Świński sektor znajduje się dziś w punkcie zwrotnym. Z jednej strony notujemy rekordowo małe pogłowie trzody chlewnej, a z drugiej pojawia się coraz silniejsza presja cenowa i nieustające zagrożenie ASF. Nic więc dziwnego, że temat poruszony w Sejmie wywołał ogromne emocje. Zwłaszcza ze strony rolników, którzy domagali się przeznaczenia dodatkowych środków nie tylko na wsparcie produkcji, ale przede wszystkim ogólnopolski odstrzał dzików.
– Problemy z ASF nie leżą po stronie rolników, tylko po stronie dzików. Czas na radykalne działania, konkretne, a nie tylko jałowe dyskusje – mówił Hubert Gocłowski, producent świń z woj. mazowieckiego i członek Krajowej Rady Wieprzowiny.
Pytał ministra o, to kiedy wreszcie ruszy program odbudowy pogłowia loch w Polsce? – Mamy ponad 8 milionów za 2025 rok ściągniętych prosiąt z krajów zachodu. Tymczasem 500 tys. loch z odchowaniem prosiąt do 30 kg jest w stanie zdjąć ok. 1,5 mln ton paszy gotowej z rynku – tłumaczył rolnik.
Gocłowski podkreślał, że odbudowa pogłowia trzody chlewnej to klucz do bezpieczeństwa żywnościowego. – Dlatego, zamiast opierać handel na eksporcie tanich surowców, warto skupić się na zamykaniu łańcucha dostaw, co pozwoli zatrzymać wartość dodaną w rękach polskich rolników – zaznaczył.
220 tys. gospodarstw zniknęło, miliardy uciekły z kraju. Mocne słowa o ASF
Podczas dyskusji głos zabrał także Tomasz Jurzyk ze Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych ORKA, który przedstawił dane dotyczące skutków walki z ASF dla krajowej produkcji trzody chlewnej. Jak wskazywał, od 2014 roku pogłowie świń i liczba loch wyraźnie spadły, a wiele gospodarstw zrezygnowało z hodowli. – „Przy prawie milionie loch sprowadzaliśmy ponad 3,3 mln prosiąt do dalszego chowu, dziś mamy ok. 618 tys. loch i ponad 2 mln sztuk pogłowia mniej. W tym czasie z branży odeszło około 220 tys. gospodarstw” – mówił. Zwracał też uwagę na rosnący import warchlaków, który według jego danych przekroczył 8 mln sztuk rocznie, co oznacza – jak podkreślał – „blisko 3 mld zł wypływające z kraju”. W jego ocenie 11 lat walki z ASF kosztowało łącznie ponad 20 mld zł, z czego połowę ponieśli sami rolnicy, m.in. poprzez wydatki na bioasekurację i dodatkowe obowiązki administracyjne.
Z kolei Karol Rytel, także działacz Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych ORKA zwracał też uwagę na rosnącą liczbę obowiązków dokumentacyjnych i ryzyko nadinterpretacji przepisów przez inspekcję weterynaryjną. Według niego zamiast zapowiadanej deregulacji rolnictwo zmierza w stronę „totalnego przeregulowania” i nadmiernej biurokracji, a brak jasnych algorytmów wyceny odszkodowań utrzymuje uznaniowość decyzji.
Nowe ogniska ASF
W podobnym tonie wypowiadali się posłowie opozycji. – Zamiast odważnego programu odbudowy pogłowia trzody chlewnej, mamy obietnice bez pokrycia – wytykali rządzącym parlamentarzyści PiS i ostro krytykowali ministra Stefana Krajewskiego za brak realnych efektów jego pracy.
Przedstawiciele resortu rolnictwa odpowiadali, że robią, co mogą, aby zachęcać rolników do hodowli świń, ale uwarunkowania rynkowe oraz zagrożenie ASF coraz skuteczniej torpedują ambitne plany.
Z przedstawionych przez Inspekcję Weterynaryjną danych wynika, że w 2025 r. liczba ognisk ASF u dzików wyniosła 3429, gdzie doliczono się aż 5748 martwych dzików. Liczba ognisk u świń wyniosła 18 (łącznie utrzymywano tam blisko 20 tys. świń).
