Takie wnioski płyną z raportu „Sytuacja branży przetwórstwa żywności w Polsce”, w którym przeanalizowano kondycję sektora w latach 2021–2025. Autor opracowania, Bartosz Bartoszuk, ocenił m.in. przychody przedsiębiorstw, rentowność, poziom zadłużenia, inwestycje oraz wpływ kosztów energii, surowców i pracy na funkcjonowanie zakładów przetwórczych.
Analiza objęła najważniejsze gałęzie przemysłu spożywczego, w tym przetwórstwo mięsa, mleka, ryb, owoców i warzyw, produkcję olejów, piekarnictwo, przemysł zbożowo-młynarski oraz producentów pasz.
– Polski sektor spożywczy zdał trudny egzamin ostatnich kilku lat. Przeszedł przez okres wysokiej inflacji, skokowych wzrostów kosztów energii i surowców oraz zmian w zachowaniach konsumentów, utrzymując zdolność do rozwoju. Dziś pytanie nie brzmi już, czy branża będzie rosła, ale skąd będzie pochodził ten wzrost – z większego wolumenu czy z wyższej wartości produktów. Nasze analizy wskazują, że coraz większe znaczenie będzie miał ten drugi czynnik – mówi Bartosz Bartoszuk, ekspert ds. analiz sektorowych, Dział Analiz Makroekonomicznych Alior Banku.
Przetwórstwo spożywcze pozostaje filarem polskiej gospodarki
Z raportu wynika, że przemysł spożywczy odpowiada już za ok. 21 proc. całej produkcji sprzedanej polskiego przetwórstwa przemysłowego, pozostając jego największym segmentem.
Wartość produkcji sprzedanej wzrosła z ok. 285 mld zł w 2021 r. do 431 mld zł w 2025 r. Według autorów raportu sektor pozostaje jednym z najbardziej odpornych na spowolnienie gospodarcze, ponieważ popyt na żywność utrzymuje się nawet w trudniejszych okresach.
Jednocześnie sytuacja poszczególnych branż jest zróżnicowana. Część firm rozwija się bardzo dynamicznie, podczas gdy inne nadal odczuwają silną presję rosnących kosztów i konkurencji.
Eksport polskiej żywności bije rekordy
Dużym motorem napędowym pozostaje sprzedaż zagraniczna. Wartość eksportu polskich produktów rolno-spożywczych wzrosła z 29,7 mld euro w 2018 r. do 58,4 mld euro w 2025 r. Dodatnie saldo handlowe osiągnęło natomiast 19,8 mld euro.
Eksperci zwracają jednak uwagę, że Polska wciąż eksportuje głównie produkty masowe, takie jak mięso, nabiał czy zboża. W przyszłości większe znaczenie będą miały produkty bardziej przetworzone i oferujące wyższą wartość dodaną.
– Największym wyzwaniem dla branży nie jest dziś znalezienie odbiorców, lecz zwiększenie wartości sprzedawanych produktów. Polska ma silną pozycję eksportową, ale kolejny etap rozwoju będzie wymagał budowania przewagi jakością, innowacyjnością i przetworzeniem, a nie wyłącznie skalą produkcji – komentuje Bartosz Bartoszuk.
Koszty nadal są wyzwaniem dla przetwórców
Choć sytuacja kosztowa jest lepsza niż w latach 2022–2023, producenci żywności nadal muszą mierzyć się z wysokimi kosztami surowców, energii, transportu oraz wynagrodzeń.
Szczególnie szybko rosną koszty pracy, dlatego przedsiębiorstwa coraz częściej inwestują w automatyzację produkcji i rozwiązania poprawiające wydajność.
Jednocześnie raport wskazuje, że sytuacja finansowa sektora pozostaje stabilna. Poprawiają się wskaźniki płynności i zadłużenia, a firmy zwiększają nakłady na inwestycje.
– Produkcja sprzedana sektora spożywczego w latach 2021–2025 pozostawała na ścieżce wzrostowej, zwiększając się z ok. 285 mld PLN w 2021 r. do 431 mld PLN w 2025 r. Najsilniejszy wzrost widoczny był w 2022 r., co w dużej mierze mogło odzwierciedlać efekt wysokiej inflacji cen żywności oraz wzrostu cen producentów, a nie wyłącznie wzrost wolumenów produkcji. W kolejnych latach dynamika wyraźnie wyhamowała, jednak nominalna wartość produkcji utrzymała się na podwyższonym poziomie. Dane za 2025 r. wskazują na ponowne przyspieszenie wzrostu, co sugeruje utrzymującą się odporność sektora spożywczego na tle bardziej zmiennej koniunktury przemysłowej – czytamy w raporcie.
O sukcesie zdecydują innowacje i produkty z wyższą marżą
Zdaniem autorów raportu przewaga polskich producentów coraz rzadziej będzie wynikać z niskich kosztów produkcji. Znacznie większe znaczenie zyskają nowoczesne technologie, efektywność oraz oferta dostosowana do oczekiwań konsumentów.
Największe szanse rozwoju mają przedsiębiorstwa inwestujące w automatyzację, oszczędność energii oraz nowe kategorie żywności, takie jak produkty wygodne w przygotowaniu (convenience), żywność funkcjonalna, produkty typu clean label czy produkty marek własnych z wyższej półki.
– Przewaga kosztowa była przez lata jednym z fundamentów sukcesu polskiego sektora spożywczego. Dziś coraz większego znaczenia nabierają inwestycje, produktywność i elastyczność. Przedsiębiorstwa muszą jednocześnie radzić sobie z wahaniami cen surowców, rosnącymi kosztami pracy, nowymi wymogami regulacyjnymi oraz silną konkurencją cenową. Coraz większe znaczenie mają również czynniki zewnętrzne, takie jak zmiany klimatyczne wpływające na rynki surowców rolnych czy polityka handlowa Unii Europejskiej. Firmy, które będą potrafiły szybko reagować na te zmiany, zyskają trwałą przewagę konkurencyjną – dodaje Bartosz Bartoszuk.
Co to oznacza dla rolników?
Dla producentów rolnych dobra kondycja przemysłu spożywczego jest istotną informacją, ponieważ to właśnie zakłady przetwórcze są głównymi odbiorcami mleka, mięsa, zbóż, owoców i warzyw. Rosnący eksport sprzyja utrzymaniu popytu na krajowe surowce.
Jednocześnie przetwórcy będą coraz bardziej oczekiwać surowców wysokiej jakości, odpowiadających wymaganiom nowoczesnych produktów i zagranicznych rynków. Jak wskazuje raport, w najbliższych latach o konkurencyjności polskiej branży spożywczej coraz częściej będzie decydować nie wielkość produkcji, lecz wartość dodana, innowacyjność i zdolność szybkiego reagowania na zmiany rynku.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. raportu „Sytuacja branży przetwórstwa żywności w Polsce” Alior Banku
