„Karate Zeon ponownie dopuszczony w jęczmieniu ozimym
Po raz kolejny, dzięki staraniom Polskiego Związku Producentów Roślin Zbożowych, udało się uzyskać derogację na zastosowanie Karate Zeon 050 CS do jesiennego zwalczania mszyc w jęczmieniu ozimym, będących wektorami wirusa żółtej karłowatości jęczmienia.
Środek ten – przypomnijmy - jest dopuszczony do obrotu zezwoleniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr R-31/2013 z dnia 18 lutego 2013 r., ale tylko z przeznaczeniem m.in. do stosowania w uprawie pszenicy ozimej i jęczmienia jarego w celu zwalczania mszyc wektorów wirusów. Zakres stosowania tego preparatu nie obejmuje jednak zwalczania mszyc w uprawie jęczmienia ozimego. Dlatego PZPRZ – od kilku już lat – co roku występuje o derogację w tej kwestii.
Jak czytamy, decyzją z 28 sierpnia br. (wydaną na wniosek PZPRZ) resort rolnictwa zezwolił na "wprowadzanie do obrotu, z przeznaczeniem do stosowania w uprawie jęczmienia ozimego w celu zwalczania mszyc w okresie od dnia 15 września 2026 r. do dnia 30 listopada 2026 r. środka ochrony roślin środka ochrony roślin Karate Zeon 050 CS produkcji Syngenta Crop Protection AG-Konfederacja Szwajcarska, zawierającego substancję czynną lambda - cyhalotryna – produkcji Syngenta Crop Protection AG –Konfederacja Szwajcarska".
Karate Zeon na 350 tys. ha. Jak i kiedy można go stosować?
Środek może być stosowany w uprawie jęczmienia ozimego w celu zwalczania mszyc na terenie całego kraju. Szacuje się, że całkowity areał uprawy jęczmienia ozimego, na którym przewidywane jest w tym roku zastosowanie Karate Zeon 050 CS to powierzchnia ok. 350 000 ha.
Wynikające z wydanego pozwolenia szczegółowe warunki i zakres stosowania środka ochrony roślin Karate Zeon 050 CS dla jęczmienia ozimego to:
- Mszyce (wektory wirusa żółtej karłowatości jęczmienia)
- Maksymalna dawka dla jednorazowego zastosowania: 0,1 I/ha.
- Zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 0,075 - 0,1 I/ha.
- Termin stosowania: jesień od fazy szpilkowania do końca krzewienia (BBCH 10-29).
- Maksymalna liczba zabiegów w sezonie wegetacyjnym: 2.
- Odstęp między zabiegami: co najmniej 10-14 dni.
- Zalecana ilość wody: 300 - 400 I/ha.
- Zalecane opryskiwanie: średniokropliste
Ilość środka ochrony roślin Karate Zeon 050 CS, która może zostać wprowadzona do obrotu i zastosowana w zakresie objętym tegorocznym zezwoleniem to 35 000 I. W przypadku wcześniejszej likwidacji plantacji można siać lub sadzić rośliny uprawiane następczo po upływie 30 dni od ostatniego zabiegu z zastosowaniem środka Karate Zeon 050 CS.
Mszyce coraz większym zagrożeniem dla jęczmienia ozimego
W uzasadnieniu do wniosku skierowanego do MRiRW, Związek wskazał na istotne i narastające zagrożenie ze strony mszyc w uprawie jęczmienia ozimego na terenie Polski Ich znaczenie gospodarcze oceniane jest jako wysokie, a prognozy wskazują na dalsze zwiększanie presji tych szkodników w kolejnych sezonach wegetacyjnych, w szczególności w związku z obserwowanymi zmianami klimatycznymi i wydłużeniem okresu ich aktywności.
Jak zauważono, szkodliwość mszyc w jęczmieniu ozimym ma charakter bezpośredni oraz pośredni. Bezpośrednie żerowanie prowadzi do zaburzeń fizjologicznych roślin, osłabienia ich kondycji, zahamowania wzrostu oraz pogorszenia architektury łanu. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma jednak pośredni wpływ mszyc, polegający na przenoszeniu groźnych patogenów wirusowych, w szczególności kompleksu wirusów żółtej karłowatości zbóż (BYDV), które od wielu lat powodują istotne straty plonów w uprawach zbóż ozimych w Polsce.
Wg wnioskodawcy, sytuacja fitosanitarna uległa dodatkowemu pogorszeniu w związku ze stwierdzeniem występowania w Polsce wirusa jęczmienia G (Barley virus G, BVG). Wirus ten ma występować na terenie kraju od co najmniej kilkunastu lat, a jego obecność została potwierdzona w ostatnich sezonach w kolejnych regionach Polski, często w infekcjach mieszanych z BYDV. BVG przenoszony jest przez te same gatunki mszyc, głównie mszycę czeremchowo-zbożową (Rhopalosiphum padi), mszycę zbożową (Sitobion avenae) oraz mszycę różano-trawową (Metopolophium dirhodum), co sprzyja koinfekcjom i nasileniu strat plonów.
