Bobik w praktyce: gleba, siew i Lista Odmian Zalecanych

Przed wiosennymi siewami roślin jarych przypominamy podstawową agrotechnikę bobiku i prezentujemy na mapie zeszłoroczne rekomendacje odmian (Listy Odmian Zalecanych). Zeszłoroczne, bo te nowe rekomendacje na 2026 r. pojawią się za kilka tygodni. W tabeli w dalszej części artykułu przedstawiamy porównanie najważniejszych cech odmian bobiku.

Wymagania glebowe bobiku i agrotechnika

Wymagania bobików niskotaninowych są takie same jak odmian wysokotaninowych. Najlepiej uprawiać je na glebach o odczynie obojętnym pH, klasy od I do IIIa, na stanowisku po zbożach. Stanowiska o średniej zasobności w fosfor i potas powinny być nawożone tymi składnikami w ilości 60–80 kg P₂O₅/ha i potasem – 80–120 kg K₂O/ha. Oczywiście nawozić trzeba pod oczekiwany plon, a bobik na 1 t nasion potrzebuje: ok. 17 kg fosforu (P₂O₅), 40 kg potasu (K₂O), 40 kg wapnia (CaO), 8 kg magnezu (MgO) i 8 kg siarki (S). Potrzebuje też mikroelementów: boru, miedzi, manganu, molibdenu i cynku.

Przy niedoborach mikroelementowych warto dostarczyć je dolistnie – raz przed kwitnieniem i raz po kwitnieniu. Makroelementy, zwłaszcza fosfor, powinniśmy zastosować jesienią, bo bobik wysiewamy bardzo wcześnie, zależnie do rejonu już w drugiej dekadzie marca. Jeżeli zamierzamy siać bobik zwykłym siewnikiem zbożowym, musimy doprawić glebę na głębokość siewu. Przy tej okazji nie będzie błędem zastosowanie nawożenia przedsiewnego P i K wiosną. Bobik to wydajna roślina i licząc na wysokie plony na start warto zastosować niewielką porcję ok. 30 kg N/ha. Wszystko zależy jednak od przedplonu, ale i od przebiegu zimy. Bo jeżeli jest korzystna dla mineralizacji azotu glebowego, dawkę azotu można ograniczyć albo nawet zrezygnować.

FOTO:

Bobik należy siać wcześnie i głęboko (na 8 a nawet 12 cm), przy rozstawie międzyrzędzi 20–30 cm, w takim zagęszczeniu, aby po wschodach odmian niesamokończących uzyskać obsadę 45–50 roślin/m² (odmian smokończących ok. 55–60 roślin/m²). Praktycy uważają, że najbardziej optymalnym zagęszczeniem dla odmian niesamokończących jest 40 roślin/m² – wtedy jest najwięcej strąków.

Priorytetem w agrotechnice jest możliwie wczesny siew bobiku, ale w warunkach nieniszczących struktury gleby. Nasiona muszą spęcznieć i wschodzą już od 1°C. Oczywiście chłód spowalnia kiełkowanie i rozwój, ale dla bobiku ten okres jest korzystny. Przy wczesnym siewie są jeszcze zapasy potrzebnej wody pozimowej, a początkowy wzrost w takich warunkach sprzyja rozwojowi silnego sytemu korzeniowego. Ewentualne przymrozki po wschodach (siewki wytrzymują do minus 7°C) sprzyjają pełnej jarowizacji, obfitemu kwitnieniu i plonowaniu.

Wzięcie mają odmiany niskotaninowe bobiku

Obecnie w Krajowym rejestrze znajduje się 13 odmian bobiku, w tym 2 odmiany niesamokończące niskotaninowe: Domino i Fernando, 10 odmian niesamokończących wysokotaninowych: Apollo, Bobas, Callas, Capri, Cartoon, Fanfare, Genius, Ketu, Mystic i Onyks oraz jedna odmiana samokończąca wysokotaninowa – Granit. W badaniach urzędowych są obecnie 4 odmiany bobiku.

FOTO: Marek Kalinowski

Jak widać, ubywa odmian niskotaninowych, które są największym osiągnięciem w polskiej hodowli bobików, najlepiej nadają się na cele paszowe i preferują je mieszalnie pasz. Jeszcze w ub.r. w Krajowym rejestrze była także odmiana Albus, ale została skreślona. Jest jeszcze na LOZ na 2025 r., ale w odświeżonych rekomendacjach pewnie jej zabraknie.

