosowanego nawozu, termin siewu uprawy jesiennej. Do kiedy można stosować azot w uprawach zakładanych jesienią po późnych przedplonach? Generalnie przepisy wskazują zdawkowo, że termin stosowania nawozów może zostać przesunięty do końca jesieni kalendarzowej. Koniec jesieni to konkretna data – do 21 grudnia.
Oczywiście niezależnie od terminu zbioru przedplonu, czy możliwego terminu siewu jesienią pamiętajmy, że zabronione jest nawożenie, gdy gleba jest zamarznięta, zalana wodą, nasycona wodą lub przykryta śniegiem.
Dodatkowe wytyczne w ekoschemacie
Realizując ekoschemat: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi trzeba przestrzegać dodatkowych wytycznych. Celem tych praktyk jest ograniczenie emisji amoniaku do atmosfery, jak również poprawa jakości gleb i zwiększenia sekwestracji węgla w glebie.
W przypadku stosowania obornika obowiązkowe jest jego wymieszanie na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji. Natomiast stosowanie nawozów naturalnych płynnych (gnojowica, gnojówka) w ramach tego ekoschematu musi odbywać się innymi metodami niż rozbryzgowo.
Potwierdzeniem realizacji tych praktyk jest przesłanie zdjęć geotagowanych z wykorzystaniem aplikacji udostępnionej przez ARiMR lub złożenie przez rolnika oświadczenia o wykonaniu praktyki.
Pamiętajmy, że za stosowanie nawozów niezgodnie z programem azotanowym grożą kary. Maksymalna stawka takiej karnej opłaty to ponad 3 tys. zł. Nieprzestrzeganie praktyk nawożenia w ekoschemacie może mieć konsekwencje dla płatności bezpośrednich.
Marek Kalinowski
Ten artykuł pochodzi z wydania Tygodnika Poradnika Rolniczego nr 43/2026
