Środki produkcji drożeją dwa razy szybciej niż produkty rolne
Sytuacja ekonomiczna wielu gospodarstw rolnych pozostaje bardzo trudna. Jak wynika z analizy Arkadiusza Zalewskiego z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ-PIB), w ostatnich pięciu latach ceny środków produkcji rosły znacznie szybciej niż ceny uzyskiwane przez rolników za większość sprzedawanych produktów. Szczególnie mocno podrożały nawozy, maszyny i energia, podczas gdy ceny zbóż w wielu przypadkach są dziś niższe niż pięć lat temu.
Nożyce cen znów uderzają w rolników
Jak podkreśla Arkadiusz Zalewski, szczególnie niekorzystny dla rolników był ostatni rok.
- Zmiany cen środków produkcji oraz cen skupu podstawowych produktów rolnych, jakie dokonały się w okresie ostatnich 12 miesięcy (od kwietnia 2025 r. do kwietnia 2026 r.), były skrajnie niekorzystne dla rolnictwa - wyjaśnia analityk IERiGŻ.
W tym czasie ceny środków produkcji wzrosły średnio o 7 proc., podczas gdy koszyk cen skupu podstawowych produktów rolnych potaniał o blisko 13 proc. W efekcie wskaźnik nożyc cen osiągnął poziom 81,4 pkt.
- To jeden z najgorszych wyników od wielu lat – ocenia analityk IERiGŻ.
Oznacza to, że koszty prowadzenia gospodarstw rosną, a przychody ze sprzedaży płodów rolnych i produktów zwierzęcych nie nadążają za tym wzrostem.
Nawozy i maszyny podrożały o ponad 70 proc.
Jeszcze gorzej sytuacja wygląda w dłuższej perspektywie. Dane przedstawione przez IERiGŻ pokazują, że w okresie od kwietnia 2021 r. do kwietnia 2026 r. ceny środków produkcji rolnej wzrosły średnio o 58,8 proc.
Najbardziej podrożały:
- nawozy mineralne i maszyny rolnicze – o około 73 proc.,
- nośniki energii – o około 61 proc.
Dla porównania inflacja w tym samym okresie wyniosła około 42 proc. Oznacza to, że podstawowe środki niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej drożały znacznie szybciej niż większość innych towarów i usług w gospodarce.
Zboża tańsze niż pięć lat temu
Jeszcze bardziej niepokojąco wyglądają dane dotyczące cen skupu produktów rolnych.
Według wyliczeń IERiGŻ w ciągu pięciu lat:
- cena pszenicy spadła o 11,2 proc.,
- cena żyta spadła o 11,5 proc.,
- cena kukurydzy spadła o 2,2 proc.
To oznacza, że wielu producentów zbóż sprzedaje dziś swoje plony taniej niż pięć lat temu, mimo że koszty produkcji wzrosły w tym czasie o kilkadziesiąt procent.
Wołowina wyjątkiem na tle innych sektorów
Lepiej sytuacja wygląda tylko w produkcji bydła mięsnego. Z danych przedstawionych przez Arkadiusza Zalewskiego wynika, że w latach 2021–2026:
- ceny żywca wołowego wzrosły o 126,2 proc.,
- ceny mleka wzrosły o 30,7 proc.,
- ceny trzody chlewnej wzrosły o 21,4 proc.
Wołowina jest jedynym analizowanym kierunkiem produkcji, wobec którego relacja cen środków produkcji poprawiła się.
Kryzys ma głębszy wymiar
Zdaniem autora analizy spojrzenie na ostatnie pięć lat pokazuje pełną skalę problemu.
- Perspektywa pięcioletnia ukazuje jeszcze głębszy wymiar kryzysu cenowego, z jakim mierzą się producenci rolni - podkreśla Zalewski.
W ciągu pięciu lat ceny produktów rolnych wzrosły średnio o 23,4 proc., podczas gdy koszty środków produkcji zwiększyły się o blisko 59 proc.
Rolnicy coraz częściej mówią o utracie opłacalności
Przedstawione dane potwierdzają to, o czym rolnicy mówią od wielu miesięcy. Koszty produkcji utrzymują się na wysokim poziomie, podczas gdy ceny wielu produktów rolnych nie zapewniają już takiej rentowności jak jeszcze kilka lat temu. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy gospodarstw nastawionych na produkcję zbóż, gdzie relacja między kosztami a przychodami pogarsza się niemal z roku na rok.
Według wyliczeń IERiGŻ obecny kryzys cenowy ma więc znacznie głębszy charakter niż chwilowe wahania rynku i jest efektem kilkuletniego rozjazdu pomiędzy kosztami produkcji a cenami skupu uzyskiwanymi przez rolników.
Kamila Szałaj
