W przypadku ziemniaka, magnez pełni istotną funkcję jako aktywator przemian skrobi oraz wpływa na poprawę jakości technologicznej bulw. Równie ważny jest dla prawidłowego rozwoju systemu korzeniowego buraka cukrowego i akumulacji cukru.
Niska zasobność magnezu w większości gleb
Ponad połowa gleb charakteryzuje się niską zawartością przyswajalnego magnezu. Dodatkowo pierwiastek ten jest łatwo przemieszczany w głąb profilu glebowego, zwłaszcza podczas intensywnych opadów, najczęściej wczesną wiosną. Prowadzi to do jego niedoborów w warstwie ornej. Zjawisko to wynika m.in. z ograniczonej zdolności kompleksu sorpcyjnego gleby do zatrzymywania tego składnika.
Ograniczenie wzrostu i rozwoju roślin wynika nie tylko z zakwaszenia gleby, ale również z niedoboru przyswajalnego magnezu. Rośliny pobierają magnez przez cały okres wegetacji – od kiełkowania aż do dojrzewania. Efektywność pobierania pierwiastka zależy od zasobności gleby w przyswajalne formy Mg, ale także od zawartości innych kationów, takich jak wapń i potas. Szczególnie istotny jest odczyn gleby. Przy pH poniżej 6,5 dostępność magnezu dla roślin znacząco maleje.
Funkcje magnezu w roślinie
Magnez pełni w roślinie kilka kluczowych funkcji. Jest centralnym składnikiem chlorofilu, a więc odgrywa podstawową rolę w procesie fotosyntezy. Uczestniczy także w transporcie asymilatów we floemie, wpływa na stabilność ścian komórkowych oraz stymuluje rozwój systemu korzeniowego. Reguluje pobieranie azotu i jego przemiany w białka. Pomimo tak istotnych funkcji, magnez nadal bywa pomijany w praktyce nawożenia. Tymczasem badania wskazują, że jego stosowanie zwiększa efektywność wykorzystania azotu, poprawia gospodarkę fosforową roślin oraz sprzyja równomiernemu dojrzewaniu zbóż.
Kiedy występuje niedobór magnezu w roślinie?
Niedobory magnezu mogą występować już we wczesnych fazach rozwoju roślin. Co istotne, nawet przy braku wyraźnych objawów wizualnych nawożenie magnezem często przynosi istotne efekty plonotwórcze. Widoczne symptomy pojawiają się zazwyczaj dopiero przy znacznym deficycie.
Niedobory magnezu występują najczęściej:
-
w warunkach intensywnych opadów (wymywanie),
-
na glebach lekkich o małej pojemności sorpcyjnej,
-
na glebach kwaśnych o niskiej żyzności.
Analiza chemiczna próbek gleby
Najbardziej wiarygodną metodą oceny zasobności gleby w przyswajalny magnez jest analiza chemiczna próbek gleby. Wyniki należy interpretować w odniesieniu do wartości granicznych, które zależą od kategorii agronomicznej gleby. Warto pamiętać, że wraz ze wzrostem ciężkości gleby (zawartości frakcji ilastych) rosną również wartości graniczne dla tej samej klasy zasobności w magnez (tabela). Dlatego prawidłowa interpretacja wyników analizy gleby jest kluczowa dla racjonalnego nawożenia i utrzymania żyzności gleby.
Ocena objawów widocznych na roślinach
Drugą metodą, często praktykowaną przez rolników, pozwalającą zdiagnozować czy mamy problem z brakiem magnezu jest ocena objawów widocznych na roślinach. Choć jest to metoda nieinwazyjna, to wymagająca od rolnika jednak dużej wprawy w rozpoznawaniu objawów niedoborowych poszczególnych składników pokarmowych. Jeśli rośliny są jasnozielone, blade i na 15–40% widoczna jest na dolnych liściach roślin wyraźna paciorkowatowość to oznacza, że mamy słaby niedobór magnezu. Jeżeli 40% roślin ma pogłębione objawy w postaci żółknięcia i zamierania roślin – niedobór magnezu ocenia się jako silny, a bardzo silny, kiedy dotyczy to większości roślin.
W jakiej formie magnez stosować?
