„W skupie wyszło inaczej niż w poprzednim badaniu” – takie historie pojawiają się w mediach społecznościowych, gdzie rolnicy piszą o wynikach analiz swoich zbóż i pytają, skąd biorą się różnice. Czy ta sama partia ziarna rzeczywiście może mieć różne parametry i co może zrobić gospodarz, gdy wynik badania w skupie budzi jego wątpliwości?
Ten sam temat wraca
Dyskusja o tym, jak powinno wyglądać badanie ziarna przy sprzedaży, trwa już od kilku sezonów. W 2024 roku Lubelska Izba Rolnicza zwróciła uwagę na sygnały otrzymywane od rolników. Gospodarze mieli zastrzeżenia do analiz wykonywanych przez firmy skupowe, szczególnie gdy wynik badania wpływał później na rozliczenie dostawy. LIR postulowała wprowadzenie obowiązku wykonywania analiz w sposób jawny. Izba wskazywała również na przypadki, w których próbki ziarna pobierano bez udziału rolnika, podobnie jak samo badanie.
Z punktu widzenia gospodarza problem jest prosty: dostarcza konkretną partię zboża, a na podstawie wyniku analizy może zostać ustalona cena. Jeżeli nie widzi, jak pobrano materiał do badania, trudno mu później samodzielnie ocenić, skąd wziął się otrzymany wynik.
KRIR wróciła do sprawy w 2026 roku
Temat nie zakończył się na wystąpieniu LIR. W kwietniu 2026 roku informowaliśmy o kolejnych sygnałach trafiających do Krajowej Rady Izb Rolniczych. Rolnicy wskazywali na różnice pomiędzy wynikami uzyskiwanymi przy sprzedaży a wcześniejszymi informacjami dotyczącymi jakości ich towaru. W zgłoszeniach pojawiały się m.in. wilgotność oraz zanieczyszczenia. Problem dotyczył zbóż, rzepaku i kukurydzy. Przy burakach cukrowych zwracano uwagę na zanieczyszczenia, które również mają znaczenie przy rozliczeniu dostawy.
KRIR zwracała przy tym uwagę nie tylko na samą różnicę w wynikach. Problemem dla gospodarzy jest również to, że nie zawsze wiedzą, gdzie mogą sprawdzić taki wynik poza skupem i jak zakwestionować jego ustalenia.
Inny wynik nie oznacza automatycznie błędu
Jeżeli rolnik otrzyma w skupie wynik różniący się od wcześniejszej analizy, nie można na tej podstawie od razu stwierdzić, że któreś z badań wykonano nieprawidłowo. Każda analiza dotyczy określonej próbki. Znaczenie ma więc m.in. to, z jakiej partii została pobrana, w jaki sposób ją pobrano oraz jakie dokładnie oznaczenia wykonano. Dopiero zestawienie tych informacji pozwala sensownie ocenić, czy dwa wyniki rzeczywiście można ze sobą porównywać.
Co powinien zrobić rolnik, gdy nie zgadza się z wynikiem?
Najgorszym rozwiązaniem jest pozostawienie sprawy wyłącznie na poziomie rozmowy przy wadze czy okienku w skupie. Jeżeli wynik budzi zastrzeżenia, warto zachować dokumenty związane z dostawą. Przydatny będzie przede wszystkim dokument potwierdzający przyjęcie towaru oraz wynik wykonanej analizy.
Jeżeli rolnik wcześniej badał ziarno, również powinien zachować taki wynik. Ważna może być także umowa zawarta z kupującym, szczególnie jeżeli określa wymagania jakościowe i sposób rozliczenia. Dzięki temu można później porównać nie tylko same liczby, ale również ustalić, czego dokładnie dotyczyły oba badania.
Zboże można sprawdzić poza skupem
Rolnik nie musi opierać się wyłącznie na analizie wykonanej przez firmę, która kupuje jego zboże. Jedną z możliwości jest skorzystanie z laboratorium wykonującego odpowiednie badania. Drugą – wystąpienie do IJHARS o ocenę jakości handlowej. W przypadku takiej oceny inspekcja może m.in. sprawdzić dokumentację, dokonać oględzin produktu, pobrać próbkę i zlecić wykonanie odpowiednich oznaczeń laboratoryjnych.
IJHARS wskazuje, że przy ocenie jakości zbóż mogą być sprawdzane m.in. wilgotność, białko, gluten, gęstość ziarna, liczba opadania, zanieczyszczenia czy obecność szkodników.
IJHARS może wydać świadectwo jakości
Ocena jakości handlowej nie sprowadza się do wydania opinii na podstawie informacji przekazanych przez rolnika. W jej ramach przeprowadzane są czynności kontrolne i badania dotyczące konkretnego produktu. Badania mogą być wykonywane w laboratoriach IJHARS albo w innych odpowiednio akredytowanych laboratoriach. Po zakończeniu oceny wojewódzki inspektor może wydać świadectwo jakości handlowej. Taka procedura jest jednak odpłatna. Koszt zależy od zakresu czynności oraz badań, które trzeba wykonać.
Nie każde laboratorium zbada każdy parametr
Jeżeli rolnik chce wykonać dodatkową analizę, przed wysłaniem próbki powinien sprawdzić zakres badań oferowany przez wybraną placówkę. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o konkretny parametr, który pojawił się w wyniku ze skupu.
W przypadku laboratoriów IJHARS zakresy akredytacji nie są identyczne. Dlatego najlepiej najpierw sprawdzić, czy dana placówka wykonuje potrzebne oznaczenie.
Zajrzyj do umowy ze skupem
W sporze o jakość ziarna znaczenie ma również dokument, na podstawie którego odbywa się sprzedaż. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że umowy dotyczące dostaw produktów rolnych powinny określać m.in. ilość i jakość produktu, warunki dostawy i płatności oraz cenę albo sposób jej ustalenia. Dla rolnika szczególnie ważne są zapisy dotyczące parametrów jakościowych. Jeżeli od nich zależy cena, warto wiedzieć przed dostawą, jakie wymagania musi spełnić ziarno i jak zostanie rozliczona partia, która ich nie spełni.
Najpierw porównaj oba wyniki
Jeżeli rolnik ma dwa różne wyniki, powinien zacząć od podstawowego porównania. Czy badano tę samą partię? Czy próbki pobrano w porównywalny sposób? Czy sprawdzano dokładnie te same parametry? Czy zastosowano porównywalne metody?
Dopiero odpowiedź na te pytania pozwala ocenić, czy mamy do czynienia z rzeczywistą rozbieżnością wyników, czy po prostu z badaniami wykonanymi na innym materiale albo w innym zakresie.
Dlaczego sposób pobrania próbki jest tak ważny?
Rolnik może mieć bardzo dobre ziarno w całym magazynie, ale wynik laboratoryjny zawsze odnosi się do materiału, który trafił do badania. Dlatego przy sporze o jakość nie wystarczy porównywać dwóch wydruków. Trzeba również wiedzieć, jak powstała próbka, której wynik widzimy na papierze.
Właśnie kwestia pobierania próbek była jednym z elementów, na które zwracała uwagę Lubelska Izba Rolnicza, gdy w 2024 roku domagała się większej jawności analiz wykonywanych w skupach.
Źródła: IJHARS, MRiRW, KRIR, Lubelska Izba Rolnicza, tygodnik-rolniczy.pl, topagrar.pl
Oprac. Agnieszka Sawicka
