Dlaczego system monitoringu suszy „nie widzi” traw?
Jak wyjaśnił resort rolnictwa, System Monitoringu Suszy Rolniczej został opracowany i uruchomiony przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach (IUNG-PIB) na podstawie ustawy z 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Jego konstrukcja opiera się na wieloletnich doświadczeniach naukowych, modelach prognoz plonów oraz unikatowej bazie danych glebowych pokazującej retencję wodną gleb w skali całego kraju.
System integruje dane meteorologiczne niezbędne do obliczenia klimatycznego bilansu wodnego (KBW) oraz informacje z cyfrowej mapy glebowo-rolniczej. Przy wyznaczaniu obszarów zagrożonych suszą rolniczą brane są pod uwagę warunki pogodowe oraz podatność gleb na suszę.
I tu pojawia się zasadniczy problem: trawy i rośliny pastewne nie mają określonych progów KBW, a bez nich system nie jest w stanie formalnie wskazać zagrożenia suszą.
Jakie uprawy obejmuje monitoring suszy?
Obecnie monitoring suszy rolniczej prowadzony jest m.in. dla zbóż ozimych i jarych, kukurydzy na ziarno i kiszonkę, rzepaku i rzepiku, ziemniaków, buraków cukrowych, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek oraz roślin strączkowych. Użytków zielonych na tej liście nie ma.
Czym jest klimatyczny bilans wodny?
Klimatyczny bilans wodny to miara niedoboru zasilania atmosferycznego. Obliczany jest jako różnica pomiędzy opadami a ewapotranspiracją potencjalną:
- KBW = – (P – Ep),
gdzie P oznacza opad atmosferyczny, a Ep – ewapotranspirację potencjalną.
To właśnie wartości KBW są podstawą do stwierdzania suszy rolniczej w systemie.
„Zgłoś szkodę rolniczną” to rozwiązanie zastępcze
Ze względu na to, że trawy nie podlegają monitorowaniu w Systemie Monitoringu Suszy Rolniczej, w publicznej aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczną” są one mapowane z roślinami o analogicznych wymaganiach wodno-glebowych. Jak wyjaśnia Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, jest to rozwiązanie stosowane w sytuacji braku odrębnych progów klimatycznego bilansu wodnego dla traw i roślin pastewnych.
Czy będą zmiany w systemie monitoringu suszy?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreśla, że system suszy jest ciągle rozbudowywany i doskonalony. Obecnie prowadzone są prace badawczo-rozwojowe nad wdrożeniem metod teledetekcji satelitarnej, wykorzystujących dane wysokiej i średniej rozdzielczości. Nowe rozwiązania mają umożliwić dokładniejsze szacowanie skutków suszy oraz uwzględnianie innych czynników wpływających na przebieg wegetacji i kształtowanie plonu.
Aby jednak system mógł realnie wskazywać suszę dla traw i konkretnych roślin pastewnych, konieczne jest wyznaczenie progów KBW dla tych upraw przed kolejnym sezonem wegetacyjnym oraz zmiana obowiązujących przepisów.
Bez zmian w rozporządzeniu system się nie rozszerzy
Wykaz upraw i gleb objętych monitoringiem suszy wynika z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 kwietnia 2019 r. Dopóki trawy i rośliny pastewne nie zostaną w nim ujęte, system formalnie nie będzie ich monitorował.
Jak wyjaśnił resort rolnictwa, ze względu na to, że trawy nie podlegają monitorowaniu w Systemie Monitoringu Suszy Rolniczej, w publicznej aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą” trawy są mapowane z roślinami o analogicznych wymaganiach wodno-glebowych.
Na dziś odpowiedź na pytanie rolników jest więc jednoznaczna: zmiany są możliwe, ale wymagają czasu, badań i decyzji legislacyjnych. Konkretnego terminu jednak nie wskazano, a użytki zielone nadal pozostają poza oficjalnym monitoringiem suszy.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. MRIRW
