Laboratorium z takimi możliwościami badawczymi w Polsce brakowało. W dzisiejszych czasach to podstawa badania cech odporności roślin na stresy wynikające ze zmian klimatycznych. To ważne narzędzie do zrozumienia reakcji roślin i wykorzystania tej wiedzy w hodowli roślin.
To przyspieszy hodowlę roślin
W uroczystym otwarciu laboratorium uczestniczyli przedstawiciele administracji państwowej, w tym Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Adam Nowak, przedstawiciele Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, środowiska naukowego oraz sektora hodowlanego i nasiennego.
Oczywiście były przemówienia i gratulacje. Głos zabrali m.in.: dyrektor IHAR – PIB Sławomir Sowa, minister Adam Nowak oraz dyrektor generalny w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marcin Iskra. Kulminacyjnym momentem uroczystości było symboliczne przecięcie wstęgi, inaugurujące działalność nowej infrastruktury.
Część merytoryczna spotkania była poświęcona inwestycjom wzmacniającym potencjał badawczy Instytutu oraz znaczeniu nowych technologii dla rozwoju nauki i hodowli roślin. Program obejmował wystąpienia eksperckie i debatę pt. „Nowe technologie motorem innowacji w badaniach naukowych”.
W dyskusji moderowanej przez dyrektora IHAR – PIB Sławomira Sowę udział wzięli: dr Marek Luty z HR Strzelce, prof. dr hab. Jakub Sawicki, prorektor ds. nauki i współpracy międzynarodowej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, dr inż. Małgorzata Flaszka, dyrektor Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin MRiRW oraz dr hab. Paweł Cz. Czembor, prof. IHAR – PIB, pełnomocnik dyrektora ds. inwestycji.
Spotkanie stało się okazją do wymiany doświadczeń i rozmowy o możliwościach, jakie nowoczesna infrastruktura stwarza dla badań naukowych oraz współpracy nauki z praktyką hodowlaną. Inwestycje realizowane w ramach KPO stanowią ważny krok w kierunku dalszego rozwoju zaplecza badawczego IHAR – PIB i wzmacniania jego możliwości w zakresie badań nad roślinami rolniczymi.
We Francji fenotypują rośliny od dawna
CREATOR w IHAR – PIB ma służyć rozwojowi badań, współpracy między nauką a sektorem hodowlanym. W czasie otwarcia mówiono o potencjale badawczym laboratorium. W ramach inwestycji zakupiono naszpikowany elektroniką sprzęt do fenotypowania roślin na polach, do precyzyjnego siewu i zbioru. Otwarcie to początek. Na pracę laboratorium pełną parą trzeba poczekać. Oczekiwania są duże. Zbadane materiały genetyczne mogą znacząco pomóc w lepszym doborze rodziców przyszłych odmian do krzyżowań. Z pewnością laboratorium CREATOR będzie wsparciem przy wykorzystywaniu w hodowli Nowych Technik Genomowych.
A czego można dowiedzieć się o roślinach więcej dzięki fenotypowaniu w polu i w szklarni? Te metody są powszechnie wykorzystywane, a bardzo dobrym przykładem zaawansowanych prac w tym kierunku jest np. działalność Instytutu Rolniczego Arvalis. Tamtejszy instytut ma we Francji 30 stacji takich jak w Montardon, którą kilka lat temu odwiedziłem i gdzie z uwagi na dominację w tym rejonie nasiennej uprawy kukurydzy od dawna wykorzystuje się specjalnej konstrukcji urządzenia do fenotypowania kukurydzy w warunkach polowych.
Jak ten instytut działa, jak jest finansowany? Warto to powiedzieć w kontekście inwestycji w IHAR – PIB w ramach KPO. Tam rolnicy współuczestniczą w finansowaniu badań i doświadczeń. Instytut otrzymuje pieniądze z dobrowolnych w teorii, ale w praktyce, z obowiązkowych składek na ten cel w wysokości ok. 1 euro od tony sprzedanego ziarna (podobne składki od innych zbóż). Ok. 60% budżetu Instytutu stanowią składki rolników.
Znając genom można przewidzieć fenotyp
Technologia fenotypowania jest tam ciągle doskonalona i rozwijana. Urządzenie o nazwie PheB naszpikowane jest skanerami, czujnikami, spektrometrami, kamerami, laserami. W trakcie fenotypowania mierzone są powierzchnie liści i wszystkie organy. W efekcie powstaje obraz (szkielet) każdej indywidualnej rośliny w technologii 3D. Jest to obraz roślin tworzony w wielu widmach świetlnych. Pozwala zauważyć chlorofil i intensywność fotosyntezy, uszkodzenia tkanek, infekcje grzybowe, stan dożywienia, reakcję na czynniki stresowe, temperaturę liści itd.
Fenotypowanie odbywa się tam w czasie wegetacji wielokrotnie. Dane uzupełniane są tymi zbieranymi przez drony, ale także na zasadzie teledetekcji z satelit. Są także pomiary laboratoryjne zebranych organów roślin. Po co to wszystko? Bo na podstawie zebranych już danych z odmian ze znanym genomem można przewidzieć fenotyp rośliny. To doskonałe informacje dla hodowców, które pozwalają przewidzieć wygląd i potencjał plonowania oraz reakcje roślin na stresy jeszcze przed uprawą w polu.
Marek Kalinowski
Ten artykuł pochodzi z wydania Tygodnika Poradnika Rolniczego nr 45/2026
