Sylwester Olędzki z Choroszczynki na Lubelszczyźnie od lat rozwija rodzinne gospodarstwo mleczne. Dziś utrzymuje 230 sztuk bydła i gospodaruje na 250 hektarach ziemi. Jedną z największych inwestycji była budowa obory, która kosztowała 650 tys. zł, a wraz z wyposażeniem niespełna milion. Jednak rozwój produkcji mleka miał też swoją bolesną stronę. Przez lata rodzina zmagała się z karami za przekroczenie kwot mlecznych, które łącznie pochłonęły około 450 tys. zł. Ostatnią ratę udało się spłacić dopiero w 2026 roku. Teraz rolnik mierzy się z suszą, rosnącymi kosztami i coraz większą niepewnością co do przyszłości gospodarstwa.
450 tys. zł kar za mleko. Ostatnią ratę spłacili dopiero teraz
Jedną z największych inwestycji w gospodarstwie była budowa obory dla krów mlecznych, rozpoczęta po przejęciu gospodarstwa w 2009 roku.
– Sama budowa obory kosztowała około 650 tys. zł. A razem z wyposażeniem, halą udojową, płytą gnojową, systemem zarządzania i wozem paszowym nie przekroczyliśmy miliona złotych – wspomina Sylwester Olędzki.
Zdaniem hodowcy, obecnie takiej inwestycji nie udałoby się przeprowadzić za podobne pieniądze.
– Te 650 tys. zł to dzisiaj śmieszna kwota w porównaniu z kosztami inwestycji. Za takie pieniądze trudno już kupić samego robota udojowego – podkreśla.
Przez wiele lat dodatkowym obciążeniem finansowym gospodarstwa były kary za przekroczenie kwot mlecznych. Jak mówi Sylwester Olędzki, ich spłatę rodzinie udało się zakończyć dopiero w tym roku.
– Bardzo mocno odczuliśmy kwoty mleczne. To były naprawdę duże pieniądze. W tym roku spłaciliśmy ostatnią ratę. Łącznie za kary zapłaciliśmy około 450 tys. zł – mówi hodowca, który krytycznie ocenia dawny system kwotowania produkcji mleka.
Choć system kwot mlecznych zniesiono w 2015 roku, rodzina Olędzkich zakończyła spłatę kar dopiero 11 lat później. Rolnik podkreśla, że mimo obowiązujących wówczas ograniczeń produkcji ceny mleka i tak podlegały znacznym wahaniom.
Takiej suszy nie pamiętają nawet najstarsi
Na produkcję pasz dla 230 sztuk bydła Sylwester Olędzki przeznacza blisko połowę posiadanego areału, czyli 120 hektarów. Uprawia m.in.kukurydzę, lucernę i trawy. Przez lata własne pasze objętościowe stanowiły podstawę żywienia bydła, a gospodarstwo było w tym względzie samowystarczalne. Tegoroczna susza mocno jednak ograniczyła zbiory. Rolnik przyznaje, że tak trudnego roku nie pamiętają nawet starsi członkowie rodziny.
– Jeszcze takiej suszy u nas nie było. Nie pamięta jej ani ojciec, ani babcia. Według moich szacunków, od zimy spadło tutaj mniej niż 100 litrów deszczu na metr kwadratowy. To bardzo mało, dlatego plony wielu upraw były o połowę niższe – mówi hodowca. Najbardziej ucierpiały użytki zielone. Pierwszy pokos udało się jeszcze zebrać w przyzwoitej ilości, ale kolejne były już znacznie słabsze.
Jak informuje nas pan Sylwester, z pierwszego pokosu zebrał około 50 przyczep zielonki. Z drugiego było ich już tylko około 10, z trzeciego 12, a z czwartego zaledwie 4. Przy tak dużym stadzie oznacza to poważny niedobór pasz objętościowych.
Pierwszy raz musieli kupować paszę
Braki we własnej bazie paszowej gospodarstwo uzupełnia zakupem z zewnątrz, przeznaczając je głównie dla jałówek i krów zasuszonych.
