Septorioza plew jest nadal groźna, zawłaszcza po łagodnych zimach i w warunkach deszczowego czerwca i lipca. Ta zima była mroźna, ale deszczowe lipce powtarzają się i jest to czynnik sprzyjający septoriozie plew. Sprawcy choroby najbardziej zagrażają uprawom pszenicy ozimej i jarej oraz pszenżyta.
Źródłem septoriozy są resztki pożniwne i ziarno siewne
Sprawca septoriozy plew zimuje na resztkach pożniwnych w postaci piknidiów oraz w mniejszym stopniu w postaci pseudotecji i grzybni. Zimuje także w okrywie owocowo-nasiennej porażonych ziarniaków zbóż i traw, na siewkach porażonych jesienią zbóż oraz na obumarłych chwastach jednoliściennych. Wiosną zarodniki konidialne tworzące się w piknidiach zakażają zboża. W czasie wegetacji dochodzi do wielokrotnych infekcji wtórnych. Patogen najpierw poraża dolne liście młodych roślin, a następnie atakuje coraz wyższe piętra, w tym źdźbło i kłos.
Z tych informacji wynikają wskazówki, jak chorobę ograniczać w płodozmianie. Po pierwsze, zwłaszcza w płodozmianach zbożowych, ważne jest przyspieszanie rozkładu słomy, a zatem szybkie uprawki pożniwne, najlepiej poprzedzone aplikacją produktów bakteryjnych. Po drugie, używanie do siewu materiału kwalifikowanego dobrze zaprawionego, a przy ziarnie z własnego rozmnożenia także profesjonalne jego zaprawienie.
Inkubuje krócej niż paskowana liści
Sprawca septoriozy plew ma najlepsze warunki do infekcji, kiedy temperatura w nocy wynosi od 0 do 14°C i w dzień od 14 do 24°C, pada deszcz lub przynajmniej panuje wysoka wilgotność w łanie po obfitej rosie i liście są wilgotne oraz występuje rozproszone światło. Warunkiem silnego zakażenia jest utrzymywanie się wilgoci na liściach przez 3–6 godzin przy temperaturze 16–20°C. Patogen ten rozprzestrzenia się w dużym stopniu z rozpryskującymi się kroplami deszczu, a w okresie wczesnowiosennym duże znaczenie mają także zarodniki workowe unoszone z prądami powietrza.
W korzystnych warunkach rozwój choroby następuje po 7–14 dniach inkubacji grzyba, a zatem trwa to dwa razy krócej niż u sprawcy septoriozy paskowanej liści. Askospory grzyba wytwarzane w pseudotecjach i zarodniki konidialne wytwarzane w piknidiach są pierwotnym źródłem infekcji roślin. Wyrzucanie askospor obserwuje się po żniwach w sierpniu, wrześniu i październiku.
Objawy septoriozy na brzegach i szczytach plew
Septorioza plew poraża plewy, ale wcześniej występuje na liściach i siewkach, na których można obserwować pierwsze symptomy (zamieranie siewek). Patogen poraża wiosną dolne liście roślin, następnie przenosi się na górne liście, dokłosie i kłos. Specyficzne objawy choroby widoczne są na liściach roślin starszych, ale objawy są niekiedy bardzo podobne do objawów septoriozy paskowanej liści pszenicy, fuzariozy liści i brunatnej plamistości liści zbóż.
W wyniku porażenia i rozwoju septoriozy plew na liściach pojawiają się plamy, które mają początkowo żółtozieloną barwę, a następnie brązowieją i przybierają kształt zbliżony do soczewkowatego (u septoriozy paskowanej liści plamy są ograniczone nerwami i układają się w pasy lub nałożone prostokąty). Młode plamy mają często chlorotyczną obwódkę, starsze są przeważnie jasnobrązowe, zlewają się i mogą obejmować także pochwy liściowe. Silne porażenie widoczne jest dopiero w czerwcu. Wtedy na powierzchni plam mogą pojawiać się piknidia (rozrzucone nieregularnie na plamie), z których w czasie wilgotnej pogody wydostaje się różowa, śluzowata wydzielina z zarodnikami.
Septorioza plew pszenicy, jak wskazuje nazwa, pojawia się na plewkach jeszcze zielonych kłosów, najczęściej w okresie kwitnienia, w postaci fioletowych i brunatnych plam na brzegach plew. Plamy tworzą się od szczytu i przy brzegach plew i rozprzestrzeniają się w kierunku osadki kłosowej, która przy silnym porażeniu także brązowieje. Kreskowate, małe nekrozy mogą występować również na dokłosiu.
Septorioza plew groźna dla pszenic jakościowych
Z danych z wielolecia wynika, że septorioza plew poraża średnio w kraju ok. 13% kłosów. Najsilniejsze porażenia mają miejsce zwykle w Polsce Północno-Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Oczywiście rzadko septorioza plew jest w łanie dominująca. Infekcje mieszane kilku sprawców chorób, w tym septoriozę plew, skutecznie ograniczy zaplanowany program ochrony. Ale dla uściślenia informacji o chorobie orientacyjnym progiem jej szkodliwości w pszenicy (wg "Metodyki integrowanej ochrony pszenicy") jest:
- w fazie krzewienia – 20% roślin z pierwszymi objawami porażenia;
- w fazie strzelania w źdźbło – 20% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub 1% liści z owocnikami;
- w fazie początku kłoszenia – 10% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub 1% liści z owocnikami;
- w fazie pełni kłoszenia – 1% porażonej powierzchni liścia flagowego.
Marek Kalinowski
