Groźniejsze w pszenicy są inne choroby, jak septorioza paskowana liści, rdze, mączniak, choroby podstawy źdźbła czy fuzarioza kłosów. Przy korzystnych warunkach dla rozwoju sprawcy, brunatna plamistość liści może samodzielnie powodować duże straty plonu.
W rozwoju DTR-ki pomaga chłodna wiosna
Silna presja brunatnej plamistości liści zdarza się rzadko, lokalnie i w odmianach podatnych. Choroba jest najbardziej powszechna w rejonach z klimatem chłodnym i wilgotnym. Teoretycznie ocieplenie się klimatu w Polsce jej nie sprzyja. Sprawca do rozwoju potrzebuje wilgoci i preferuje umiarkowane chłody. No, ale taki mamy akurat kwiecień, w maju pewnie też pojawi się okno ochłodzenia w okolicach wpisanych w nasz klimat przymrozków. A wilgoć? Suche okresy wiosny są w ostatnich latach normą, ale zawsze zdarzy się choćby niewielki opad deszczu. Zwilżenie liści sprawcy wystarczy, aby rozpocząć rozwój.
Choroba pojawia się w łanach pszenicy głównie w okresie strzelania w źdźbło i liścia flagowego. Sezon rozpoczęty, ale warto przypomnieć, że w ograniczaniu tego sprawcy i innych chorób zbóż pomagają zabiegi przyspieszające mineralizację resztek pożniwnych po zbiorze roślin przedplonowych. Jeżeli pszenicę uprawiamy po zbożach, a zwłaszcza po pszenicy, właściwe zagospodarowanie resztek i wspomaganie ich rozkładu produktami mikrobiologicznymi jest ważną i efektywną metodą ograniczania chorób.
Rozwiązaniem są tolerancyjne odmiany i zmianowanie
Ważny jest też dobór do uprawy odmian tolerancyjnych. Co prawda nie ma odmian o wybitnie wysokiej tolerancji, ale według danych COBORU w skali 9-stopniowej rozrzut tolerancji od oceny 6 do oceny 4 pokazuje sporą różnicę. Z pszenic ozimych tę najwyższą tolerancję na brunatną plamistość liści na poziomie 6,0 mają odmiany: Cromo, LG Bronka, Sowa, Kaprun, Fabian, Indiana, Su Elka, KWS Espinum, Fantazja i Bestia oraz pszenicy jarej: KWS Dorium, Porfiryna, Rusałka i WPB Lynx.
Przejdźmy do szczegółów biologii patogenu. Otóż stadium workowe Pyrenophora tritici-repentis tworzy się na resztkach porażonych roślin, a stadium konidialne Drechslera tritici-repentis za pomocą zarodników rozprzestrzenia się w okresie wegetacji. Źródłem infekcji dla nowych zasiewów są zatem zarodniki pochodzące z resztek pożniwnych, jak i z powietrza. Porażeniu zasiewów brunatną plamistością liści sprzyjają płodozmiany zbożowe, zwłaszcza przedplon po pszenicy, no i oczywiście zbyt gęste siewy. Najszybciej choroba rozwija się przy temperaturze 10–18°C i wilgotności na poziomie około 80%, ale im cieplej, tym szybciej. Optimum dla szybkiego zakażenia to temperatura 21–23°C.
Charakterystyczne jasne oczko w centrum plam
Objawy brunatnej plamistości liści występują głównie na liściach roślin, przechodząc z czasem na pozostałe organy. W miejscu rozpoczęcia infekcji, na dolnych liściach pojawia się mała owalna plama barwy żółtej lub brunatnej. Po dwóch dniach widać ciemne przebarwienie, które przekształca w ciągu 3–4 dni w wyraźną ciemną plamę wielkości ok. 3 mm. Ale to jeszcze objawy niespecyficzne mogące wskazywać na inne choroby liści. Dopiero obecność jasnego oczka w centrum brunatnej plamy, otoczonej rozmytą, chlorotyczną obwódką jest charakterystyczne dla brunatnej plamistości liści.
To przejaśnienie w centrum plamy, które wygląda jak biały punkt (oczko), tworzy się w ciągu 4–6 dni po infekcji. Forma i wielkość przejaśnienia zależna jest od wpływu środowiska i reakcji odmiany. W ciągu 6–8 dni po infekcji rozwój przejaśnienia prowadzi do zamierania tkanek. Na starszych liściach plamy łączą się ze sobą, a liście całkowicie żółkną i brunatnieją. W przypadku silnego porażenia liście zasychają.
W zwalczaniu skuteczne pełne dawki fungicydów
Rozwojowi choroby sprzyjają liczne opady w okresie wegetacji i duża wilgotność powietrza. Oczywiście w łanach gęstych panują dobre warunki wilgotnościowe i w tych sprzyjających warunkach sprawca obficie zarodnikuje. Objawy powodowane przez brunatną plamistość liści mogą być mylone z plamami wywołanymi przez sprawcę septoriozy plew. Objawy brunatnej plamistości można obserwować także na kłosach w postaci 1–2-mm brązowych plam na środkowej części plew.
Jeżeli choroba wystąpi w dużym nasileniu, należy pamiętać, że zwalczą ją tylko pełne zarejestrowane dawki fungicydów. Większość skutecznych na DTR-kę produktów to gotowe fungicydy skomponowane z dwóch lub trzech substancji czynnych, najlepiej z grupy triazoli, w mieszaninie ze strobiluryną lub jedną z nowych z grupy karboksyamidów (SDHI). Aktualnie dobrych rozwiązań nie brakuje, ale triazoli ubywa.
Niski próg szkodliwości brunatnej plamistości
Decyzja o chemicznej ochronie i ograniczaniu brunatnej plamistości liści musi być poprzedzona lustracją łanu i obserwacją oznak infekcji. Progiem szkodliwości brunatnej plamistości liści w pszenicy, pszenżycie i życie jest:
- w fazie krzewienia – 10–15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia;
- w fazie strzelania w źdźbło – 5% liści z pierwszymi objawami porażenia;
- w fazie kłoszenia – 5% liści z pierwszymi objawami porażenia.
Chorobę należy monitorować od wiosny w fazie krzewienia (BBCH 21–29) oraz od fazy 1 kolanka do fazy kłoszenia (BBCH 31–59). Przy problemie z rozpoznaniem sprawcy infekcji zawsze warto popatrzeć na liście pod światło. Jeśli w środku plamek widzimy pod światło brązowe punkty, to oznacza rozwój sprawcy brunatnej plamistości liści. Jeżeli nie – to prawdopodobnie jest to septorioza paskowana liści lub septorioza plew. Warto mieć w kieszeni najprostszą lupę. W zbliżeniu łatwiej zauważyć charakterystyczne dla DTR-ki jasne oczka w centrum plam.
Marek Kalinowski
