Z siewem bobowatych i zbóż jarych nie ma co czekać. Jak tylko możliwy jest wjazd w pole, glebę z rozsianymi nawozami warto doprawić jak najszybciej, najlepiej do głębokości siewu. Temperatura w czasie ich siewu nie ma większego znaczenia. Pszenica jara uznawana jest z gatunek reagujący po wschodach negatywnie na kapryśną wiosnę z przymrozkami, ale i tak znosi chwilowe spadki temperatur nawet do minus 8°C. W przypadku innych gatunków: kukurydzy, soi, ziemniaków i sorgo – termin siewu wyznacza temperatura gleby.
Najwcześniej i najgłębiej siejemy bobik
Bobik, groch siewny i łubiny potrzebują bardzo wczesnego terminu siewu, bo wymagają jarowizacji (czyli przejścia przez okres niskich temperatur w fazie siewki). Opóźnienie terminu siewu powoduje zmiany w wyglądzie morfologicznym. Dochodzi też do zakłócenia we wzroście i rozwoju roślin – są one wyższe, wytwarzają nadmierną ilość masy wegetatywnej i zawiązują mniej strąków.
Optymalny termin wysiewu nasion tej grupy roślin w południowo-zachodniej części Polski to koniec marca, a na północy kraju do połowy kwietnia. Jeżeli termin siewu z różnych przyczyn opóźnia się, to pamiętajmy, że mniej wrażliwymi na opóźniony siew są termoneutralne odmiany łubinu żółtego i wąskolistnego, które mogą być wysiewane nawet w drugiej połowie kwietnia. Z bobowatych wyjątek stanowi oczywiście ciepłolubna soja, którą powinno się siać na południu Polski między 20 kwietnia a 10 maja.
O potencjale plonotwórczym roślin w niemniejszym stopniu jak termin siewu decyduje jego zagęszczenie. Bobik wysiewamy na głębokość 10–12 cm, w międzyrzędzia co 20–30 cm, w zagęszczeniu 40–50 nasion/m2 (odmiany tradycyjne) lub 50–60 nasion/m2 (odmiany samokończące). Groch siewny wysiewamy na głębokość 5–6 cm, w międzyrzędzia co 15–20 cm, w zagęszczeniu ok. 80 nasion/m2.
Łubiny ze względu na epigeiczne kiełkowanie wysiewamy dość płytko, na głębokość 3–4 cm, w międzyrzędzia co 20–30 cm (tradycyjne) lub 15–20 cm (samokończące) w zagęszczeniu 90–100 nasion/m2 (tradycyjne) lub 100–120 nasion/m2 (samokończące).
Na opóźnienie siewu mocno reaguje owies
Każdy gatunek zbóż jarych powinniśmy wysiać najwcześniej jak to możliwe, ale biorąc pod uwagę spiętrzenie prac, siewy powinniśmy zaczynać od owsa (największe wymagania wodne – dlatego utrwaliło się powiedzenie „siej owies w błoto, będziesz zbierał złoto), potem pszenicy, pszenżyta, żyta i na końcu jęczmienia (najlepiej gospodaruje wodą). Najlepszym terminem siewu owsa, pszenicy jarej i pszenżyta jarego w wieloleciu jest okres od 15 marca do 10 kwietnia, jęczmienia od 15 marca do 15 kwietnia. Terminy najwcześniejsze dotyczą rejonów Polski zachodniej, a najpóźniejsze północnej i północno-wschodniej. W Polsce centralnej wszystkie zboża jare najlepiej siać do końca marca.
Z siewem zbóż jarych powinniśmy ruszać, kiedy uwilgotnienie gleby pozwala na jej optymalne doprawienie i nadanie struktury. Zachowanie optymalnego terminu siewu zaprawionym ziarnem zbóż jarych jest bardzo plonotwórczym elementem technologii uprawy. Zboża wcześnie siane lepiej krzewią się i uzyskują optymalną architekturę łanu. Wczesny siew sprzyja wyrównaniu pędów bocznych w stosunku do głównego. Zboża siane bez zwłoki lepiej plonują, bo lepiej ukorzeniają się i łatwiej znoszą później ewentualne posuchy.
A jak gęsto siać zboża? Z badań wynika, że pszenica jara plonuje najlepiej przy 550–600 kłosach na 1m2. Obsadę taką można uzyskać na dobrych glebach i przy optymalnych warunkach wilgotnościowych i glebowych wysiewając 400 ziarniaków/m2. Na kompleksie słabszych gęstość siewu należy zwiększyć do 450–500 ziarniaków/m2. Przy opóźnionym siewie pszenicy jarej należy zwiększyć wysiew o 15, a nawet o 20%. Dobrą architekturę łanu i jego zwartość w przypadku pszenżyta jarego uzyskuje się wysiewając od 450 do 550 ziaren/m2. Odmiany pastewne jęczmienia jarego należy wysiewać rzadziej – 280–350 ziarniaków/m2. Odmiany browarne należy siać gęściej – w zależności od kompleksu glebowego od 340 do 370 ziarniaków na 1 m2, na glebach najsłabszych do 400 ziarniaków na 1 m2. Normą wysiewu dla oplewionych odmian owsa jest 450–500 ziaren na m2, a odmian nieoplewionych – 500–550 ziaren/m2.
Kukurydza – flinty siejemy przed dentami
Mieszańce kukurydzy z ziarnem flint możemy siać w mniej ogrzaną glebę, a typowe denty wymagają ciepła. Są jednak typy pośrednie i tutaj patrzymy czy są one bardziej zbliżone do flinta, czy denta. Trudnością jest ryzyko przymrozków i wielu rolników wyznaje zasadę na tyle wczesnego siewu, aby kukurydza na zimną Zośkę miała już liście osłaniające stożek wzrostu przed przemarznięciem. Inni czekają z siewem tak długo, aby wschody miały miejsce tuż po zimnej Zośce.
Uzasadnione i optymalne są siewy kukurydzy od połowy kwietnia pod warunkiem, że gleba jest ogrzana do 8°C, ale z wyjątkami. Odpowiednio przygotowany materiał siewny odmian flint można bezpiecznie siać przy 7–8°C, ale typowe denty przy 9–10°C. Warto jednak analizować prognozy pogody, bo chwilowe ocieplenie zachęca do siewu, ale jeżeli przyjdzie dłuższe ochłodzenie, to kukurydza może skiełkować dopiero po miesiącu i nierówno. Niezależnie od przebiegu warunków termicznych wiosną lepiej nie zwlekać z siewem na termin po pierwszej dekadzie maja. A jeżeli już, to tylko na glebach ciężkich, zimnych, wolniej ogrzewających się. Optymalnego terminu siewu nie można wyznaczyć konkretną datą. Trzeba go dopasować do typu gleby, jej właściwości, także do cech mieszańca i kierunku produkcji kukurydzy, ale również wziąć pod uwagę czas, w którym spodziewać się możemy majowych przymrozków.
Wieloletnie obserwacje naukowców dowodzą, że w uprawie kukurydzy na kiszonkę lepsze są siewy późniejsze, a w uprawie na ziarno siewy wcześniejsze. To wynika z ukierunkowania rozwoju fizjologicznego kukurydzy. Wczesny siew bardziej sprzyja rozwojowi w kierunku plonu generatywnego, zaś późniejszy bardziej rozwojowi kukurydzy w kierunku plonu wegetatywnego. Na efekty plonotwórcze wpływ ma także głębokość siewu z zasadą, że na lżejszych glebach siejemy głębiej na 5–6 cm, a na ciężkich płycej – na 3–4 cm.
Marek Kalinowski