W tym roku potwierdzono już 224 ogniska ASF u dzików (394 dzików z wynikiem dodatnim).
Milionowe straty przez ASF
Paweł Meyer, główny lekarz weterynarii podkreślał, że afrykański pomór świń pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań dla polskiego rolnictwa.
Mimo rozbudowanych zasad bioasekuracji i kontroli przemieszczania zwierząt wirus utrzymuje się w populacji dzików, co znacząco utrudnia całkowite wyeliminowanie choroby. Dla wielu producentów oznacza to funkcjonowanie w warunkach permanentnego ryzyka i dodatkowych kosztów związanych z zabezpieczeniem gospodarstw.
Łączne koszty, jakie Inspekcja Weterynaryjna poniosła do końca grudnia 2025 r. na zwalczanie ognisk ASF u świń wyniosły 14 mln 918 tys. zł. Jakie wpłacono odszkodowania? Dla 30 gospodarstw była to kwota 7 mln 129 tys. zł (za 10 942 szt. świń).
Pozostałe wydatki, jakie poniosła Inspekcja Weterynaryjna za ogniska ASF u świń stwierdzone w ubiegłym roku (koszty badań laboratoryjnych, zabicie zwierząt, przeprowadzona dezynfekcja itp.) wyniosły 7 mln 788 tys. zł.
ASF: będą dodatkowe wytyczne, ale czy to pomoże?
Z przedstawionych danych wynika, że odstrzał sanitarny dzików jest dodatkowym elementem pozwalającym na redukcję gęstości populacji tych zwierząt. – Odstrzał sanitarny jest nakazywany w sytuacjach uzasadnionych epidemiologicznie przez powiatowego lekarza weterynarii lub wojewodę (na wniosek wojewódzkiego lekarza weterynarii) w drodze aktu prawa miejscowego (rozporządzenia) – tłumaczył Paweł Meyer.
Retransmisję posiedzenia komisji rolnictwa można obejrzeć tutaj.
Do 31 marca 2026 r. obowiązują rozporządzenia w sprawie nakazu odstrzału sanitarnego dzików w województwach: łódzkim, mazowieckim, opolskim i podkarpackim. W pozostałych regionach, w których odstrzał sanitarny zakończył się w grudniu 2025 r. wojewódzcy lekarze weterynarii zostali zobowiązani do podjęcia działania w celu wydania rozporządzeń z nakazem odstrzału sanitarnego dzików (z terminem realizacji do 31 marca 2026 r.) na podstawie analizy sytuacji epidemiologicznej oraz stanu realizacji planowego odstrzału dzików w 2025 r. na danym obszarze.
Wiadomo, że w ramach odstrzału sanitarnego do 26 stycznia br. pozyskano łącznie 76 815 szt. dzików. Główny lekarz weterynarii, po przeprowadzeniu analizy dotyczącej pozyskania dzików oraz w oparciu o sytuację epidemiologiczną, zaplanował przekazanie wojewódzkim lekarzom weterynarii dodatkowych wytycznych dotyczących realizacji odstrzału sanitarnego dzików na łowiecki rok gospodarczy 2026/2027.
Ceny świń najniższe od trzech lat
Nasz kraj pozostaje czwartym producentem wieprzowiny w Unii Europejskiej – po Hiszpanii, Niemczech i Francji. Roczna produkcja wynosi ok. 1,9 mln ton, co odpowiada za około 9% unijnego rynku.
W okresie styczeń–październik 2025 r. krajowa produkcja wzrosła: o 5,3% wagowo (1,65 mln ton) i o 4,2% ilościowo (17,2 mln sztuk).
Podobny trend wzrostowy widoczny był w całej UE (+3,6% r./r.). Jednak zwiększona podaż zbiegła się z wyraźnym spadkiem cen. W ostatnim tygodniu stycznia 2026 r. cena skupu świń w Polsce wyniosła 4,53 zł/kg żywca – najniżej od trzech lat. W ujęciu rocznym oznacza to spadek o blisko 16%.
Na sytuację cenową wpływają: nadpodaż wieprzowiny na rynku unijnym, wprowadzenie przez Chiny ceł antydumpingowych od września 2025 r., umiarkowany popyt konsumencki w UE, ogniska ASF w Hiszpanii.
