Jęczmień ozimy wysoko plonuje, wcześnie rusza z wiosenną wegetacją i najszybciej ze zbóż dojrzewa. Przez to ucieka wiosennym suszom i wygrywa z jęczmieniem jarym. Jest też idealnym przedplonem dla rzepaku ozimego. Oczywiście stosunkowo niska mrozoodporność zawsze stanowi ryzyko uprawy jęczmienia ozimego.
Jęczmień - najlepszy przedplon dla rzepaku
Największym atutem jęczmienia ozimego jest szybkie zejście z pola. Przez to jest to idealna roślina przedplonowa dla rzepaku ozimego. Różnice w porównaniu do pozostałych zbóż ozimych są znaczne. Np. w suchym roku 2018 i 2019 średnia data zbioru jęczmienia ozimego w Stacjach Doświadczalnych Oceny Odmian COBORU to odpowiednio 7 i 6 lipca (ok. 2 tygodnie wcześniej niż w wieloleciu).
Pozostałe zboża ozime zbierano średnio 3 tygodnie później niż jęczmień ozimy. Szybkie zejście z pola umożliwia dopieszczenie stanowiska pod terminowy siew rzepaku. Pozwala też na wyregulowanie pH gleby oraz siew wydajnych roślin międzyplonowych o dłuższym okresie wegetacji.
Jedyny słaby punkt jęczmienia ozimego to zimotrwałość
Zimotrwałość to słaba strona jęczmienia ozimego, ale też odmiany różnią się pod tym względem i tym bardziej do uprawy należy wybierać te sprawdzone w warunkach najbliższych gospodarstwu, czyli z Listy Odmian Zalecanych, którą na 2026 r. prezentujemy na mapie. Wymarznięcia jęczmienia ozimego mogą się zdarzyć, ale przez ocieplenie klimatu to ryzyko zmalało. Pamiętajmy jednak przy wyborach odmian do uprawy, że jęczmień ozimy jest najmniej zimotrwały ze zbóż ozimych i np. jego zimotrwałość oceniona na 5° nie jest równa zimotrwałości 5° pszenicy ozimej.
Z odmian zarejestrowanych tylko Giewont, Impala, Yukon i Zenek mają zimotrwałość na najwyższym poziomie 5,5°. Przy bardzo srogich zimach jęczmień ozimy ma ze zbóż najmniejsze szanse na przetrwanie. Jest pewne ryzyko, ale też tak ostre zimy zdarzają się coraz rzadziej. Warto dodać, że zimotrwałość, jak i inne badane cechy roślin, oceniane są w badaniach COBORU w skali 9-stopniowej.
Jak podają naukowcy z COBORU w opracowaniach, w przypadku zimotrwałości można w uproszczeniu przyjąć, że różnica 1 stopnia w skali 9-stopniowej na plus oznacza około 10% więcej żywych roślin po srogiej zimie.
Dominują odmiany wielorzędowe jęczmienia
Aktualnie Krajowy rejestr obejmuje 58 odmian jęczmienia ozimego. Dominującą grupę stanowią odmiany wielorzędowe typu pastewnego (48), natomiast odmiany dwurzędowe reprezentowane są przez 10 pozycji, w tym dwie o typie browarnym. Podobne są proporcje na Listach Odmian Zalecanych na 2026 r. Spośród 25 odmian rekomendowanych do uprawy 20 jest wielorzędowych i 5 dwurzędowych. Każdy plantator zna wady i zalety jęczmienia wielorzędowego i dwurzędowego. Oczywiście lepszej jakości i bardziej dorodne jest ziarno odmian dwurzędowych i mimo aktualnej dominacji w Krajowym rejestrze odmian wielorzędowych, hodowcy rozwijają programy hodowlane jęczmienia ozimego dwurzędowego.
Taką dwurzędową odmianą najczęściej rekomendowaną na LOZ jest Bordeaux. Z odmian wielorzędowych na LOZ przez wiele lat liderem był Jakubus plonujący wysoko i stabilnie w całej Polsce. Ale jego dominacja skończyła się. Teraz liderami listy są ex aequo Julia i KWS Morris. Lista Odmian Zalecanych jest wartościowym kryterium ostatecznych wyborów odmian do uprawy. Warto skonfrontować tę listę z warunkami uprawy jęczmienia ozimego w gospodarstwie, bo korzystając z dodatkowych informacji COBORU dobierzemy tę najlepszą np. do bardziej intensywnej uprawy, czy do uprawy po przedplonie zbożowym lub niezbożowym.