Poza białą barwą kwiatów oznaką obniżonej zawartości taniny jest jasna barwa nasion (odmiana Albus z lewej). Nasiona odmian wysokotaninowych (dla przykładu obok odmiany Granit) są znacznie ciemniejsze

FOTO: Marek Kalinowski

Wraz z wielką poprawą tej cechy jakościowej decydującej o znacznie wyższej przydatności nasion w żywieniu zwierząt było uzyskanie dla odmian niskotaninowych w całości białej barwy kwiatów i biało-szarych bądź biało-beżowych nasion, które nie ciemnieją w czasie przechowywania. Jasna barwa okrywy nasiennej to łatwa cecha rozpoznawcza nasion bobiku o niskiej zawartości tanin.

Apollo Liderem Listy Odmian Zalecanych

Odmiana Apollo jest rekomendowana do uprawy w 12 województwach. Zaraz za Apollo na LOZ są w kolejności odmiany: Fanfare, Trumpet i Mystic. Trumpet ze Wspólnotowego katalogu CCA, to odmiana plonująca najwyżej ze wszystkich do roku 2023 włącznie. W 2021 r. plonowała na poziomie 112% wzorca (plon wzorca wyniósł 41,2 q/ha), w 2022 na poziomie 113% wzorca (plon wzorca wyniósł 45,0 q/ha), w 2023 r. na poziomie 110% wzorca (plon wzorca wyniósł 41,1 q/ha). W 2024 r., który dla bobiku był trudny, wyżej plonującą na poziomie 111% wzorca okazała się nowa odmiana Genius (plon wzorca wyniósł 35,0 q/ha). W ub.r. Genius plonował na poziomie 105% wzorca, a Trumpet, Apollo Cartoon i Capri na poziomie 104% wzorca (plon wzorca w ub.r. 39,2 q/ha).

FOTO:

Poniżej charakterystyka najczęściej rekomendowanych odmian z LOZ na 2025 r.

• Apollo – wpisana do Krajowego rejestru w 2018 r. jest odmianą niesamokończącą, wysokotaninową, przeznaczoną do uprawy na nasiona. Plon nasion bardzo duży, białka duży. Termin kwitnienia wczesny, dojrzewania dość wczesny. Okres kwitnienia średni. Równomierność dojrzewania dobra. Wysokość roślin średnia. Odporność na wyleganie w fazie końca kwitnienia dość duża i przed zbiorem średnia. Odporność na choroby powodowane przez patogeny pochodzenia grzybowego (czekoladową plamistość, askochytozę bobiku i rdzę bobiku) – średnia. Masa 1000 nasion bardzo duża. Zawartość białka ogólnego w nasionach mała, zawartość włókna surowego duża.
• Fanfare – wpisana do Krajowego rejestru w 2017 r. To odmiana syntetyczna, niesamokończąca, przeznaczona do uprawy na nasiona. Plon nasion bardzo duży, plon białka duży. Termin kwitnienia i dojrzewania wczesny. Wysokość roślin średnia. Odporność na choroby powodowane przez patogeny pochodzenia grzybowego (czekoladową plamistość i askochytozę bobiku) – mała, na rdzę bobiku – średnia. Masa 1000 nasion bardzo duża, zawartość białka ogólnego w nasionach mała, zawartość włókna surowego duża.
• Trumpet – to odmiana niesamokończąca, wysokotaninowa z Katalogu wspólnotowego CCA. Nie jest wpisana do KR, ale uzyskała pozytywną ocenę wartości gospodarczej w doświadczeniach rozpoznawczych i została włączona do badań PDO. Ma bardzo wysoki potencjał plonowania. Chociaż w opisach COBORU charakteryzuje się średnią odpornością na rdzę bobiku, czekoladową plamistość i askochytozę, to hodowca opisuje odmianę z naciskiem na podwyższoną odporność na czekoladową plamistość, która jest główną chorobą bobików. Rośliny odmiany są średniej wysokości, o dość dużej odporności na wyleganie w fazie końca kwitnienia i przed zbiorem. Termin kwitnienia jest nieco późniejszy, dojrzewania średni. Równomierność dojrzewania dobra. Zawartość białka ogólnego w nasionach mała, zawartość włókna surowego duża.
• Mystic – wpisana do Krajowego rejestru w 2023 r. To odmiana niesamokończąca, wysokotaninowa, przeznaczona do uprawy na nasiona. Plon nasion duży do bardzo dużego, plon białka bardzo duży. Termin kwitnienia i dojrzewania średnio wczesny, okres kwitnienia średni. Równomierność dojrzewania dobra. Rośliny są wysokie. Odporność na wyleganie w fazie końca kwitnienia dość mała, przed zbiorem średnia. Odporność na czekoladową plamistość i rdzę bobiku – średnia, na askochytozę bobiku – mniejsza od średniej. Masa 1000 nasion duża. Zawartość białka ogólnego i włókna surowego w nasionach średnia.

Marek Kalinowski