To nieznacznie mniej niż w 2025 roku, gdy sam rzepak ozimy zajmował 1,09 mln ha. Mimo niewielkiego spadku areału rzepak nadal pozostaje najważniejszą rośliną oleistą w Polsce.
Nowa genetyka plennych odmian populacyjnych
W Golubiu Dobrzyniu podczas tegorocznych lustracji poletek doświadczalnych firmy Agrolok, prezes Marek Tański zwrócił uwagę, że rzepak będący typową uprawą północno-wschodniej Polski, terenu Warmii i Mazur, Pomorza, Kujaw niestety w tej części kraju stał się bardzo problematyczną uprawą z powodu „wyrzepaczenia” pól.
– Wiemy, że osiąganie 4 t rzepaku jest możliwe, ale w rzeczywistości w ostatnich latach, jak średni plon w kraju dochodzi do 3,5 t/ha to jest bardzo dobrze. A na przykład na Lubelszczyźnie, która w tym momencie jest największym producentem rzepaku plony mają znacznie wyższe, dzięki temu, że tego rzepaku wcześniej na taką skalę nie uprawiali. Mniejsze gospodarstwa bardzo często chcą oszczędzać, więc wybierają odmiany populacyjne. Ale warto przyjrzeć się nowym odmianom populacyjnym, bo to jest już zupełnie inna, nowa genetyka. Poza tym w plonowaniu często tylko nieznacznie ustępują odmianom mieszańcowym – zapewnia prezes Marek Tański.
Na Listach Odmian Zalecanych do uprawy w 2026 r. widnieje 8 odmian rzepaku populacyjnego i 40 odmian mieszańcowych. Ale warto przeanalizować katalogi poszczególnych hodowli, bo tam znajdziemy wiele ciekawych odmian populacyjnych.
Zdrowe odmiany, na średnie i słabsze stanowiska
Na uwagę zasługuje odmiana populacyjna Zodiak z KR Strzelce, zarejestrowana w Polsce w 2025 r. z silnie rozbudowanym systemem korzeniowym, zapewniającym wyższą tolerancję na okresowe niedobory wody. Potencjał plonowania ma bardzo zbliżony do odmian hybrydowych. Zodiak to najlepsza odmiana populacyjna pod względem plonowania w doświadczeniach rejestrowych w COBORU w 2024 roku. Zaletą odmiany jest wytrzymałość na zmienne temperatury wczesnowiosenne, co przy ostatnich kapryśnych wiosnach sprawiało, że rzepak pozostawał w dobrej kondycji. Odmiana ma dobry profil zdrowotnościowy – tolerancja na werticiliozę i choroby podstawy łodygi. Grube nasiona i wysoka MTN przy dużym zaolejeniu, zwiększają opłacalność uprawy.
Kolejna odmiana populacyjna Bachus jest rekomendowana na rok 2026 do uprawy w 13 województwach. Ma wysoki potencjał plonowania, dorównujący odmianom mieszańcowym, przy bardzo dobrej zimotrwałości i zdrowotności. Odmiana Tom z hodowli Danko to kolejna wybitna odmiana populacyjna polecana do uprawy na terenie 9 województw. Z odmian populacyjnych zajęła pierwsze miejsce pod względem plonowania w doświadczeniach COBORU w 2023 roku. Odmiana ma dobry profil zdrowotnościowy oraz zrównoważony rozwój jesienny. Posiada wybitną odporność na osypywanie, a jej nasiona wyróżniają się bardzo wysokim zaolejeniem – 44,8% przy wilgotności 9% wg COBORU 2023 r.
Warto wspomnieć, że wszystkie wymienione wyżej odmiany populacyjne doskonale radzą sobie na średnich i słabszych stanowiskach. Jest to bardzo ważna informacja, bo rolnicy coraz częściej chcą uprawiać rzepak na słabszych stanowiskach, a genetyka nowych odmian daje takie możliwości i zapewnia zadowalające plony.
Wysoko zaolejone nowości rzepaku ozimego
Firmy hodowlane w przypadku rzepaku pracują dziś nie tylko nad rozwojem hodowli w kierunku stabilnego plonowania i zdrowotności. Stawiają także na wysokie zaolejenie. Rzepak ozimy jest jedną z kluczowych roślin oleistych w Polsce i w Europie, dlatego poza plonowaniem i zdrowotnością bardzo ważną cechą jest zawartość oleju w nasionach. Wysokie zaolejenie to premie cenowe dla rolników i większa efektywność przetwarzania dla przemysłu spożywczego, paszowego i biopaliwowego. Warto porównać tę cechę w materiałach COBORU. Np. wśród nowości marki Dekalb bardzo wysoką zawartość tłuszczu w nasionach mają odmiany DK Exantra i DK Exiris, ale też znane rolnikom dobrze od kilku sezonów DK Exaura i DK Excited.
Wśród nowych odmian z hodowli Pioneer zarejestrowanych w 2026 roku w COBORU dwie PT326 i PT332 charakteryzują się rekordowym zaolejeniem. Odmiana PT326 o wybitnie wysokiej zawartości tłuszczu była najlepsza pod względem tego parametru w doświadczeniach rejestrowych, z zaolejeniem w 2025 r. na poziomie 45,8% (o 1,1% wyżej od wzorca). A to wszystko przy wyjątkowo wysokim potencjale plonowania potwierdzonym w doświadczeniach rejestrowych z plonem w 2025 r. 49,3 dt/ha (109% wzorca). Druga z odmian, PT332, w doświadczeniach rejestrowych COBORU 2025 też uzyskała plon 109% wzorca. Poza tym wyróżniała się zaolejeniem nasion na poziomie aż 45,9%, co pozwala plantatorom maksymalizować opłacalność produkcji. Hodowla Pioneer w ramach koncepcji Protector Clubroot doskonale rozwija nową generację odmian łączących odporność na różne patotypy kiły z wysokim plonem i bardzo dobrym zaolejeniem. Przykładem są odmiany PT327 i PT331 oferujące wysoką zdrowotność, stabilność i bezpieczeństwo produkcji.
