Pszenica może mocno zdrożeć? Naukowcy wskazują na rosnący problem z wodą
Ceny pszenicy w kolejnych dekadach mogą wyraźnie wzrosnąć. Naukowcy wskazują, że jednym z najważniejszych powodów mogą być coraz częstsze i rozleglejsze niedobory wody na terenach, na których uprawia się to zboże. Przy wzroście średniej temperatury na świecie o 3°C model wskazuje na cenę pszenicy wynoszącą około 364 dolarów za tonę, czyli 1340 zł.
Takie wnioski płyną z najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie naukowym „Earth‘s Future”. Międzynarodowy zespół naukowców sprawdził, jak poważne niedobory wody w najważniejszych regionach produkcji zbóż wpływają na ceny pszenicy.
Badacze przeanalizowali zależności między warunkami wodnymi a cenami pszenicy, kukurydzy i ryżu. Najsilniejszy związek stwierdzili właśnie w przypadku pszenicy. Im większy obszar jej upraw dotknięty był poważnym niedoborem wody, tym wyższe były światowe ceny ziarna.
Susza może coraz mocniej wpływać na ceny pszenicy
Naukowcy zastosowali wskaźnik SWS, czyli poważnego niedoboru wody. Pod uwagę brali zarówno krótkotrwałe, jak i długotrwałe niedobory wilgoci. Szczególne znaczenie miały warunki występujące w ciągu czterech miesięcy poprzedzających zbiory.
Ma to znaczenie, ponieważ niedobór wody występujący w kluczowym momencie rozwoju roślin może mocno ograniczyć plon. Jeszcze większym problemem może być sytuacja, w której susza jednocześnie lub w krótkich odstępach czasu dotknie kilku ważnych regionów produkcji pszenicy.
Badanie pokazało, że zależność między niedoborem wody a ceną pszenicy jest bardzo wyraźna. Cztery wykorzystane przez naukowców modele wyjaśniały od 61 do 68 proc. zmienności cen pszenicy. Połączony model wyjaśniał natomiast 74 proc. zmian cen w latach 2000–2021.
Ile może kosztować pszenica w 2050 roku?
Prognozy pokazują wyraźny wzrost średniego poziomu cen.
Dla lat 2001–2020 model wskazywał średnią cenę na poziomie około 193 dolarów za tonę. Tymczasem dla okresu 2031–2050 naukowcy uzyskali:
- około 294 USD/t (1080 zł) w scenariuszu zakładającym ograniczenie emisji,
- około 327 USD/t (1200 zł) w scenariuszu wysokich emisji.
Oznaczałoby to wzrost średniego poziomu cen odpowiednio o około 52 i 69 proc. względem poziomu przyjętego przez autorów dla lat 2001–2020. Jednocześnie naukowcy podkreślają, że do 2050 r. wzrost wynikający ze zmian klimatu może być stosunkowo niewielki w porównaniu z dużymi wahaniami cen występującymi pomiędzy poszczególnymi latami.
Przy wzroście temperatury o 3°C pszenica po 364 USD/t
Jeszcze większe różnice pojawiają się wraz z dalszym wzrostem temperatury. Według modelu wzrost średniej globalnej temperatury o 2°C względem okresu 1951–1980 odpowiada cenie pszenicy na poziomie około 273 USD/t. Przy wzroście temperatury o 3°C jest to już około 364 USD/t (1340 zł).
Autorzy badania wskazują wręcz, że przy ociepleniu o około 3°C średnia realna światowa cena pszenicy mogłaby być około trzykrotnie wyższa niż w 2010 roku.
Coraz więcej upraw pszenicy zagrożonych niedoborem wody
Problem nie jest wyłącznie prognozą na przyszłość. W latach 1911–2020 poważny niedobór wody obejmował przeciętnie około 5 proc. światowego areału pszenicy. W niektórych latach – m.in. 2000, 2010, 2012 i 2020 – udział ten przekraczał 15 proc.
Modele klimatyczne wskazują, że wraz ze wzrostem temperatury powierzchnia upraw narażona na takie zjawiska będzie się zwiększać. To właśnie ten mechanizm - zdaniem naukowców - może w przyszłości wywierać coraz większą presję na światowe ceny pszenicy.
To tylko prognoza
Wyników badania nie należy jednak traktować jako prognozy mówiącej, że w danym roku pszenica będzie kosztowała dokładnie 294, 327 czy 364 dolarów za tonę.
Model koncentruje się na zależności między niedoborem wody a ceną. Autorzy przyjęli przy tym szereg założeń, m.in. dotyczących struktury światowego eksportu i nawadniania. Model nie uwzględnia też zmian liczby ludności ani postępu hodowlanego, który może zwiększać wydajność nowych odmian pszenicy.
oprac. Kamila Szałaj, źródło: Trnka M. i in., „Climate-Induced Severe Water Scarcity Events as Harbingers of Global Wheat Price”, Earth‘s Future, 2026.