Wirusy mogą zabrać nawet 60–70 proc. plonu
Objawy wywoływane przez BYDV i BVG są do siebie bardzo zbliżone i obejmują żółknięcie liści, nadmierne krzewienie, zahamowanie wzrostu oraz karłowacenie roślin. Szczególnie niebezpieczne są infekcje jesienne, występujące we wczesnych fazach rozwojowych jęczmienia ozimego, które prowadzą do największych strat plonów. Wczesne porażenia mogą skutkować redukcją plonu sięgającą 60-70%, a w skrajnych przypadkach prowadzić do konieczności likwidacji plantacji.
W ostatnich sezonach, w tym w bieżącym roku, obserwuje się, wg PZPRZ, utrzymujące się ryzyko występowania silnej presji mszyc w okresie jesiennym, co bezpośrednio przekłada się na zwiększone zagrożenie infekcjami wirusowymi w uprawach jęczmienia ozimego. W warunkach braku skutecznej ochrony jęczmienia ozimego przed mszycami w okresie jesiennym należy liczyć się z ryzykiem bardzo silnego porażenia wirusowego, które ujawnia się po wznowieniu wegetacji wiosną. W takich sytuacjach straty w plonie oraz pogorszenie kondycji plantacji mogą być na tyle duże, że dalsze jej utrzymywanie staje się nieuzasadnione gospodarczo. W skrajnych przypadkach prowadzi to do konieczności likwidacji zasiewu i ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z zaoraniem plantacji oraz ponownym przygotowaniem pola do produkcji.
W jęczmieniu ozimym możliwości chemicznego zwalczania mszyc w okresie jesiennym są istotnie ograniczone i obejmują wyłącznie środki oparte na trzech substancjach czynnych: tau-fluwalinacie, acetamiprydzie i kwasie nanonowym. Wg Związku taki wąski zakres substancji czynnych nie zapewnia wystarczającej elastyczności ochrony w warunkach zmiennej intensywności nalotów mszyc oraz zróżnicowanych warunków pogodowych typowych dla okresu jesiennego. Bardzo ograniczona możliwość rotacji substancji czynnych utrudnia realizację strategii antyodpornościowych zgodnych z zasadami integrowanej ochrony roślin i zwiększa ryzyko selekcji populacji mszyc o obniżonej wrażliwości.
Jesienią ochrona przed mszycami jest szczególnie trudna
Skuteczność zabiegów chemicznych jesienią bywa dodatkowo ograniczana przez warunki atmosferyczne, takie jak niskie temperatury, częste opady oraz krótkie okna pogodowe, utrudniające wykonanie zabiegu w optymalnym terminie.
Metody niechemiczne i agrotechniczne, takie jak odpowiedni termin siewu, niszczenie samosiewów zbóż, stosowanie płodozmianu czy zabiegi uprawowe, mają charakter wyłącznie prewencyjny i nie pozwalają, wg PZPRZ, na skuteczne ograniczenie liczebności mszyc w warunkach wysokiej presji. W latach o ciepłej i długiej jesieni działania te nie zapobiegają masowym nalotom mszyc ani przenoszeniu wirusów BYDV i BVG na młode rośliny jęczmienia ozimego.
Po wystąpieniu infekcji wirusowej nie istnieją metody umożliwiające jej zwalczenie, a porażonej plantacji nie można skutecznie zabezpieczyć przed dalszym rozwojem choroby i narastaniem strat plonu. Wg Związku, alternatywne metody nie stanowią realnej alternatywy dla skutecznej ochrony chemicznej w okresie jesiennym, gdy ryzyko infekcji wirusowych jest największe.
