GUS corocznie oblicza i publikuje wskaźniki zasięgu zagrożenia ubóstwem ekonomicznym w Polsce, korzystając z wyników Badania budżetów gospodarstw domowych. Są to wskaźniki średnioroczne, określające odsetek osób w gospodarstwach domowych, których wydatki były niższe od przyjętej granicy zagrożenia ubóstwem. Niestety, dane za kolejny, czyli 2025 rok potwierdzają, że rolnicze rodziny są wciąż szczególnie zagrożone biedą.
Alarmujące dane GUS
Jeśli chodzi o ogół polskiego społeczeństwa, w 2025 r. oszacowany zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym wyniósł wg GUS 5,3% osób w gospodarstwach domowych i był – jak to określa Urząd - zbliżony do wartości oszacowanej dla 2024 r. (5,2%). Oszacowany zasięg zagrożenia ubóstwem relatywnym wyniósł natomiast wg GUS 13,5% wobec 13,3% w 2024 r.
W 2025 r. zwaloryzowano progi dochodowe uprawniające do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. W konsekwencji tych zmian wyraźnie wyższa była oszacowana wartość wskaźnika zagrożenia ubóstwem ustawowym, opartego na tych progach (8,1% wobec 2,6% w 2024 r.). Jak zaznacza GUS, wskaźnik ten należy interpretować jako miarę potencjalnego zakresu populacji objętej instrumentami pomocy społecznej, a nie jako diagnozę skali ubóstwa ekonomicznego. Mimo wszystko jednak, porównując przedstawione przez Urząd dane w ujęciu rok do roku – określenie „zbliżone” nie wydaje się mieć pozytywnego wydźwięku. Nawet tak mała różnica „na plus” to sygnał, że nie dzieje się jednak dobrze.
Warto przy tym wyjaśnić, że podstawę wyznaczania granicy zagrożenia ubóstwem skrajnym stanowi minimum egzystencji ustalane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS). Kategoria minimum egzystencji wyznacza bardzo niski poziom zaspokojenia potrzeb, konsumpcja poniżej tego poziomu utrudnia przeżycie i stanowi zagrożenie dla psychofizycznego rozwoju człowieka. Granica zagrożenia ubóstwem relatywnym jest natomiast wyznaczana na poziomie 50% średnich miesięcznych wydatków gospodarstw domowych w Polsce. Pozwala ona wskazać osoby żyjące w gospodarstwach domowych, których poziom konsumpcji jest wyraźnie niższy od przeciętnego. Granica zagrożenia ubóstwem ustawowym odpowiada kwotom, które zgodnie z obowiązującymi przepisami uprawniają do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej.
Co szósty rolnik żyje w skrajnym ubóstwie
W 2025 r., podobnie jak rok wcześniej, oszacowany zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym był zróżnicowany w zależności od grupy społeczno-ekonomicznej gospodarstwa domowego. Jak podaje GUS, najwyższe wartości wskaźnika oszacowano dla osób z gospodarstw domowych rolników (17,5%), co oznacza, że co szósty rolnik żyje w skrajnym ubóstwie, rencistów (12,1%) oraz utrzymujących się głównie z innych niezarobkowych źródeł (12,1%). Wyraźnie niższe wartości dotyczyły osób z gospodarstw pracowników (4,4%), emerytów (4,3%) oraz osób pracujących na własny rachunek (4,2%).
W porównaniu z badaniem z 2024 r. największe różnice między oszacowaniami dotyczyły także gospodarstw rolników (wtedy wskaźnik ten określono na 11,4%), rencistów oraz osób utrzymujących się z innych niezarobkowych źródeł. W pozostałych grupach wartości wskaźnika były zbliżone do oszacowanych rok wcześniej.
Najtrudniejsza sytuacja jest z dala od dużych miast
Klasa miejscowości zamieszkania nadal silnie różnicowała oszacowany zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym. - W 2025 r. wartość wskaźnika była znacznie wyższa wśród osób mieszkających na wsi (9,5%) niż wśród mieszkańców miast (2,5%) – podaje GUS. W obrębie miast widoczny był umiarkowany gradient związany z ich wielkością: najniższą wartość odnotowano w miastach liczących co najmniej 500 tys. mieszkańców (1,1%), a najwyższą w miastach poniżej 20 tys. mieszkańców (3,4%). Dla porównania, zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym wśród mieszkańców wsi wyniósł – jak wyliczył wówczas GUS - w 2024 r. 8,8 proc., a wśród mieszkańców miast - 2,7 proc. Widać więc wyraźnie, że polepszyła się w tym obszarze sytuacja mieszkańców miast, natomiast znacznie pogorszyła sytuacja mieszkańców wsi.
Największe zróżnicowanie widoczne było po rozróżnieniu obszarów wiejskich na aglomeracyjne i pozaaglomeracyjne. Wśród osób mieszkających na aglomeracyjnych obszarach wiejskich oszacowany zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym wyniósł 3,9% (w 2024 r. było to 4,3%), podczas gdy na pozaaglomeracyjnych obszarach wiejskich — 11,3% (w 2024 r. było to 10,2%). - Oznacza to, że wyższe ryzyko ubóstwa skrajnego na wsi koncentrowało się przede wszystkim poza strefami oddziaływania dużych ośrodków miejskich – ocenia GUS.
Opr. A.Kozłowska na podstawie: Zasięg zagrożenia ubóstwem ekonomicznym w Polsce w 2025 r., czerwiec 2026, GUS