Przy silnych niedoborach wykluczone jest stosowanie magnezu dolistnie, bo nie będzie efektywne. W takiej sytuacji zaleca się po zbiorze roślin zastosowanie nawozów mineralnych zawierających magnez. Dobrym rozwiązaniem jest dolomit. Jeśli z różnych przyczyn nie przeprowadzono wapnowania gleby jesienią, warto zastosować kizeryt (25% MgO oraz 20% S, tj. 50% SO₃). To skuteczny nawóz i niezależnie od pH gleby może być stosowany na wszystkich stanowiskach.
W praktyce dosyć często otrzymujemy wyniki niskiej zasobności gleby w przyswajany magnez na glebach niewymagających wapnowania. W takim przypadku należy magnez zastosować w formie siarczanu magnezu lub nawozów wieloskładnikowych z magnezem. Na glebach bardzo lekkich i lekkich zaleca się 120–160 kg MgO na hektar. Na glebach cięższych 80–120 kg MgO na hektar na okres 2–3 lat, w zależności od uprawianych gatunków roślin oraz intensywności opadów. Należy pamiętać, że takie dawki nie poprawią zasobności gleby w przyswajalny magnez.
Natomiast na glebach z niską zasobnością w ten składnik pokarmowy i wymagających wapnowania, najlepiej zastosować dolomit. Systematyczne stosowanie nawozów wapniowo-magnezowych jest o tyle istotne, iż magnez bardzo łatwo ulega wymywaniu z gleby.
Objawy niedoboru magnezu u różnych gatunków roślin
Symptomy niedoboru magnezu ujawniają się dopiero przy bardzo dużych brakach składnika w glebie. Najpierw pojawiają się na liściach starszych, a dopiero później występują na liściach młodych. Na roślinach jednoliściennych zaobserwować można charakterystyczne marmurkowate plamy na liściach, zwłaszcza w obrębie unerwienia. Objawy te określane są jako tzw. pasiastość liści. U zbóż przy większym deficycie magnezu liście stają się bardziej chlorotyczne i prążkowane, brunatne nekrozy rozpoczynające się od wierzchołków liści. Zboża są roślinami wskaźnikowymi niedoborów magnezu – wykazują objawy przy niewielkim wyczerpaniu magnezu z gleb.
U roślin dwuliściennych występują plamy na liściach, które przybierają barwę pomarańczową i z tego względu objawy są określane mianem tygrysowatości liści. W zaawansowanym stadium u buraka cukrowego następuje żółknięcie bądź chloroza pomiędzy nerwami, a w skrajnych przypadkach nekroza obejmująca już całą powierzchnię blaszki liściowej. U ziemniaków pojawiają się czarne plamy na liściach, następnie następuje ograniczenie procesu zawiązywania bulw. Te objawy można pomylić z zarazą czy alternariozą. W przypadku rzepaku pojawiają się żółte lub czerwonopurpurowe przebarwienia starszych liści, przy czym łodygi pozostają nadal zielone.
Nawożenie magnezem przez liść
Mimo że najskuteczniejszą metodą nawożenia jest aplikacja doglebowa, bywają jednak okresy, gdy pobranie składników przez system korzeniowy jest utrudnione, np. w czasie suszy, przy niskich temperaturach lub nieodpowiednim odczynie gleby. W takich sytuacjach warto wspomóc rośliny dokarmianiem dolistnym. W praktyce dolistne nawożenie roztworem siarczanu magnezu stanowi uzupełnienie podstawowego doglebowego nawożenia i pozwala uzupełnić zapotrzebowanie roślin na magnez w krytycznych fazach wzrostu i rozwoju. Badania wykazują, że przez liście najszybciej pobierane są: azot, następnie magnez i sód, dalej cynk, mangan i bor, a znacznie wolniej potas, fosfor czy siarka. Szybkie zastosowanie nawozów dolistnych zawierających magnez, takich jak Magnez 140, INSOL 3 Zboża, YaraVita Ziemniak, PLONVIT Rzepak czy Foliq Mg, skutecznie poprawia odżywienie roślin i uzupełnia niedobory tego pierwiastka.
Warto dodać, że dobrym i stosunkowo tanim źródłem magnezu, podobnie jak w przypadku wapnia, są nawozy naturalne. Przy zastosowaniu 30 ton obornika w pierwszym roku rośliny mają do dyspozycji około 23 kg Mg/ha, natomiast z 30 m³ gnojowicy uzyskuje się około 13 kg Mg/ha.
Dr hab. Dorota Pikuła
IUNG – PIB Puławy
