1,2 mln ton towarów z Ukrainy przejechało tranzytem przez Polskę
Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych wystąpił do ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego z wnioskiem o przygotowanie i wdrożenie specjalnego programu wsparcia dla gospodarstw położonych na terenach przygranicznych ściany wschodniej. Pismo z 20 października 2026 r. było odpowiedzią na wniosek Podlaskiej Izby Rolniczej, zgłoszony podczas XIII Posiedzenia Krajowej Rady Izb Rolniczych VII Kadencji.
KRIR wskazuje, że szczególnie trudna sytuacja dotyczy gospodarstw z województw podlaskiego, lubelskiego i podkarpackiego oraz przygranicznych powiatów województwa warmińsko-mazurskiego.
Jednym z problemów wymienionych przez samorząd rolniczy są nieuczciwe praktyki w handlu produktami rolnymi. KRIR zwraca uwagę m.in. na towary deklarowane jako tranzytowe, które następnie nie opuszczają kraju, oraz zboże zgłaszane jako paszowe, które może trafiać do obrotu spożywczego.
Izby wskazują również na produkty wytwarzane z użyciem środków ochrony roślin i praktyk niedopuszczonych w Unii Europejskiej. Zdaniem samorządu rolniczego tańszy towar trafia w pierwszej kolejności do lokalnych punktów skupu, magazynów i zakładów przetwórczych, przez co gospodarstwa przygraniczne tracą odbiorców.
W odpowiedzi na wystąpienie KRIR ministerstwo podało dane dotyczące tranzytu towarów objętych krajowym zakazem importu z Ukrainy.
– Od stycznia do października 2026 r. przez Polskę przewieziono tranzytem ok. 1,2 mln ton towarów objętych zakazem importu z Ukrainy do Polski, w tym przez polskie porty morskie ok. 653 tys. ton. Dla porównania w 2026 r. wyprodukowano w Polsce 35,5 mln ton zbóż – poinformowało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Resort wyjaśnił, że towary objęte krajowym zakazem importu z Ukrainy mogą przejeżdżać przez terytorium Polski wyłącznie w procedurze tranzytu pod dozorem celnym. Tranzyt musi zakończyć się w portach morskich w Gdańsku, Gdyni, Świnoujściu, Szczecinie lub Kołobrzegu albo poza terytorium Polski.
Ministerstwo podkreśliło, że nadzór nad przewozem sprawuje Krajowa Administracja Skarbowa z wykorzystaniem systemu NCTS2. Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej sprawdzają dokumenty handlowe i transportowe, kod taryfowy towaru, zgodność ładunku oraz jego wagę. W zależności od wyników analizy ryzyka transport może być również kontrolowany urządzeniami RTG.
Na samochody ciężarowe i wagony kolejowe nakładane są zamknięcia celne, a elektroniczne plomby są połączone z modułem GPS KAS. Dzięki temu służby mogą monitorować trasę przewozu i sprawdzać, czy transport dotarł do zadeklarowanego miejsca przeznaczenia.
Jak wyjaśnia resort, usunięcie towaru spod dozoru celnego może skutkować odpowiedzialnością karnoskarbową oraz powstaniem długu celnego.
KRIR chce rekompensat za straty i preferencyjnych kredytów
Samorząd rolniczy postuluje uruchomienie programu wsparcia finansowego dla gospodarstw z powiatów przygranicznych. Pomoc miałaby rekompensować straty dochodowe w produkcji rolnej wynikające z niskich cen skupu i wysokich kosztów produkcji. KRIR chce również wprowadzenia preferencyjnych kredytów obrotowych. Kolejnym postulatem jest uszczelnienie kontroli granicznych i wewnętrznych, pełne monitorowanie tranzytu towarów rolnych oraz zaostrzenie sankcji za fałszowanie przeznaczenia i pochodzenia produktów.
Izby zwracają też uwagę na dodatkowe obciążenia mieszkańców terenów przygranicznych. Wymieniają m.in. ruch ciężkiego sprzętu na lokalnych drogach, kolejki na przejściach granicznych, zwiększone ryzyko przenoszenia chorób zwierząt, takich jak ASF i pryszczyca, oraz ograniczenia w gospodarowaniu gruntami związane z budową umocnień w ramach programu „Tarcza Wschód”.
Czy rolnicy dostaną specjalne rekompensaty?
W odpowiedzi na postulat uruchomienia specjalnego programu rekompensat ministerstwo nie zadeklarowało przyznania dodatkowej pomocy gospodarstwom ze ściany wschodniej. Wyjaśniło natomiast, że wsparcie dla producentów rolnych musi być zgodne z unijnymi przepisami dotyczącymi pomocy publicznej.
Resort wskazał na wytyczne w sprawie pomocy państwa w sektorach rolnym i leśnym, rozporządzenie Komisji UE 2022/2472 oraz możliwość udzielania wsparcia w formule de minimis.
Ministerstwo podkreśliło, że przepisy Komisji Europejskiej nie pozwalają na udzielanie pomocy, której kwotę ustalono na podstawie ceny, ilości jednostki produkcyjnej lub jednostki środków produkcji. Chodzi o to, aby nie zakłócać konkurencji na rynku unijnym poprzez dotowanie cen.
Resort przypomniał jednocześnie o dostępnych formach pomocy dla gospodarstw. Wymienił m.in. zwrot podatku akcyzowego, dopłaty do składek ubezpieczenia upraw i zwierząt, dofinansowanie utylizacji padłych zwierząt gospodarskich, kredyty inwestycyjne, kredyty na wznowienie produkcji po szkodach spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi oraz refundację wydatków na bioasekurację.
Kredyt obrotowy do 200 tys. zł. Kiedy ruszy?
Ministerstwo konkretniej odniosło się do postulatu dotyczącego preferencyjnych kredytów obrotowych. Do końca 2026 r. planowane jest wprowadzenie kredytu w wysokości do 200 tys. zł, przeznaczonego na finansowanie bieżących wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Ostateczne warunki udzielania wsparcia są jeszcze opracowywane. Resort uwzględnia wyniki konsultacji z przedstawicielami organizacji rolniczych oraz sektora bankowego.
Szczegółowe informacje dotyczące parametrów kredytu, zasad wykorzystania i rozliczania środków mają zostać opublikowane na stronie internetowej MRiRW i udostępnione przez banki kredytujące współpracujące z Bankiem Gospodarstwa Krajowego.
Tarcza Wschód. Ministerstwo pracuje nad zmianami dotyczącymi gruntów
KRIR zwróciła również uwagę na ograniczenia w gospodarowaniu gruntami związane z budową umocnień w ramach programu „Tarcza Wschód”. Ministerstwo poinformowało, że pracuje nad zmianami w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Jednym z proponowanych rozwiązań jest umożliwienie bezprzetargowego wydzierżawiania nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa podmiotom, którym wyłączono w całości lub części grunty z dzierżawy w związku z ustanowieniem na nich trwałego zarządu na rzecz państwowej jednostki organizacyjnej.
Jak wyjaśnił resort, celem zmian jest wsparcie dzierżawców, którzy utracili użytkowane nieruchomości m.in. na potrzeby modernizacji i zwiększania potencjału Sił Zbrojnych RP.
MRiRW przekazało również, że współpracuje z Ministerstwem Obrony Narodowej nad rozwiązaniami legislacyjnymi, które mają ograniczyć uciążliwości i ograniczenia dla rolników na terenach przygranicznych, w tym dotyczące dostępności nieruchomości rolnych.
Oprac. Agnieszka Sawicka na podstawie wniosku Krajowej Rady Izb Rolniczych i odpowiedzi Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