Hodowla Limagrain od 15 lat konsekwentnie pracuje i rozwija programy badawcze koncentrujące się na selekcji odmian o podwyższonej zawartości oleju, przy jednoczesnym zachowaniu stabilnego plonowania, odporności na stresy środowiskowe i na pękanie łuszczyn. Wśród nowości z tej hodowli są dwa średnio wczesne mieszańce zarejestrowane w Polsce w 2026 r. Wyróżniają się bardzo wysokim potencjałem plonowania i bardzo wysoką zawartością tłuszczu (zwłaszcza LG Adrenalin) potwierdzonymi w badaniach rejestrowych COBORU w latach 2024 i 2025. LG Aldente i LG Adrenalin to odmiany rekomendowane do uprawy na terenie całego kraju.
Zapotrzebowanie na nasiona zgłasza Orlen
Odmiana Humboldt jest najpóźniejszą w dojrzewaniu z hodowli RAGT. Podczas czerwcowych Dni Pola Top Farms Nasiona odbywających się w gospodarstwie Agro-Funduszu Mazury Sp. z o.o. w Drogoszach, Monika Jasek, RAGT Polska, podkreślała, że przy tej odmianie plantator musi cierpliwie czekać do momentu dojrzałości wszystkich łuszczyn. Zwracając przede wszystkim uwagę na łuszczyny u dołu. Jeżeli cały czas są intensywnie zielone, trzeba dać rzepakowi jeszcze trochę czasu i jechać kosić pszenicę. Powyższa odmiana charakteryzuje się bardzo dobrym wykorzystaniem azotu zawartego w glebie (technologia N-EFECT). To także wysoki plon i zaolejenie nasion oraz możliwość uprawy na różnych stanowiskach glebowych.
Produkcja rzepaku o jak najwyższym poziomie zaolejenia to jeden z głównych celów plantatorów z Warmii i Mazur, zwłaszcza z powiatów kętrzyńskiego i bartoszyckiego, gdzie rzepak zajmuje znaczącą pozycję w strukturze zasiewów. W Kętrzynie powstaje tłocznia oleju rzepakowego Orlen Południe, której otwarcie zaplanowano na 2027 r.
Przedstawiciele rolników ze Stowarzyszenia Warmińsko-Mazurskich Producentów Rolnych 30 czerwca podczas spotkania z przedstawicielami firmy Orlen, odbywającego się w starostwie powiatu kętrzyńskiego, usłyszeli od dyrektora zakładu Wojciecha Lauterowskiego, że tłocznia będzie potrzebowała rocznie do przerobu 500 tys. ton nasion rzepaku. A skala rocznej produkcji to 200 tys. ton oleju i 300 tys. ton śruty na rok.
Odmiany rzepaku efektywnie wykorzystujące azot
Większość hodowli pracuje, by mieć w swojej ofercie odmiany bardziej wydajne pod względem wykorzystywania azotu. Przy obecnym wzroście kosztów energii zarządzanie azotem wraz z monitorowaniem azotu zmineralizowanego i pobieranego przez rośliny jest niezbędne i prowadzi do realnych oszczędności.
Limagrain stworzyło odmiany bardziej efektywnie wykorzystujące dostępny azot w odpowiedzi na realne problemy plantatorów uprawiających rzepak. Są one związane między innymi ze zmieniającym się klimatem oraz nakładanymi obostrzeniami, co do terminów stosowania nawozów azotowych. Odmiany wyselekcjonowane w ramach programu hodowlanego i wieloletnich testów powtarzalności otrzymują oznaczenie N-FLEX, czyli charakteryzują się wyższym plonem w porównaniu z tradycyjnymi odmianami nie tylko w warunkach optymalnego dostępu do azotu, ale także w przypadku problemów z dostępnością lub przyswajaniem tego składnika pokarmowego. Wśród odmian N-FLEX znajdują się odmiany: LG Ambassador, LG Armada, LG Academic, LG Antigua, LG Austin, LG Aviron i LG Apollonia.
W ofercie RAGT Polska odmiany pozwalające rolnikowi w nowy sposób zarządzać nawożeniem azotowym oznaczono jako N-EFECT. Są wśród nich odmiany Humboldt i RGT Paradizze.
Hodowcy marki DEKALB efektywne wykorzystanie azotu oznaczyli symbolem N-Nitrogen Use Efficiency i w portfolio znajdziemy kilka takich odmian m.in.: DK Exaura, DK Expose, DK Exbury, DK Excentric, czy DK Excited.
Technologię Azot Master znajdziemy w odmianach firmy Lidea, dzięki niej rolnicy stosując zaplanowaną dawkę nawozu azotowego mogą liczyć na lepszą konwersję dostarczonego azotu w plon. Rozwiązania takie znajdziemy w odmianach LID Tebo, LID Invicto i LID Maestro. Oczywiście wiemy, że azot nigdy nie jest pobierany w 100 procentach, ale dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu, bardzo dużej ilości włośników na korzeniach, będzie lepiej pobierany, co przekłada się na plonowanie. Na przykład odmiana LID Tebo w porównaniu do innych odmian, nawet posiadających cechę efektywnego wykorzystanie azotu, potrafi plonować od 5 do 15% więcej przy pobraniu tej samej ilości czystego azotu.
Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz
