Wzdęcie u cieląt jest stanem nagłym, który może dotyczyć zarówno żwacza, jak i – rzadziej – trawieńca. Dochodzi do niego wtedy, gdy w przewodzie pokarmowym gromadzi się nadmiar gazu, powodując ból, dyskomfort i wyraźne powiększenie brzucha. Zwierzęta stają się niespokojne, mają wygięty grzbiet, wyciągniętą głowę, podkulony brzuch i mogą wyraźnie unikać ruchu. W przypadku wzdęcia żwacza często widoczne jest uwypuklenie lewego dołu głodowego, a w zaawansowanych przypadkach cały brzuch staje się rozdęty.
Wzdęcie po fermentacji mleka w żwaczu
Do najczęstszych przyczyn wzdęć należą błędy w żywieniu i nieprawidłowe zarządzanie odchowem. Problem pojawia się m.in. wtedy, gdy w diecie jest zbyt dużo łatwo fermentujących składników, a za mało paszy strukturalnej, gdy dawka pokarmowa jest zmieniana zbyt gwałtownie albo gdy pasza jest złej jakości, np. spleśniała lub zmrożona. U cieląt pojonych mlekiem ryzyko wzrasta także wtedy, gdy rozwój przedżołądków jest jeszcze niedostateczny, a zbyt późno wprowadza się pasze stałe, takie jak siano, musli czy TMR. W rzadkich przypadkach przyczyną mogą być także choroby współistniejące, np. zapalenia płuc lub opłucnej, które zaburzają pracę żwacza.
Szczególną postacią problemu jest wzdęcie wynikające z nieprawidłowej fermentacji mleka w żwaczu. Może ono wystąpić wtedy, gdy nie działa prawidłowo odruch rynienki przełykowej. Objawy pojawiają się zwykle w pierwszych tygodniach życia. Cielę pije niechętnie, jest osowiałe, ma matową sierść, przyjmuje pozycję z wygiętym grzbietem i sygnalizuje ból. Często słychać bulgotanie mleka w żwaczu, a kał może mieć szarawy, gliniasty wygląd.
Szybka reakcja i leczenie
Wzdęcie jest bolesne i bez szybkiej pomocy może prowadzić do groźnych powikłań, dlatego leczenie powinno być wdrożone jak najszybciej. Pierwszym krokiem jest kontakt z lekarzem weterynarii. W zależności od sytuacji można zastosować leczenie objawowe, np. lek przeciwbólowy lub środek rozkurczający, ale tylko po konsultacji z lekarzem. Przy podejrzeniu wzdęcia żwacza możliwe jest odprowadzenie gazów sondą przełykową, jednak zabieg ten powinien być wykonywany przez osoby przeszkolone. W cięższych przypadkach lekarz może zastosować sondę żwaczową lub trokar. Jeśli wzdęty jest prawy bok brzucha, konieczne jest wykluczenie także innych przyczyn, takich jak niedrożność jelit czy skręt.
Jak zapobiegać wzdęciom u cieląt?
Najważniejsza pozostaje profilaktyka. Cielęta powinny być dobrze i regularnie pojone siarą, a następnie karmione w sposób stabilny i dostosowany do ich wieku. Najlepiej sprawdza się intensywne żywienie mlekiem, tak aby zwierzęta były najedzone, przy jednoczesnym stopniowym odstawianiu. Już od pierwszych dni należy podawać wodę oraz pasze wspierające rozwój żwacza, takie jak starter dla cieląt lub musli. W przypadku pojenia z butelki warto dbać o odpowiedni smoczek, ponieważ pobudza on wydzielanie śliny i odruch połykania. Nie wolno też zapominać o regularnej wymianie zużytych smoczków, utrzymaniu czystości poideł i karmideł oraz higienie w cielętniku. Równie ważne jest unikanie nagłych zmian w dawce pokarmowej, kontrola temperatury mleka i stosowanie wyłącznie pasz dobrej jakości.
Beata Dąbrowska