– W tych grupach możemy bowiem wykorzystać pasze trochę słabszej jakości – tłumaczy Sylwester Olędzki, dodając, iż problemem jest dostępność dobrego siana. – Udało nam się kupić dobre siano od znajomego rolnika, ale, niestety, często jest tak, że to, które można kupić, pochodzi z łąk koszonych raz w roku. Jest gorszej jakości i nie nadaje się dla krów, szczególnie laktacyjnych.
Hodowca zwraca dużą uwagę na odpowiednie żywienie poszczególnych grup zwierząt. Jałówki podzielone są według kryterium wiekowego, a każda grupa otrzymuje odrębną dawkę pokarmową. Osobną grupę stanowią krowy zasuszone, otrzymujące dawkę o zawartości białka wynoszącej około 15 proc., z odpowiednio dobranymi dodatkami mineralnymi i witaminowymi.
Hodowca podkreśla, że właściwe żywienie i dobór genetyki przekładają się również na przebieg porodów.
– Kiedyś cielenie krowy było często dużym problemem. Pamiętam z dzieciństwa, że czasami pół wsi przychodziło pomagać. Teraz większość krów cieli się samodzielnie – wspomina.
Cielęta utrzymywane są w budkach igloo. Taki system pozwolił ograniczyć problemy zdrowotne młodych zwierząt.
Z hektara zostaje coraz mniej
Rosnące koszty produkcji dotyczą również upraw polowych. Sylwester Olędzki zwraca uwagę, że gospodarstwa muszą stale zwiększać wydajność lub areał, żeby utrzymywać dotychczasowy poziom dochodów.
– Z hektara mamy coraz mniej. Aby dochody zostały na tym samym poziomie, musimy cały czas zwiększać produkcję. Małe gospodarstwa się zamykają, a większe muszą się rozwijać, by się utrzymać – mówi rolnik.
Jako przykład podaje tegoroczne plony i ceny zbóż.
– Żyta zebraliśmy około 4 ton z hektara. Przy cenie 600–650 zł za tonę wychodzi 2400–2600 zł przychodu. Koszty uprawy szacuję na około 3 tys. zł na hektar. Nawet jeżeli doliczymy dopłaty, niewiele zostaje – wylicza hodowca.
Pszenica plonowała na poziomie około 6 ton z hektara. Jej uprawa jest jednak droższa, dlatego wyższy przychód ze sprzedaży ziarna nie musi oznaczać większego zarobku.
Rolnik nie spieszy się ze sprzedażą tegorocznych zbiorów. W gospodarstwie pozostaje również część ziarna z ubiegłego sezonu.
– Zboże leży, czekamy. Część wykorzystamy na paszę, a z resztą zobaczymy, jak będą kształtować się ceny. Z mlekiem też nie jest najlepiej. Poprzednie miesiące były praktycznie na granicy opłacalności. Teraz, przy cenie nieco wyższej, coś już zostaje. Mamy też sporą część kredytów spłaconą, więc nie jesteśmy już tak mocno obciążeni ratami – mówi rolnik.
Duże znaczenie ma również wydajność stada. Przy średniej produkcji na poziomie 10,5 tys. litrów mleka od krowy rocznie gospodarz szacuje jednostkowy koszt produkcji na około 1,50–1,60 zł/l.
– Przy wydajności 6 tys. litrów koszt może wynosić nawet 1,90 zł za litr. Nasze budynki inwentarskie nie są najnowocześniejsze, ale mamy je w dużej części spłacone, dzięki czemu koszty są niższe – wyjaśnia pan Sylwester.
Za 50 tys. zł kupił 7 ha. Dziś to cena hektara
Rozwój gospodarstwa przez lata wspierany był środkami z programów pomocowych. Pierwsze wsparcie Sylwester Olędzki otrzymał w 2009 roku, kiedy przejmował część gospodarstwa od rodziców. Była to premia dla młodego rolnika w wysokości 50 tys. zł.
– Za te pieniądze kupiliśmy prawie 7 hektarów ziemi. Dzisiaj za 50 tys. zł można u nas kupić najwyżej hektar słabszego gruntu. Dlatego uważam, że tamte 50 tys. zł było warte znacznie więcej niż obecne dotacje – podkreśla gospodarz.
