Jak czytamy w najnowszym wydaniu biuletynu JRC MARS (JRC MARS Bulletin - Crop monitoring in Europe to wydawany co miesiąc oficjalny biuletyn Komisji Europejskiej, który analizuje stan upraw i prognozuje wielkość plonów w Unii Europejskiej oraz krajach sąsiednich), w związku z tym, że zbiory zbóż ozimych w UE dobiegły już w dużej mierze końca, prognozy dotyczące plonów większości tych zbóż na szczeblu UE potwierdzają wyniki zbliżone do średniej z pięciu lat.
Natomiast utrzymujące się upały i znaczny niedobór wody istotnie pogorszyły perspektywy dla upraw jarych w Europie Zachodniej i większości Europy Środkowej, ograniczając potencjał plonowania i przyrost biomasy, zakłócając proces wypełniania ziarna oraz przyspieszając starzenie się roślin. Skutki wahają się od umiarkowanego spadku plonów po poważne straty, a w regionach najbardziej dotkniętych suszą istnieje ryzyko całkowitego niepowodzenia upraw.
Znacznie spadła również produktywność użytków zielonych i dostępność pastwisk, co budzi obawy o podaż paszy.
Choć w niektórych częściach Europy Północnej i Wschodniej stan upraw jarych jest lepszy, prognozy plonów dla wszystkich takich upraw w UE zostały znacząco obniżone – nawet o 14% poniżej średniej z pięciu lat. Jak oceniają analitycy MARS, przewidywane ochłodzenie i opady deszczu na znacznych obszarach Europy Zachodniej i Środkowej mogą przynieść pewną ulgę, choć nastąpi to zbyt późno, by zrekompensować już poniesione straty.
Jak sytuacja związana z upałami i niedoborem wody rozłożyła się w Europie?
W północnej Hiszpanii i południowej Turcji odnotowano lokalnie bardzo wysokie temperatury, które jak dotąd miały jedynie ograniczony wpływ na stan upraw. Umiarkowanie ucierpiały też kraje Beneluksu, Słowenia i Chorwacja, czytamy w raporcie MARS. Prognozę plonów obniżono w tych krajach głównie w przypadku kukurydzy – przy czym lokalnie skutki te były poważniejsze tam, gdzie nie było możliwości nawadniania.
Niestety bardzo poważne skutki wynikające ze stresu cieplnego i niedoboru wody odnotowano we Francji, na terenie południowych Niemiec, północnych i środkowych Włoch, w Austrii, w Czechach, na Słowacji, na Węgrzech i zachodniej Rumunii – wymienia MARS. Wysokie temperatury w połączeniu z niedostatecznymi opadami deszczu silnie wpłynęły na uprawy letnie, szczególnie podczas kwitnienia i formowania plonów.
Do skutków należą: obniżona żyzność i akumulacja biomasy, słabe wypełnienie ziarna oraz przedwczesne starzenie się. Ograniczona dostępność wody do nawadniania i ograniczenia w jej stosowaniu dodatkowo pogłębiły stres upraw w kilku regionach. O skutkach dla zachodniej Francji, północnych i środkowych Włoch, południowo-zachodnich Niemiec, południowych Czech, Słowacji, Węgier i zachodniej Rumunii informowano już w lipcowym biuletynie, a od tego czasu nasiliły się. Plony ulegną znacznemu zmniejszeniu – informuje MARS.
Jednocześnie eksperci MARS ostrzegają, że susza może jeszcze poczynić straty w innych rejonach Europy, jak na przykład w południowej Irlandii, w północnych Niemczech i w Danii: niski poziom wilgotności gleby jest tam – jak oceniono - następstwem opadów poniżej średniej; jak dotąd nie stwierdzono istotnego wpływu na uprawy, jednak w przypadku utrzymywania się suchych warunków mogą one ucierpieć.
Jeśli chodzi natomiast o południową Polskę, zachodnią Ukrainę i zachodnią Bułgarię: utrzymujący się niedobór wilgoci w glebie miejscami wpłynął na uprawy jare – zauważa MARS. Jednak w skali kraju skutki te pozostają ograniczone dzięki korzystniejszym warunkom panującym w innych regionach tych państw.
Polska: utrzymujący się niedobór wilgoci i stres termiczny pogarszają perspektywy dla upraw jarych
W części raportu MARS poświęconej Polsce czytamy: - W okresie sprawozdawczym opady były rozmieszczone nierównomiernie: ich suma przewyższała średnią na północnym wschodzie, natomiast na południu była od niej niższa. Najwięcej deszczu spadło w lipcu, podczas gdy od początku sierpnia opady były już nieliczne.
Ogólnie rzecz biorąc, ilość opadów okazała się niewystarczająca, by złagodzić utrzymujący się niedobór wilgoci w glebie, który był szczególnie dotkliwy w południowej części Polski. Temperatury na ogół odpowiadały normom dla danej pory roku, przy czym odnotowano okres chłodniejszej aury między 20 a 30 lipca, po którym na początku sierpnia nastąpiła fala upałów – temperatury sięgały wówczas 36°C lub lokalnie wyższy.
Dane z teledetekcji oraz symulacje modelowe potwierdzają trudne warunki dla upraw jarych na południu. Prognozy plonów dla tych upraw zostały skorygowane w dół – do poziomu nieco poniżej średniej z pięciu lat – wskutek nałożenia się dwóch czynników: utrzymującego się niedoboru wilgoci w glebie oraz stresu termicznego w fazie rozwoju generatywnego.
Wpływ tych warunków na uprawy ozime pozostaje ograniczony, ponieważ w tym czasie trwały już żniwa lub rośliny osiągnęły dojrzałość; utrzymano zatem wcześniejsze prognozy plonów, przewidujące wyniki nieco poniżej średniej.
Ukraina: dobre perspektywy dla upraw letnich mimo ryzyka niedoboru wody
Jeśli chodzi o Ukrainę, w raporcie MARS czytamy: - W okresie objętym raportem warunki pogodowe na większości terytorium Ukrainy były chłodniejsze i bardziej suche niż zazwyczaj. Utrzymująca się względna suchość sprzyjała dojrzewaniu i zbiorom upraw ozimych.
W przypadku upraw jarych w obwodach zachodnich (np. wołyńskim) wilgotność gleby pozostawała niska po wcześniejszej suchej wiośnie, co miało wpływ na kondycję roślin. Na północy, południu i wschodzie kraju kukurydza osiągnęła fazę wypełniania ziarna w sprzyjających warunkach, natomiast soja – uprawiana głównie na zachodzie – była bardziej narażona na skutki niedoboru wilgoci w glebie.
Zbiory upraw ozimych zakończono w lipcu; prognozy plonów pszenicy i rzepaku pozostały bez zmian, natomiast prognozę dla jęczmienia nieznacznie podwyższono, co odzwierciedla korzystne warunki panujące w końcowej fazie wypełniania ziarna jęczmienia jarego. Wzrosła również prognoza plonów kukurydzy ziarnowej, dzięki sprzyjającym warunkom wegetacji, zwłaszcza w regionach centralnych i północnych. Prognoza plonów soi utrzymuje się na poziomie zbliżonym do średniej, przy czym mniej korzystne warunki na zachodzie są częściowo równoważone przez sprzyjające warunki w regionach centralnych.
Agnieszka Kozłowska, na podstawie JRC MARS Bulletin
