Rolników po 65. roku życia przybywa
O sukcesji gospodarstw rolnych rozmawiano 8 października 2026 r. podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej. Informację przedstawiła sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Małgorzata Gromadzka. W dyskusji uczestniczyły także przewodnicząca podkomisji Alicja Łepkowska-Gołaś i posłanka Anna Gembicka.
Według danych przedstawionych przez wiceminister w latach 2010–2025 udział rolników powyżej 65. roku życia wzrósł z 7,7 do 20 proc. Zwiększył się również udział osób w wieku 60–65 lat — z 6,2 do 12,6 proc. Ich liczba podwoiła się i wynosi około 150 tys. Jednocześnie systematycznie zmniejsza się liczebność młodszych grup, szczególnie rolników do 25. roku życia oraz w wieku 25–30 lat.
– Mała i malejąca liczba młodych rolników stwarza ryzyko wystąpienia problemów z sukcesją prawną gospodarstw rolnych, ale również z bezpieczeństwem żywnościowym naszego kraju. Wiele gospodarstw rolnych już wykazuje problemy z sukcesją – powiedziała Małgorzata Gromadzka.
Wiceminister wskazała też na odpływ młodych ludzi ze wsi do miast i wybieranie przez nich innych ścieżek zawodowych. W przypadku części gospodarstw przeszkodą w rozwoju jest także niedostatek ziemi i kapitału.
Rodzice nie zawsze są gotowi przekazać gospodarstwo
Alicja Łepkowska-Gołaś zwróciła uwagę, że potencjalny następca nie zawsze chce przejąć gospodarstwo. Dawniej o jego prowadzenie mogło ubiegać się kilkoro dzieci, dziś w rodzinie często jest jedno, które wybiera inną drogę. Przewodnicząca wskazała również na obawy starszego pokolenia przed utratą dotychczasowej roli i wpływu na sposób prowadzenia gospodarstwa.
– Czasami również z tego powodu, że rodzice niespecjalnie chcą przekazać to gospodarstwo, w takim poczuciu, że stają się nieprzydatni albo że ich egzystowanie będzie bezproduktywne, mają też swoją wizję prowadzenia gospodarstwa – mówiła Alicja Łepkowska-Gołaś.
Przekazanie gospodarstwa to zatem nie tylko formalna zmiana właściciela. Może oznaczać także oddanie następcy decyzyjności i zgodę na inny sposób prowadzenia produkcji.
Wiceminister o emeryturach i możliwym „pomoście”
Podczas posiedzenia zapytano, jakie rozwiązania mogłyby zachęcić starszych gospodarzy do przekazania ziemi. Małgorzata Gromadzka wskazała, że obok zachęt finansowych znaczenie może mieć możliwość bezpiecznego przejścia na emeryturę.
– Jeśli chodzi o plan na sukcesję, oprócz dofinansowań, zachęt finansowych, które często decydują o tym, jest też kwestia płynnego przejścia rodziców na zasłużoną emeryturę, odpowiednie świadczenia, być może świadczenia pomostowe… Trzeba by było zapytać Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i pomyśleć, jakie są obecnie możliwości – powiedziała wiceminister.
Dodała, że część mieszkańców wsi skarży się na wysokość świadczeń i konieczność dorabiania. Jej zdaniem temat KRUS mógłby zostać uzupełniony w informacji ministerstwa.
– Często mówią o KRUS, o sposobie ubezpieczania, przechodzenia na emeryturę, o wysokości emerytury, która jest im przyznawana, że po prostu muszą często do tej emerytury dorabiać. Wiadomo, składki są na dość niskim poziomie, co powoduje, że później wysokość emerytury czy innego świadczenia nie jest satysfakcjonująca – mówiła Małgorzata Gromadzka.
Na posiedzeniu nie przedstawiono jednak gotowych propozycji zmian w systemie emerytalnym ani konkretnego rozwiązania, które miałoby ułatwić przekazywanie gospodarstw.
Następca może musieć opiekować się rodzicami
W dyskusji pojawił się także problem opieki nad starszymi członkami rodziny. Potencjalny następca może jednocześnie mierzyć się z koniecznością przejęcia gospodarstwa, znalezienia pracy i zapewnienia rodzicom opieki.
– W pewnym wieku ci młodzi ludzie muszą zadecydować, czy będą się opiekować swoimi rodzicami i przejmować gospodarstwa rolne oraz na jakich zasadach – powiedziała Gromadzka.
Alicja Łepkowska-Gołaś zwróciła uwagę, że potrzebne są nie tylko rozwiązania ułatwiające opiekę nad dziećmi, ale również dostęp do usług dla osób starszych na wsi. Wspomniała m.in. o dziennych ośrodkach opieki, do których seniorzy muszą mieć możliwość dojazdu.
Premia dla młodych rolników nie rozwiązuje wszystkich problemów
Jednym z instrumentów wsparcia młodych rolników jest premia w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Jak przypomniała wiceminister, wynosi ona 300 tys. zł dla produkcji zwierzęcej oraz 200 tys. zł w stawce podstawowej dla produkcji roślinnej lub mieszanej z mniejszym udziałem produkcji zwierzęcej. W latach 2023–2026 złożono 17 953 wnioski o tę pomoc. W ostatnim naborze było ich ponad 7200.
Gromadzka mówiła również o znaczeniu szkół rolniczych, nowych technologii, dostępu do gruntów i poprawy konkurencyjności gospodarstw. Wskazała, że przyszłe działania powinny obejmować także rozwój przedsiębiorstw wiejskich, dywersyfikację dochodów i współpracę międzypokoleniową.
Anna Gembicka: ważny jest dostęp do ziemi
Posłanka Anna Gembicka podkreśliła, że młodym rolnikom potrzebne są możliwości pozyskiwania gruntów i rozwijania gospodarstw. Skrytykowała też preferowanie przetargów licytacyjnych zamiast ofertowych.
– Niestety preferencja dla przetargów licytacyjnych ponad ofertowymi nie sprzyja temu, żeby rodzinne gospodarstwa rolne się rozwijały. Raczej preferuje się największe podmioty. To pewnie jest truizmem, ale musi mieć kto w ogóle zostać na tej wsi, na tych gospodarstwach – powiedziała.
Zaznaczyła również, że zachęty finansowe nie wystarczą, jeśli na wsi zabraknie infrastruktury i warunków do życia. Wymieniła m.in. dostęp do żłobków, przedszkoli i usług społecznych.
Na razie bez konkretnych zmian
Ministerstwo wskazuje, że kwestie sukcesji mają zostać uwzględnione w krajowej strategii odnowy pokoleń. Dokument ma obejmować m.in. sytuację demograficzną, bariery wejścia młodych do rolnictwa i instrumenty wsparcia.
Podczas posiedzenia nie przedstawiono jednak gotowego pakietu zmian dotyczących przekazywania gospodarstw ani nowych rozwiązań emerytalnych w KRUS. Wiceminister zapowiedziała możliwość uzupełnienia materiału ministerstwa o informacje dotyczące Kasy.
Dyskusja pokazała, że sukcesja zależy od kilku powiązanych kwestii: młodzi potrzebują dostępu do ziemi i perspektyw rozwoju, a starsi gospodarze — poczucia bezpieczeństwa po przekazaniu gospodarstwa. Wysokość emerytur z KRUS została wskazana jako jeden z problemów, ale na posiedzeniu nie zapadły decyzje o zmianach w systemie.
Oprac. Agnieszka Sawicka na podst. zapisu przebiegu posiedzenia nr 20 Podkomisji stałej do spraw bezpieczeństwa żywności, eliminowania nieuczciwych praktyk w obrocie żywnością oraz sprzedaży bezpośredniej i handlu detalicznego produktów wytworzonych w gospodarstwach rolnych, 8 października 2026 r.