Pierwsza hybryda jęczmienia w Krajowym rejestrze
Na LOZ nie ma jeszcze odmian hybrydowych jęczmienia ozimego, chociaż wielu rolników takie odmiany uprawia od 15 lat. Dlaczego? Bo Listy Odmian Zalecanych są tworzone na bazie porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego. Odmian hybrydowych jest na rynku dosłownie kilka, a te wprowadzane na rynek zostały w Polsce dobrze przebadane i mają rejestracje niemieckie. Według doświadczeń ich potencjał plonowania jest o ok 10% wyższy od odmian populacyjnych i potwierdzają to wyniki badań rejestrowych pierwszej zarejestrowanej w tym roku odmiany hybrydowej SY Barnabus.
To odmiana mieszańcowa, wielorzędowa, typu pastewnego, która w 2025 r. na poziomie agrotecniki a1 dała plon 110% wzorca (plon wzorca 93,1 q/ha), a na poziomie agrotechniki a2 dała plon 106% wzorca (plon wzorca 106,5 q/ha). To najwyższy wynik plonowania w 2025 r. ze wszystkich odmian jęczmienia ozimego wpisanych do Krajowego rejestru. Wg charakterystyki za „Listą opisową odmian” SY Barnabus ma zimotrwałość na poziomie 4,5°, dość dużą odporność na mączniaka prawdziwego, rdzę jęczmienia i ciemnobrunatną plamistość, a na rynchosporiozę i plamistość siatkową odporność średnią. Rośliny są dość wysokie, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania jest przeciętny. Masa 1000 ziaren jest dość mała, gęstość ziarna w stanie zsypnym i zawartość białka w ziarnie dość duża. Tolerancja na zakwaszenie gleby też jest duża. Z informacji hodowcy wynika, że materiał siewny tej odmiany będzie prawdopodobnie dostępny w sezonie 2027/2028. Więcej o hybrydach jęczmienia ozimego oraz najnowszym odmianom z genem odporności YD4 na wirusa żółtej karłowatości jęczmienia pisaliśmy w nr. 29 TPR.
W praktyce ważne cechy odporności
Trzeba zwracać uwagę na wszystkie cechy odmian. Potencjał plonowania jest najważniejszy, ale przez ocieplenie i rosnącą presję chorób, w tym żółtą karłowatość jęczmienia bardzo ważne są cechy odporności na choroby, a także na wyleganie. W ostatnich latach w jęczmieniu w największym nasileniu występowała rdza jęczmienia, plamistość siatkowa i mączniak prawdziwy. Stałym zagrożeniem jest też rynchosporioza, a przez mszyce będące wektorami wirusów – wspomniana żółta karłowatość jęczmienia.
Hodowcy pracują nad odmianami odpornymi i o ile już od lat szereg odmian ma odporność na żółtą mozaikę jęczmienia (BaYMV), to do niedawna nie było odmian z tolerancją lub odpornością na wirus żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV). Ale już są. Genetyczną tolerancję posiadają m.in. odmiany: Pareadies, Fascination, SU Virtuosa, KWS Ovnis. Natomiast odpornością na BYDV warunkowaną genem YD4 (odporność pochodzi z jęczmienia bulwiastego – H. bulbosum) posiadają dostępne odmiany hybrydowe Hyvido Neo, a konkretnie odmiana SY Zoomba i SY Kestrel.
Najczęściej rekomendowane odmiany
Przedstawimy charakterystykę (wg „Opisowej listy odmian” COBORU), najczęściej rekomendowanych odmian – wielorzędowej Julii i odmiany dwurzędowej Bordeaux. Pozostałe przydatne informacje do porównań odmian z LOZ zawiera tabela.
- Julia – odmiana wielorzędowa, typu pastewnego wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon ziarna bardzo duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki powyżej przeciętnej. Zimotrwałość na tle gatunku prawie średnia (4,5°). Odporność na mączniaka prawdziwego, plamistość siatkową, rdzę jęczmienia, rynchosporiozę i ciemnobrunatną plamistość – średnia. Rośliny dość niskie, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania dość wczesny. Masa 1000 ziaren i wyrównanie ziarna średnie, gęstość ziarna w stanie zsypnym dość mała. Zawartość białka w ziarnie dość duża. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
- Bordeaux – odmiana dwurzędowa, typu pastewnego, wpisana do Krajowego rejestru w 2021 r. Plon ziarna duży do bardzo dużego. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Zimotrwałość na tle gatunku prawie średnia (4,5°). Odporność na ciemnobrunatną plamistość – dość duża, na rdzę jęczmienia i rynchosporiozę – średnia, na mączniaka prawdziwego i plamistość siatkową – dość mała. Rośliny niskie do bardzo niskich, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania przeciętny. Masa 1000 ziaren, wyrównanie ziarna i gęstość ziarna w stanie zsypnym dość duże. Zawartość białka w ziarnie średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Marek Kalinowski
