Wyobraźmy sobie, że pan Marek, rolnik prowadzący gospodarstwo, dziedziczy po ojcu dom jednorodzinny. Budynek stoi na jednej działce, ogród znajduje się na sąsiedniej, a dojazd do posesji prowadzi przez jeszcze jedną parcelę. Wszystkie trzy nieruchomości należały do ojca i zostały przekazane synowi w spadku. Pan Marek zastanawia się, czy urząd skarbowy może uznać, że zwolnienie podatkowe obejmuje tylko dom, a ogród i droga dojazdowa powinny zostać opodatkowane osobno. W Polsce odpowiedź należy oprzeć na krajowych przepisach o podatku od spadków i darowizn.
Dom, ogród i droga w spadku po ojcu. Czy rolnik zapłaci podatek?
Jeżeli pan Marek dziedziczy po ojcu, należy do najbliższej rodziny objętej tzw. grupą zerową. Ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje dla niej zwolnienie z podatku, pod warunkiem spełnienia określonych wymagań. Zwolnienie obejmuje m.in. nabycie spadku po rodzicu. Nie ogranicza się wyłącznie do domu mieszkalnego. Jeżeli w skład spadku wchodzą również sąsiednia działka ogrodowa i działka stanowiąca drogę dojazdową, ich nabycie także może korzystać ze zwolnienia. Kluczowe jest jednak dopełnienie formalności. Co do zasady spadkobierca powinien złożyć formularz SD-Z2 w urzędzie skarbowym w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o nabyciu spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Obowiązują przy tym ustawowe zasady i wyjątki.
Odziedziczona ziemia rolna: kiedy przysługuje zwolnienie z podatku?
W przypadku rolników warto dodatkowo sprawdzić, czy część odziedziczonego majątku może korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje takie zwolnienie, jeżeli w wyniku nabycia gospodarstwo zostanie utworzone lub powiększone, jego powierzchnia wyniesie od 11 do 300 ha, a nabywca będzie je prowadził przez co najmniej pięć lat od dnia nabycia. Zwolnienie obejmuje grunty stanowiące gospodarstwo rolne wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami. Nie oznacza to jednak, że każda działka odziedziczona przez rolnika automatycznie jest zwolniona z podatku. Trzeba sprawdzić, czy spełnia warunki określone w ustawie. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa nie wystarcza. Podstawą jest art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Jak zgłosić spadek, by nie stracić zwolnienia z podatku?
W naszym przykładzie pan Marek powinien przede wszystkim ustalić, jakie nieruchomości wchodzą w skład spadku, oraz sprawdzić, czy może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Jeśli tak, powinien dopilnować wymaganego zgłoszenia i terminu. Jeżeli zwolnienie nie przysługuje lub nie zostało zastosowane, należy osobno przeanalizować możliwość skorzystania z ulgi mieszkaniowej oraz ewentualnego zwolnienia dla gruntów rolnych. Nie trzeba rozstrzygać, czy ogród i droga dojazdowa są częścią „domu rodzinnego”, aby zastosować zwolnienie dla najbliższej rodziny. Jeśli syn dziedziczy te nieruchomości po ojcu i spełnia warunki zwolnienia, może ono objąć cały nabyty spadek, a nie tylko budynek. Przy innych podstawach zwolnienia lub uldze mieszkaniowej zakres preferencji może być znacznie węższy. Podsumowując, jeżeli rolnik dziedziczy dom, ogród i drogę dojazdową po ojcu, to co do zasady nie zapłaci podatku od spadku – pod warunkiem że skorzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny i dopełni wymaganych formalności.
Artykuł ma charakter informacyjny. Ostateczne rozliczenie zależy od składu spadku, relacji ze spadkodawcą oraz spełnienia ustawowych warunków i formalności.
Źródła: Ministerstwo Finansów, Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Oprac. Angelika Drygas
