Potencjał plonowania odmian dla każdego rolnika jest najważniejszy, ale też każdy szuka do uprawy odmian stabilnie i wiernie plonujących. Niezwykle pomocne są w tym tworzone Listy Odmian Zalecanych, wyniki doświadczeń COBORU oraz sąsiedzka wymiana informacji i opinii.
Należy wybierać rozsądny poziom zimotrwałości
Nowe odmiany są plenne, a przy okazji wiele z nich cechuje się wyjątkową odpornością na patogeny. Czasami słyszę od rolników: taka rewelacyjna odmiana, a na LOZ jej nie ma. To dlatego, że po wpisaniu do Krajowego rejestru jest sprawdzana w doświadczalnictwie porejestrowym i jeżeli sprawdza się w danym rejonie uprawy ma szansę trafić na LOZ po dwóch latach takich badań. Nowości warto wprowadzać do uprawy. Zresztą liderki LOZ w grupie A, jak i grupie B były zarejestrowane 3–4 lata temu.
Każda odmiana jest odrębna, wyrównana i trwała. Ma potwierdzoną w badaniach wartość gospodarczą. Priorytetem wyboru odmian pszenicy ozimej do uprawy w Polsce zawsze powinna być zimotrwałość na poziomie co najmniej 4 w skali 9-stopniowej. Przypomniała to wszystkim mroźna ostatnia zima i nie można zapominać o znaczeniu zimotrwałości odmian w naszym klimacie.
Z historycznych danych COBORU wynika, że najbardziej zimotrwałą odmianą z oceną 6 w skali 9-stopniowej była Ostroga. Wg aktualnych danych kolejne wśród najbardziej zimotrwałych z oceną 5,5 są: Lokata, Euforia, Hondia i Medalistka. Ocenę 5 mają: Rotax, Alabama, Capri, SY Yukon, Plejada, Belissa, Maxus, Impresja, Intuicja i Pontiform, a dłuższą listę odmian z oceną 4,5 otwiera Sova – liderka LZO na 2026 r. To wysokie poziomy zimotrwałości. Z oceną powyżej 4 jest bardzo dużo odmian, ale w rejestrze są też plenne odmiany, ale z zimotrwałością zaledwie 2 w skali 9-stopniowej.
Cechy tolerancji i odporności odmian pszenicy
Bardzo cenne w praktyce są cechy odporności i tolerancji na choroby. Odmiany z odpornością na choroby podstawy źdźbła są dobrym wyborem przy uprawie w zmianowaniu po zbożach. Nawet jeśli pojawi się problem i presja chorób, skuteczna będzie mniej intensywna ochrona. Będziemy też mogli reagować bardziej elastycznie i wykonać zabieg ochrony w szerszym oknie pogodowym.
Nie ma pod tym względem odmian wybitnych, ale są między nimi duże różnice. W przypadku np. rdzy żółtej (podobnie rdzy brunatnej) wiele odmian w skali 9-stopniowej ma wycenioną odporność (w praktyce to raczej tolerancja) na 7 (Klement, Composer, RGT Reklam, LG Fabianus, Indiana, Emocja, LG Algebra, Vanilia i Bestia), a najniższe oceny dla kilku odmian to zaledwie 1, czyli właściwie całkowita bezbronność. Różnice są znaczne i podobnie przedstawia się to w przypadku kompleksu chorób podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego, septoriozy paskowanej liści, fuzariozy kłosów.
Odmiany wybitnie plonujące w całym kraju
Biorąc pod uwagę ważne cechy odmian, starajmy się zawężać wybór do Listy Odmian Zalecanych do uprawy w województwach. Te informacje opracowane na podstawie danych COBORU znajdziecie na mapie. W sumie na LOZ pszenicy ozimej na 2026 r. jest 16 odmian z grupy A i 33 odmiany z grupy B. Poniżej za „Listą opisową odmian” COBORU prezentujemy skrócone charakterystyki czterech najczęściej rekomendowanych odmian na LOZ – dwie liderki odmian jakościowych chlebowych w grupie A (Sova i LG Optimist) oraz dwie liderki odmian chlebowych w grupie B (Revolver i Bulldozer).
