Przyszłość polskiej produkcji trzody chlewnej wymaga konsekwentnego wspierania cyklu zamkniętego, wzmacniania współpracy między gospodarstwami, odbudowy krajowego potencjału przetwórczego oraz poprawy pozycji rolników w łańcuchu dostaw, to główne wnioski z debaty poświęconej trudnej sytuacji producentów trzody chlewnej w Wielkopolsce. Spotkanie zorganizowane przez Wielkopolską Izbę Rolniczą odbyło się 10 listopada w siedzibie Wielkopolskiej Izby.
– Produkcja trzody chlewnej w systemie zamkniętym powinna stanowić jeden z głównych kierunków działania polskiego sektora rolnego – mówił Mieczysław Łuczak, prezes Wielkopolskiej Izby Rolniczej.
Prezes WIR zadeklarował, że Wielkopolska Izba Rolnicza i Kujawska Izba Rolnicza będą konsekwentnie wspierać rozwój produkcji trzody chlewnej w cyklu zamkniętym.
– Na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat popełniono wiele błędów w zarządzaniu i wspieraniu krajowej produkcji trzody chlewnej. Obecne problemy sektora nie wynikają z jednego wydarzenia, lecz są konsekwencją wieloletnich zaniedbań oraz niewykorzystanych możliwości prowadzenia odpowiedniej polityki rolnej – podkreślał prezes WIR.
Krajowa Grupa Spożywcza nie pomnysłała o trzodzie chlewnej
Łuczak wskazywał, że ważnym momentem, w którym jego zdaniem, można było podjąć decyzje korzystne dla polskiego sektora trzody chlewnej, było tworzenie Krajowej Grupy Spożywczej.
– Inicjatywa ta, realizowana za kadencji ministra Krzysztofa Ardanowskiego, miała doprowadzić do powstania państwowej instytucji zdolnej do oddziaływania na rynek rolno-spożywczy i jego stabilizowania. W czasie podejmowania decyzji politycznych dotyczących tego, jakie podmioty powinny wejść w skład KGS, doszło do upadku zakładów Pini. Czy w tamtym momencie nie można było podjąć decyzji politycznej o zakupie tego przedsiębiorstwa i włączeniu go do większej struktury? Pini było i nadal jest postrzegane jako bardzo duży gracz na rynku przetwórstwa mięsnego. Jego przejęcie mogło zatem stanowić istotny element budowania silniejszej pozycji krajowego sektora przetwórczego – mówił prezes WIR.
Wzmocnienie pozycji rynkowej
Mieczysław Łuczak zwrócił także uwagę na słabą pozycję producentów rolnych w relacjach z dużymi przedsiębiorstwami.
– Nawet jeśli uda się obronić i rozwinąć model produkcji w cyklu zamkniętym, rolnicy nadal będą mieli ograniczone możliwości negocjowania warunków współpracy z dużymi przedsiębiorstwami. To właśnie silni uczestnicy rynku, szczególnie duże podmioty skupujące i przetwórcze, w znacznym stopniu decydują o poziomie cen. Oznacza to, że sam rozwój systemu produkcji w cyklu zamkniętym, choć bardzo ważny, nie rozwiąże wszystkich problemów ekonomicznych polskich hodowców. Konieczne jest zatem poszukiwanie dodatkowych rozwiązań, które umożliwią rolnikom uzyskanie większej niezależności i lepszej pozycji rynkowej – wskazywał prezes WIR.
Integracja gospodarstw
Mieczysław Łuczak wskazywał, że jednym z możliwych modeli organizacji produkcji, który może być przedmiotem dalszej dyskusji jest wypracowany przez lata model organizacji produkcji na wzór Agrointegracji. Zakłada on podział gospodarstw na dwie wyspecjalizowane grupy: pierwsza, która zajmuje się produkcją warchlaków i druga, która specjalizuje się w tuczu zwierząt. Obie grupy współpracują w ramach wspólnego systemu, a wypracowany zysk jest dzielony pomiędzy uczestników po sprzedaży tuczników.
Innym z możliwych kierunków poprawy sytuacji producentów może być rozwój rolniczego handlu detalicznego (RHD). Łuczak zaapelował do służb weterynaryjnych o aktywne wspieranie rozwoju tej formy działalności. Chodzi przede wszystkim o zachęcanie podmiotów rolnych do podejmowania przetwórstwa na poziomie lokalnym oraz popularyzowanie rolniczego handlu detalicznego jako praktycznego sposobu skracania łańcucha dostaw.
– Współpraca administracji weterynaryjnej z rolnikami może pomóc w upowszechnieniu lokalnego przetwórstwa i bezpośredniej sprzedaży produktów – przekonywał Łuczak.
