Konflikty zbrojne a rynek mleka
Dla gospodarstwa mlecznego jest to potencjalnie niekorzystna kombinacja: ceny mleka zaczynają odbijać dopiero po głębokiej korekcie, podczas gdy pasze treściwe mogą wejść w nową falę wzrostową. Na dodatek, drożeje ropa (w Europie Brent 9 września do 101,21 dolarów/baryłkę, w USA do 96). Od początku sierpnia cena Brent zwiększyła się o niemal 30%.
Eskalacja konfliktu USA – Iran ponownie uderzyła w żeglugę w Zatoce Perskiej. Przed konfliktem przez cieśninę Ormuz przechodziła około jedna piąta światowego handlu ropą i gazem, natomiast ostatnio przepływy ropy spadły poniżej 2 mln baryłek dziennie. Jednocześnie ataki Huti na infrastrukturę i transport saudyjski zwiększają ryzyko dla alternatywnej trasy przez Morze Czerwone.
Znaczenie paliw dla przetwórstwa mlecznego
Dla mleczarstwa ropa jest ważna znacznie bardziej niż sugerowałby udział oleju napędowego w kosztach gospodarstwa. Cena ropy oddziałuje na paliwo dla ciągników, sieczkarni i wozów paszowych, transport mleka, dostawy opakowań, nawozy, środki chemiczne, dystrybucję chłodniczą oraz transport produktów do portów.
Jeszcze większe znaczenie dla przetwórstwa ma gaz. W Europie jest on najdroższy od stycznia 2023 r. i kosztuje 75 EUR/MWh, czyli ponad dwukrotnie więcej niż przed rokiem.
To wyjątkowo niebezpieczne dla mleczarni, bo oddziałuje na wszystkie procesy technologiczne, a wzrost ceny OMP nie przekłada się jeden do jednego na poprawę marży suszarni.
Skala przenoszenia szoku energetycznego na gospodarkę
Eurostat pokazuje już skalę przenoszenia szoku energetycznego na gospodarkę. Inflacja w strefie euro przyspieszyła z 2,9% w lipcu do 3,3% w sierpniu, ale ceny energii rosły aż o 14,3% rok do roku, wobec 10,3% miesiąc wcześniej. W praktyce mleczarstwo stoi zatem przed następującym zjawiskiem: ceny części produktów rosną, ale jeszcze szybciej mogą zwiększać się koszty ich wytworzenia.
Do równania należy dodać wzrost kosztów frachtu oraz przewidywalność. Dla Polski jest to problem, ale również potencjalna szansa. Położenie wewnątrz jednolitego rynku europejskiego sprawia, że duża część eksportu może odbywać się transportem drogowym bez ekspozycji na globalne szlaki morskie.
W pierwszych pięciu miesiącach 2026 r. Polska wyeksportowała produkty rolno-spożywcze o wartości 24,1 mld EUR, o 1,6% więcej niż rok wcześniej, przy imporcie 16,3 mld EUR. Nadwyżka zwiększyła się do 7,8 mld EUR. Co szczególnie istotne dla mleczarstwa, eksport produktów mlecznych na rynki pozaunijne osiągnął 486 mln euro i wzrósł o 6% r/r.
Dywersyfikacja eksportu a strategia polskich mleczarni
Dywersyfikacja eksportu powinna więc stać się jednym z najważniejszych elementów strategii polskich mleczarni. W świecie, w którym handel może zostać zakłócony, nie tylko przez popyt, lecz także przez sankcje, blokady szlaków i decyzje polityczne, wartość dostępu do wielu rynków rośnie.
Jeżeli ropa utrzyma się powyżej 100 USD/baryłkę, gaz w Europie pozostanie w okolicach 70–75 EUR/MWh, a ceQny zbóż i nawozów zaczną ponownie rosnąć, próg rentowności gospodarstw przesunie się w górę dokładnie w momencie, w którym ceny skupu mogą odbić się od dna. Dlatego gospodarstwa powinny w najbliższych miesiącach analizować nie maksymalizację litrów, lecz krańcowy koszt dodatkowego litra mleka. Jeżeli zwiększenie produkcji wymaga drogiej paszy treściwej, dodatkowej pracy i energii, produkowanie większej ilości mleka może pogarszać, a nie poprawiać wynik ekonomiczny.
Jarosław Malczewski