Jednak za nim do tego przejdziemy muszę dodać, że te charakterystyki na „Listach opisowych odmian” COBORU są tworzone wg pewnego schematu i nie uwzględniają często złożonych reakcji odmian na różne czynniki technologii uprawy i stresy. Tak dla przykładu Sova – to odmiana niskonakładowa i ogólnie wybitnie odporna na choroby, o bardzo dobrej odporności na wyleganie, najwyższej odporności na porastanie ziarna w kłosie, z podwyższoną tolerancję na niskie pH gleby, doskonale nadaje się do uprawy w polskich warunkach glebowo-klimatycznych na stanowiskach bardzo dobrych, dobrych, mozaikowatych oraz słabszych. Natomiast LG Optymist charakteryzuje się wysokim i stabilnym potencjałem plonowania we wszystkich rejonach uprawy w Polsce, wybitną odpornością na wyleganie, przydatnością do wczesnego i opóźnionego siewu, bardzo dobrym profilem zdrowotnościowym, w tym wyjątkową odpornością na choroby podstawy źdźbła warunkowaną obecnością genu Pch1. Natomiast wybitnie wysoko plonującą odmianą jest Bulldozer – ma wiele dobrych cech i jedną wadę, dość małą zimotrwałość. To dzięki tym cechom liderki LZO plonują wysoko i stabilnie w latach w całym kraju.
- Sova - odmiana jakościowa chlebowa (grupa A) wpisana do Krajowego rejestru w 2023 r. Plon ziarna średni. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Zimotrwałość prawie średnia (4,5). Odporność na mączniaka prawdziwego, brunatną plamistość liści i septoriozy liści – dość duża, na rdzę brunatną, rdzę żółtą i septoriozę plew – średnia, na choroby podstawy źdźbła i fuzariozę kłosów – dość mała. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren mała, wyrównanie ziarna dość słabe, gęstość ziarna w stanie zsypnym dość duża. Odporność na porastanie w kłosie dość duża, liczba opadania duża do bardzo dużej. Zawartość białka i ilość glutenu średnia. Wskaźnik sedymentacyjny SDS duży do bardzo dużego. Wydajność ogólna mąki dość mała. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
- LG Optimist - odmiana jakościowa chlebowa (grupa A) wpisana do Krajowego rejestru w 2023 r. Plon ziarna dość duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Zimotrwałość mała do średniej (4,0). Odporność na choroby podstawy źdźbła i rdzę brunatną – dość duża, na rdzę żółtą, brunatną plamistość liści, septoriozy liści, septoriozę plew i fuzariozę kłosów – średnia, na mączniaka prawdziwego – mała. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia dość wczesny, dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren duża, wyrównanie ziarna i gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie dość duża, liczba opadania bardzo duża. Zawartość białka i ilość glutenu średnia. Wskaźnik sedymentacyjny SDS duży do bardzo dużego. Wydajność ogólna mąki dość mała. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
- Revolver - odmiana chlebowa (grupa B) wpisana do Krajowego rejestru w 2021 r. Plon ziarna duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Zimotrwałość prawie średnia (4,5). Odporność na rdzę brunatną i septoriozy liści – duża, na brunatną plamistość liści i fuzariozę kłosów – dość duża, na choroby podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego i septoriozę plew – średnia, na rdzę żółtą – dość mała. Rośliny dość niskie, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia późny, dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren dość mała, wyrównanie ziarna dość słabe, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie dość duża, liczba opadania duża do bardzo dużej. Zawartość białka dość mała, ilość glutenu mała do bardzo małej. Wskaźnik sedymentacyjny SDS bardzo duży. Wydajność ogólna mąki średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
- Bulldozer - odmiana chlebowa (grupa B) wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon ziarna duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Zimotrwałość dość mała (3,5). Odporność na pleśń śniegową i rdzę brunatną – dość duża, na choroby podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego, brunatną plamistość liści, septoriozy liści, septoriozę plew i fuzariozę kłosów – średnia, na rdzę żółtą – dość mała. Rośliny średniej wysokości, o dość małej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia dość wczesny, dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren mała do bardzo małej, wyrównanie ziarna słabe, gęstość ziarna w stanie zsypnym mała. Odporność na porastanie w kłosie dość mała, liczba opadania bardzo duża. Zawartość białka średnia, ilość glutenu dość duża. Wskaźnik sedymentacyjny SDS duży. Wydajność ogólna mąki dość mała. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Marek Kalinowski