Wsparcie do loch i loszek to za mało
Obecny na debacie w Wielkopolskiej Izbie Rolniczej Ryszard Kierzek, prezes Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej, hodowca trzody chlewnej odniósł się krytycznie do uruchamianego wsparcia dla producentów trzody chlewnej. Chodzi o wsparcie do zakupu loszek oraz do loch, na które przewidziano 400 mln zł.
– Przy obecnej konstrukcji programu realne korzyści uzyska najwyżej około jednej trzeciej potencjalnych beneficjentów. W rezultacie dostępne pieniądze mogą nie zostać wykorzystane w sposób odpowiadający rzeczywistym potrzebom całej branży – komentował Kierzek.
Wynika to m.in. z tego, że wiele gospodarstw ma już wykorzystany limit pomocy de minimis w rolnictwie.
Zmiany w Danii to zagrożenie, ale i szansa
Ryszard Kierzek podkreślał, że istotnym zagrożeniem dla polskiego rynku są planowane zmiany w duńskiej produkcji trzody chlewnej, które doprowadzą do ograniczania produkcji. Zmiany te nie nastąpią natychmiast, lecz mają być realizowane stopniowo, w ciągu około trzech lat.
– W konsekwencji na polski rynek może przestać trafiać znacząca liczba zwierząt, co może to doprowadzić do poważnych problemów z zaopatrzeniem polskich chlewni w materiał do dalszej produkcji – podkreślał Kierzek.
Prezes zwracał uwagę na już widoczne zmiany w przepływach zwierząt. Coraz więcej sztuk trafia do uboju w zakładach Sokołowa z Danii. Wskazuje to na przekształcanie dotychczasowych kierunków dostaw i może być zapowiedzią głębszych zmian w organizacji europejskiego rynku mięsa wieprzowego.
– Przebudowa duńskiego modelu produkcji będzie miała bardzo silny wpływ na polskich producentów. Krajowe gospodarstwa muszą uwzględnić te zmiany w swoich długoterminowych decyzjach dotyczących inwestycji i organizacji produkcji – przestrzegał prezes KPIR.
W tym kontekście bardzo ważne jest, aby środki, które nie zostaną wykorzystane na wsparcie do loch i loszek skierować bezpośrednio na inne potrzeby sektora. W tym celu konieczne jest opracowanie bardziej kompleksowego i skutecznego systemu pomocy.
W jego ocenie realne korzyści z obecnego programu wsparcia mogą uzyskać gospodarstwa utrzymujące maksymalnie około 100–150 macior. Większe gospodarstwa nie będą mogły w wystarczającym stopniu wykorzystać tego rodzaju pomocy.
– Mechanizm wsparcia powinien rzeczywiście pobudzać rozwój produkcji i odpowiadać na faktyczne potrzeby producentów – przekonywał Kierzek.
Utrzymanie krajowego zaplecza hodowlanego jest bowiem istotne zarówno dla bezpieczeństwa dostaw, jak i dla zachowania możliwości samodzielnego prowadzenia działalności przez polskie gospodarstwa. Jeśli nasze gospodarstwa otrzymałyby odpowiednią pomoc, Polska mogłaby skorzystać w przyszłości na ograniczaniu produkcji przez Danię.
Drastyczne pogorszenie opłacalności
– Po raz pierwszy od wielu lat obserwuje tak poważne problemy z rentownością produkcji. W ostatnim okresie gospodarstwa osiągały wyniki oscylujące wokół zera lub przynosiły niewielki zysk. Obecna sytuacja jest jeszcze trudniejsza, ponieważ rosną ceny zbóż, a w ślad za nimi zwiększają się koszty pasz. Jednocześnie ceny sprzedaży żywca pozostają na zbyt niskim poziomie. W rezultacie przychody uzyskiwane ze sprzedaży zwierząt nie pokrywają nawet podstawowych kosztów produkcji i zakupu pasz – wskazywał Kierzek.
W ocenie prezesa KPIR, w przypadku gospodarstwa utrzymującego około 300 sztuk trzody chlewnej, nawet gdyby otrzymało ono dodatkowe 100 tys. zł wsparcia, kwota ta nie rozwiązałaby jego problemów finansowych. Same miesięczne faktury za paszę wynoszą bowiem około 250 tys. zł. Do tego dochodzą kolejne wydatki, między innymi za wodę, energię i pozostałe elementy niezbędne do prowadzenia gospodarstwa.