Eksport wieprzowiny rośnie, ale import wciąż dominuje
W okresie od stycznia do października 2025 r. Polska wyeksportowała 341,8 tys. ton wieprzowiny (+10,8% r./r.) o wartości 830 mln euro. Jednocześnie import wyniósł 637,8 tys. ton.
W skali UE eksport wieprzowiny wzrósł o 3% r./r., choć spadła sprzedaż do Chin, Japonii i USA. Widoczny jest natomiast dynamiczny wzrost eksportu do Wietnamu, Tajwanu oraz części krajów afrykańskich.
Struktura handlu pokazuje, że mimo silnej pozycji produkcyjnej Polska pozostaje rynkiem netto importującym, co dodatkowo wpływa na presję cenową.
Postęp biologiczny jest ważny
W obliczu spadku pogłowia świń szczególnego znaczenia nabiera wsparcie postępu biologicznego. Resort rolnictwa finansuje: prowadzenie ksiąg hodowlanych (do 100% kosztów kwalifikowanych), ocenę wartości użytkowej i hodowlanej (do 70%).
Łączna roczna pula wsparcia dla hodowców świń wynosi blisko 8,8 mln zł.
Programy hodowlane realizują dwa podmioty: Polski Związek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej Polsus (7 ras, m.in. wielka biała polska, duroc, pietrain), Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (złotnicka biała i złotnicka pstra).
Na koniec 2025 r. w systemie IRZplus zarejestrowanych było 9,26 mln świń w 43,5 tys. stad.
Inwestycje w bioasekurację z refundacją do 80%
Kluczowym elementem stabilizacji sektora jest ograniczenie skutków ASF. W ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027 funkcjonuje interwencja I.10.3, wspierająca inwestycje zapobiegające rozprzestrzenianiu się choroby.
Wsparcie obejmuje m.in.: budowę i modernizację infrastruktury bioasekuracyjnej, ogrodzenia chlewni, zakup urządzeń dezynfekcyjnych, budowę silosów paszowych, a także wydzielanie zamkniętych pomieszczeń produkcyjnych.
Intensywność pomocy wynosi do 80% kosztów kwalifikowanych, maksymalnie 100 tys. zł na gospodarstwo.
Dotychczas złożono 4072 wnioski (282 mln zł), podpisano 1225 umów (80,56 mln zł), wypłacono 31,44 mln zł dla 562 beneficjentów.
Kredyty, gwarancje i pomoc kryzysowa dla rolników
Producenci świń mogą korzystać z szerokiego katalogu instrumentów finansowych:
• Kredyty preferencyjne po ASF – dopłaty do oprocentowania przez okres do 10 lat na ponowne uruchomienie produkcji. Maksymalna kwota kredytu sięga 1,5 mln zł w zależności od wielkości stada.
• Nieoprocentowane pożyczki – dla producentów z obszarów objętych ograniczeniami ASF – na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych.
• Refundacja bioasekuracji – do 100% kosztów m.in. mat dezynfekcyjnych, odzieży ochronnej czy zabezpieczeń budynków.
• Rekompensaty za zakaz produkcji – program został notyfikowany do Komisji Europejskiej i oczekuje na zatwierdzenie. Pomoc ma rekompensować utracone dochody w okresie obowiązywania zakazu utrzymywania świń.
• Fundusz Gwarancji Rolnych Plus – specjalne wsparcie dla gospodarstw zwiększających pogłowie loch: gwarancja do 80% kredytu (do 9 mln zł), dopłaty do odsetek przez pierwsze 4 lata, okres gwarancji do 15 lat, brak opłaty za udzielenie gwarancji.
Wniosek o nadzwyczajną pomoc dla rolników
Podczas posiedzenia komisji przypomniano, że w grudniu 2025 r. minister rolnictwa wystąpił do Komisji Europejskiej o uruchomienie nadzwyczajnych instrumentów wsparcia w ramach wspólnej organizacji rynków rolnych.
Decyzja Brukseli może mieć kluczowe znaczenie dla stabilizacji dochodów producentów w 2026 r.
Krzysztof Zacharuk