IOR: mszyce pojawiają się wcześniej i żerują dłużej
Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu – poproszony przez resort rolnictwa o opinię w tej sprawie - potwierdził, że zmiany klimatyczne obserwowane w ostatnich latach w istotny sposób wpływają na przebieg jesiennej wegetacji zbóż oraz dynamikę występowania szkodników. „Coraz częściej notowane są długie okresy wysokich temperatur utrzymujące się od końca lata do późnej jesieni, co sprzyja intensywnemu namnażaniu się mszyc oraz wydłużeniu okresu ich aktywności. W konsekwencji wzrasta zagrożenie zarówno bezpośrednimi uszkodzeniami roślin, jak również infekcjami wirusowymi przenoszonymi przez te owady. Wieloletnie obserwacje prowadzone przez Instytut Ochrony Roślin - PIB oraz wyniki monitoringu realizowanego w ramach Platformy Sygnalizacji Agrofagów wskazują, że w ostatnich sezonach jesienne migracje mszyc rozpoczynają się wcześniej i utrzymują znacznie dłużej niż miało to miejsce kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu. Częste występowanie łagodnych jesieni oraz bezmroźnych okresów zimowych umożliwia owadom dalsze żerowanie i rozmnażanie, co zwiększa ryzyko rozprzestrzeniania wirusów. Szczególnie niebezpieczne są infekcje powodowane przez wirusy z kompleksu żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV), których skutki ujawniają się dopiero wiosną następnego roku. Jesienne zakażenie młodych roślin prowadzi do zahamowania wzrostu, ograniczenia rozwoju systemu korzeniowego oraz znacznego obniżenia liczby i masy ziarniaków. W sprzyjających warunkach straty plonu mogą przekraczać 30-40%, a w sytuacjach wyjątkowo silnych infekcji dochodzi do konieczności likwidacji plantacji. Dodatkowym zagrożeniem pozostaje wykrywany również w Polsce wirus Barley Virus G (BVG), który może występować jednocześnie z BYDV, zwiększając skalę uszkodzeń” - czytamy w opinii IOR-PIB.
Jak zaznacza Instytut, znaczenie metod niechemicznych w ograniczaniu liczebności mszyc pozostaje istotne i powinno stanowić podstawę integrowanej ochrony roślin. Do najważniejszych działań należą właściwy termin siewu, racjonalne nawożenie azotowe, eliminacja samosiewów zbóż oraz chwastów jednoliściennych będących rezerwuarem wirusów, a także ochrona organizmów pożytecznych. Istotną rolę odgrywa również systematyczny monitoring plantacji oraz korzystanie z komunikatów publikowanych w ramach Platformy Sygnalizacji Agrofagów. Mimo to metody te nie zapewniają pełnej ochrony przed jesiennymi infekcjami wirusowymi, zwłaszcza w latach o wysokiej presji mszyc. Możliwości chemicznego ograniczania mszyc w zbożach ozimych są jednak ograniczone. Ograniczenie insektycydowych zapraw nasiennych spowodował przeniesienie całego ciężaru ochrony na zabiegi nalistne wykonywane jesienią. Jednocześnie niewielka liczba dostępnych substancji czynnych utrudnia prowadzenie właściwej strategii przeciwdziałania odporności. Jak potwierdza IOR-PIB - aktualnie w celu ograniczania mszyc wektorów wirusów jęczmieniu ozimym zarejestrowane są tylko 3 substancje czynne acetamipryd z grupy neonikotynoidów, tau-fluwalinat z grupy pyretroidów i kwas pelargonowy (nonanowy) z grupy kwasów karboksylowych. Jest to szczególnie istotne w przypadku mszyc, które dzięki bardzo szybkiemu tempu rozmnażania wykazują wysoki potencjał do wykształcania odporności na stosowane insektycydy. Dlatego poszerzenie dostępnego asortymentu środków ochrony roślin ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia skuteczności zwalczania, jak i prawidłowego zarządzania odpornością populacji szkodników.
Minister Zdrowia stwierdził natomiast w swojej opinii, że ocena ryzyka dla konsumenta wynikającego z zastosowania przedmiotowego środka w uprawie jęczmienia ozimego wskazuje na brak zagrożenia dla zdrowia konsumenta. Nie stwierdzono niedopuszczalnego ryzyka dla operatora pod warunkiem stosowania rękawic ochronnych i ubrania roboczego podczas mieszania/załadunku oraz ubrania roboczego podczas stosowania środka ochrony roślin. Zalecany zakres i sposób stosowania środka nie stwarza nieakceptowalnego ryzyka dla pracownika polowego przy uwzględnieniu ubrania roboczego, jak również nie stwarza nieakceptowalnego ryzyka dla mieszkańców oraz osób postronnych. Zalecenia odnośnie stosowania rękawic ochronnych, ochrony oczu i twarzy oraz odzieży ochronnej zabezpieczającej przed oddziaływaniem środka w trakcie przygotowywania cieczy użytkowej oraz w trakcie wykonywania zabiegu znajdują się w treści etykiety preparatu.
Minister Klimatu i Środowiska wskazał natomiast, że Polski Związek producentów Roślin Zbożowych w wystarczający sposób wskazał na potrzebę czasowego dopuszczenia do stosowania przedmiotowego środka w uprawie jęczmienia ozimego do zwalczania mszyc. MKIS zaproponował przy tym rozważenie wprowadzenia dodatkowych ograniczeń jego stosowania, w tym zakaz wykonywania zabiegów podczas wietrznej pogody lub zwiększenie szerokości strefy ochronnej od wód powierzchniowych z 5 do 10 m.
Agnieszka Kozłowska