Za późno, by obciążać podatkami system nakładczy
Wobec pogarszającej się rentowności Ryszard Kierzek zwracał uwagę uważa, że coraz więcej producentów będzie zmuszonych do przechodzenia na system nakładczy. Jego zdaniem jest to obecnie jeden z niewielu sposobów na dalsze utrzymanie produkcji w warunkach bardzo wysokich kosztów i niskich cen sprzedaży.
Dlatego jest zaniepokojony pojawiającymi się propozycjami wprowadzenia dodatkowego opodatkowania nakładczego systemu produkcji trzody chlewnej.
– Wprowadzenie nowego podatku w obecnych warunkach jeszcze bardziej obniżyłoby rentowność produkcji. Zamiast poprawiać sytuację branży, mogłoby doprowadzić do dalszego ograniczenia działalności, a nawet do likwidacji kolejnych gospodarstw – komentował Kierzek.
W jego ocenie, taki podatek powinien zostać wprowadzony na etapie, kiedy ten system produkcji się rozwijał, dzisiaj, kiedy system nakładczy obejmuje już ponad 60% rynku próba jego dodatkowego obciążenia byłaby w rzeczywistości działaniem przeciwko dużej części całej branży. Dyskusja o ograniczaniu systemu nakładczego mogłaby wyglądać inaczej, gdyby jego udział wynosił około 40%.
Obecny na debacie w WIR Jarosław Maciejewski, wicewojewoda Wielkopolski krytycznie odniósł się do tuczu nakładczego.
– Rozwój tuczu nakładczego osłabił produkcję w cyklu zamkniętym. Jeśli nie da się go wyeliminować, proponuję wprowadzenie wymogów dotyczących udziału pasz krajowych w paszach dostarczanych do takich gospodarstw oraz zagospodarowania odchodów, czyli powiązania chlewni z biogazowniami – mówił Maciejewski.
Nierozwiązany problem z ASF
Stanisław Ciesielski, hodowca trzody chlewnej w cyklu zamkniętym z powiatu leszczyńskiego mówił wprost:
– Ostatnie trzy lata to rzeczywiście jest armagedon, którego trudno było przewidzieć. Niskie ceny dotyczą całej Europy, ale polscy producenci mierzą się dodatkowo z problemem różnic cenowych wynikających z przynależności do stref ASF. Problem trwa od 2019 r. – podkreślał Ciesielski.
Hodowca skrytykował brak rekompensat za straty spowodowane strefami, przypominając, że politycy wcześniej popierali taki mechanizm, a po przejęciu władzy przestali do niego wracać.
Ciesielski pytał obecnych na debacie przedstawicieli inspekcji weterynaryjnej, czy strefy w Wielkopolsce zostaną zniesione i czy możliwe jest przejście do strefy białej. Ograniczenia utrudniają bowiem przemieszczanie zwierząt nawet tam, gdzie od kilku lat nie ma ognisk u świń.
– Do Głównego Inspektoratu Weterynarii złożono cztery wnioski: dwa przed wakacjami i dwa po wakacjach. Kolejne dokumenty skierowano we wrześniu i październiku. Wniosek wrześniowy nie został uzgodniony przez Komisję Europejską. Wniosek październikowy miał być rozpatrywany na kolejnym posiedzeniu w listopadzie. Inspekcja chce zabiegać o przechodzenie z obszarów czerwonych do białych, a nie tylko do stref o łagodniejszych ograniczeniach. Decyzja w tym względzie należy do Komisji Europejskiej, a krajowe służby mają niewielki wpływ na wynik – wyjaśniała Joanna Kokot - Ciszewska, Wielkopolski Wojewódzki Lekarz Weterynarii.
Jak mówił z kolei Tomasz Wielich, Wojewódzki Inspektor Weterynaryjny ds. zdrowia i ochrony zwierząt w bieżącym roku na terenie Wielkopolski nie wystąpiło ognisko ASF u świń.
– Sytuacja epidemiologiczna w Wielkopolsce jest dobra, choć w innych województwach, m.in. w województwie zachodniopomorskim, ASF nadal się rozwija. Głównym problemem regionu jest utrzymywanie stref mimo poprawy sytuacji – komentował Wielich.
Debata w Wielkopolskiej Izbie Rolniczej poprzedziła prezentację „Strategii dla polskiego sektora wieprzowiny na lata 2026–2035”, którą zaplanowano 12 listopada 2026 r. Wielkooplscy hodowcy nie mają wątpliwości, że potrzebna jest długofalowa polityka, która pozwoli odbudować krajowy potencjał produkcyjny i lepiej przygotować rolników na zmiany na europejskim rynku. Obawiają się jednak, podobnie zresztą, jak hodowcy w innych częściach kraju, czy przetrwają!
Magdalena Szymańska
