Z danych GUS wynika, że pandemia wywróciła domowe budżety do góry nogami, inflacja przetestowała ich wytrzymałość, a ostatnie lata przyniosły wyraźne odbicie dochodów. Jednak nie wszystkim w tym samym tempie. Dane GUS pokazują, że między 2020 a 2025 rokiem Polacy realnie zyskali finansowo, choć rosnące koszty życia zjadły część tej poprawy. W tym obrazie szczególnie ciekawie wypadają gospodarstwa rolników: z jednej strony nie należą do najbogatszych, z drugiej wyróżniają się najniższymi wydatkami.
Pandemia jako punkt zwrotny
Rok 2020 był dla polskich gospodarstw domowych okresem niepewności związanej z pandemią COVID-19. Lockdowny, ograniczenia w handlu i usługach oraz zmiany w organizacji pracy wpłynęły na strukturę dochodów i wydatków.
Mimo trudnych warunków przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na osobę wyniósł w 2020 r. 1919 zł, a wydatki 1210 zł. Wydatki rosły wolniej niż dochody, a struktura konsumpcji wyraźnie przesunęła się w stronę podstawowych potrzeb.
W czasie pandemii wzrosło znaczenie żywności – jej udział w budżetach gospodarstw domowych sięgał 27,7%, a w gospodarstwach rolników nawet 35,2%. Ograniczeniu uległy natomiast wydatki na usługi, gastronomię, kulturę i transport.
Pięć lat później – wyraźny wzrost dochodów
W 2025 roku sytuacja gospodarstw domowych wyglądała już zupełnie inaczej. Według danych GUS przeciętny dochód rozporządzalny wyniósł ok. 3500 zł na osobę, a przeciętne wydatki wyniosły 2015 zł na osobę.
Poprawa jest wyraźna, jednak jednocześnie wzrost kosztów życia, szczególnie żywności, energii i utrzymania mieszkań – sprawił, że większa część dochodów przeznaczana jest dziś na bieżące wydatki niż na początku dekady.
Rolnicy – grupa z dużą dynamiką zmian
W 2020 roku gospodarstwa rolników osiągały przeciętny dochód na poziomie 1854 zł na osobę, czyli nieco poniżej średniej krajowej (1919 zł). Dla porównania:
- pracownicy: ok. 1934 zł
- emeryci: ok. 1941 zł
- pracujący na własny rachunek (poza rolnictwem): ok. 2238 zł
- renciści: ok. 1522 zł
Rolnicy nie należeli więc do najlepiej zarabiających grup, ale wyróżniali się inną cechą, mianowicie bardzo niskimi wydatkami.
W 2020 roku wynosiły one ok. 840 zł na osobę miesięcznie, czyli o ponad 30% mniej niż średnia krajowa. Dla porównania:
- pracownicy: ok. 1186 zł
- emeryci: ok. 1336 zł
- osoby prowadzące działalność: ok. 1412 zł
Wzrost w kolejnych latach
W kolejnych latach gospodarstwa domowe, w tym rolnicze, mierzyły się z inflacją, wzrostem cen energii, nawozów i paliw oraz rosnącymi kosztami życia. W 2025 roku przeciętny dochód rolników wyniósł już 3260 zł na osobę.
Dla porównania w 2025 roku:
- pracujący na własny rachunek (poza rolnictwem): 4198 zł
- rolnicy: 3260 zł
- renciści: 2541 zł
Jednocześnie rolnicy nadal pozostali grupą o najniższych wydatkach w Polsce – 1359 zł na osobę, czyli o ok. 32,6% mniej niż średnia krajowa.
Niskie wydatki jako kluczowa cecha gospodarstw rolników
Analiza danych GUS pokazuje, że w przypadku rolników kluczowe znaczenie ma nie tylko poziom dochodu, ale przede wszystkim relacja dochodów do wydatków.
W 2025 roku wydatki stanowiły tylko ok. 32,7% dochodu (najniżej w kraju). Na poprawę sytuacji dochodowej rolników w dłuższym okresie wpłynęły m.in.:
- wzrost dochodów z gospodarstw rolnych (realnie o ok. 12% względem 2019 r.)
- wzrost świadczeń społecznych
- spadek nakładów bieżących na produkcję rolną
Miasto i wieś – trwałe, choć malejące różnice
Różnice między miastem a wsią wciąż są widoczne, choć stopniowo się zmniejszają.
W 2020 roku:
- dochody mieszkańców miast były o ok. 28% wyższe niż na wsi
- wydatki w miastach były o ponad 35% wyższe
Wyższe dochody w miastach wiążą się jednak również z wyższymi kosztami życia. Na wsi większe znaczenie mają:
- własna produkcja żywności
- niższe koszty części usług
- większa samowystarczalność gospodarstw domowych
Zmiany w strukturze konsumpcji
Pandemia i kolejne lata inflacji zmieniły sposób wydawania pieniędzy przez Polaków. W 2025 roku nadal widoczny jest większy udział wydatków podstawowych, takich jak żywność i mieszkanie.
Jednocześnie w czasie pandemii i po niej wzrosło wyposażenie gospodarstw w sprzęt cyfrowy (smartfony, internet, komputery).
Ocena sytuacji materialnej
Zmieniała się nie tylko sytuacja finansowa, ale również jej subiektywna ocena. W 2025 roku nadal utrzymywała się różnica między miastem a wsią.
Mieszkańcy wsi częściej niż mieszkańcy miast oceniali swoją sytuację materialną jako przeciętną lub gorszą.
Źródło danych: GUS,Informacje sygnalne (na podstawie wyników badania budżetów gospodarstw domowych)
oprac. Agnieszka Sawicka