W kolejnych latach gospodarstwo korzystało z programów modernizacji gospodarstw rolnych. W 2013 roku kupiono między innymi siewnik do kukurydzy, beczkę asenizacyjną oraz ciągnik. Następna modernizacja, realizowana w latach 2017–2018, obejmowała zakup przyczepy do zbioru zielonek, rozsiewacza nawozów oraz budowę magazynu.
Ostatnie inwestycje przeprowadzono przy wsparciu programu Rolnictwo 4.0. Zakupiono system zarządzania polami, nawigację rolniczą oraz rozwiązania umożliwiające równoległe prowadzenie maszyn.
W gospodarstwie znajduje się rozbudowany park maszynowy, pozwalający wykonywać większość prac polowych i związanych z produkcją pasz. Do dyspozycji jest osiem ciągników, w tym starsze maszyny, które służą rodzinie od wielu lat. Jednym z nich jest niewielki Władimirec, traktowany już jako ciągnik zabytkowy i wykorzystywany sporadycznie.
– Mama czasem jeździ nim do lasu na grzyby – opowiada z uśmiechem rolnik.
Wśród maszyn znajdują się również ciągniki John Deere. Gospodarz porównuje ceny sprzętu kupowanego dawniej i obecnie.
– W 2001 roku ojciec kupił John Deere’a za 137 tys. zł. Kilka lat temu kupiliśmy ciągnik podobnej mocy, chociaż lepiej wyposażony, już za około 500 tys. zł. Widać, jak bardzo wzrosły ceny – mówi.
Aby ograniczyć wydatki inwestycyjne,część maszyn gospodarz kupuje jako używane.
Inwestycje wstrzymane
Sylwester Olędzki uważa, że obecna wartość pomocy na inwestycje dla rolnika jest znacznie mniejsza niż kilkanaście lat temu. Wskazuje na wzrost cen maszyn, materiałów budowlanych i kosztów kredytowania.
– Dziesięć lat temu można było dostać 200 tys. zł dotacji i teraz też jest 200 tys. zł. Tylko że koszty wzrosły ogromnie. Dzisiaj większy budynek to wydatek rzędu miliona złotych. Te 200 tys. zł jest już kroplą w morzu – ocenia.
Hodowca zwraca też uwagę na sposób finansowania inwestycji. Według niego, lepszym rozwiązaniem często byłby niżej oprocentowany kredyt, rozłożony na dłuższy okres.
– Kiedyś mieliśmy kredyty preferencyjne oprocentowane na 2 proc. i to bardzo pomagało w rozwoju gospodarstwa. Teraz można dostać dotację, ale trzeba wziąć drogi kredyt na pozostałą część inwestycji. Przy krótkim okresie spłaty raty potrafią bardzo obciążyć gospodarstwo – tłumaczy.
Mimo dużej skali gospodarstwa i produkcji mleka Sylwester Olędzki podchodzi ostrożnie do dalszego rozwoju. Największe obawy budzą koszty produkcji, sytuacja na rynku mleka oraz przyszłe warunki konkurencji z producentami spoza Unii Europejskiej.
– Zawsze byłem zafascynowany rolnictwem. Nawet kiedy było źle, mówiłem sobie, że będzie lepiej. Teraz nie jestem już tego taki pewny. Mamy wojny dookoła, zmiany w Unii, nowe wymagania. Nie wiadomo, jak będzie wyglądał rynek za kilka lat – przyznaje.
Hodowca obawia się także skutków umowy handlowej z krajami Mercosur oraz konkurencji z Ukrainą. Jego zdaniem, europejscy rolnicy ponoszą coraz wyższe koszty spełniania wymagań, podczas gdy producenci z innych części świata mogą działać w odmiennych warunkach.
– Na razie wszystkie inwestycje wstrzymaliśmy. Czekamy, co będzie się działo. Jeżeli będziemy coś powiększać, to raczej powierzchnię gruntów. Jeśli pojawi się możliwość zakupu albo dzierżawy ziemi, będziemy ją rozważać – mówi Sylwester Olędzki.
Kamila Szałaj
