Nowy system dopłat od 2028 roku
Nowy system ma obowiązywać od 2028 roku, czyli wraz z kolejną perspektywą finansową UE. Podstawowe wsparcie ma zostać zastąpione przez Degresywne Obszarowe Wsparcie Dochodowe – DABIS.
Prof. Krzyżanowski zaznaczył jednak, że na razie mówimy o propozycji Komisji Europejskiej.
– System nie został jeszcze zatwierdzony. Jest to projekt – podkreślił.
Najważniejszą zmianą ma być obowiązkowa degresywność. Oznacza to, że po przekroczeniu określonej kwoty podstawowego wsparcia kolejna część dopłat będzie coraz mocniej obniżana.
Cztery progi cięcia dopłat
Jak pisaliśmy wcześniej, projekt Komisji Europejskiej przewiduje cztery przedziały:
- do 20 tys. euro rocznie – bez obniżki,
- od 20 do 50 tys. euro – część przekraczająca 20 tys. euro ma być zmniejszona o 25 proc.,
- od 50 do 75 tys. euro – część powyżej 50 tys. euro ma być zmniejszona o 50 proc.,
- od 75 do 100 tys. euro – część powyżej 75 tys. euro ma być zmniejszona o 75 proc.
Po osiągnięciu 100 tys. euro podstawowego wsparcia ma działać twardy limit – dalsza część płatności nie będzie już naliczana.
Od ilu hektarów cięcia mogą dotyczyć polskich gospodarstw?
Przeliczyliśmy wcześniej te progi na powierzchnię gospodarstwa, przyjmując stawkę podstawowego wsparcia dochodów 488,55 zł/ha, obowiązującą za 2025 rok.
Przy takim założeniu poszczególne poziomy wypadają mniej więcej przy:
- 174 ha – początek pierwszych cięć,
- 435 ha – kolejny próg,
- 652 ha – następny próg,
- 870 ha – osiągnięcie poziomu odpowiadającego 100 tys. euro podstawowego wsparcia.
Podczas seminarium prof. Krzyżanowski również wskazywał, że w polskich warunkach pierwsze ograniczenia mogą pojawić się mniej więcej przy wielkości gospodarstwa 174 ha.
– Pierwsze cięcia dotkną gospodarstwa, które mają około czy powyżej tych 174 hektarów, aczkolwiek ich jest w Polsce mało, kilkanaście tysięcy – mówił.
Trzeba jednak pamiętać, że jest to symulacja przy obecnych stawkach. Do 2028 roku wysokość płatności może się zmienić, a wraz z nią zmienią się także powierzchnie gospodarstw odpowiadające poszczególnym progom.
Dlaczego duże gospodarstwa mają dostać mniej
Komisja wychodzi z założenia, że największe gospodarstwa korzystają z efektu skali i nie potrzebują takiego samego poziomu wsparcia na każdy hektar jak gospodarstwa mniejsze.
Zaoszczędzone pieniądze mają zostać w rolnictwie i być przekierowywane m.in. do mniejszych i średnich gospodarstw, młodych rolników oraz na działania środowiskowe.
Według przedstawionych podczas seminarium szacunków obowiązkowa degresywność i limit dopłat mogłyby przynieść w skali całej UE oszczędności odpowiadające 10–20 proc. środków przeznaczanych na ten rodzaj wsparcia. W Polsce efekt miałby być znacznie mniejszy ze względu na strukturę gospodarstw – rzędu kilku procent.
Dopłaty przede wszystkim dla aktywnych rolników
Drugim ważnym kierunkiem reformy jest mocniejsze skierowanie pieniędzy do osób rzeczywiście prowadzących gospodarstwa.
– Płatności mają trafiać do aktywnych rolników, a nie do wszystkich – zaznaczył prof. Krzyżanowski.
To może mieć duże znaczenie również w Polsce, gdzie od dłuższego czasu trwa dyskusja nad definicją aktywnego rolnika. Podczas seminarium zwracano uwagę, że szczegółowe rozwiązania w tej sprawie nadal nie są przesądzone.
Więcej pieniędzy dla młodych rolników
Nowa WPR ma również mocniej wspierać wymianę pokoleniową. Młodzi rolnicy mają korzystać z dodatkowych płatności oraz pomocy na rozpoczęcie działalności.
– Ułatwia się młodym rolnikom dostęp do kapitału, w tym przewiduje się pakiety startowe do 300 tysięcy euro – mówił prof. Krzyżanowski.
Dla porównania obecna premia dla młodego rolnika w Polsce może wynosić maksymalnie 300 tys. zł.
Małe gospodarstwa z prostszą płatnością do 3000 euro
Osobne rozwiązanie przewidziano dla małych i rodzinnych gospodarstw. Zamiast korzystać z bardziej skomplikowanego systemu różnych płatności, część z nich miałaby możliwość wyboru uproszczonego wsparcia.
– Małe i rodzinne gospodarstwa zamiast poruszać się czy szukać jakichś płatności bezpośrednich mogą się zdecydować na jednoroczną wypłatę do 3000 euro – mówił prof. Krzyżanowski (obecnie jest to 1125 euro).
Komisja wskazuje także, że preferowane mają być gospodarstwa rodzinne, gospodarstwa prowadzące jednocześnie produkcję roślinną i zwierzęcą oraz gospodarstwa położone na obszarach z naturalnymi ograniczeniami.
Płatność redystrybucyjna może zniknąć
Zmienić może się również obecna konstrukcja dopłat. Prof. Krzyżanowski wskazywał, że w nowym systemie prawdopodobnie nie będzie funkcjonowała obecna płatność redystrybucyjna.
– W nowym systemie nie będzie płatności redystrybucyjnej, więc automatycznie zapewne oznacza to, że te płatności podstawowe będą wyższe – mówił.
Jednocześnie pozostałe rodzaje pomocy, np. wsparcie powiązane z określonymi kierunkami produkcji czy pomoc dla gospodarstw działających w trudniejszych warunkach, mają pozostać.
Stawki dopłat mają być bardziej zbliżone w całej UE
Jednym z celów reformy jest również dalsze zmniejszanie różnic w poziomie wsparcia między państwami członkowskimi. Z przedstawionych podczas seminarium założeń wynika, że średnie podstawowe wsparcie miałoby mieścić się w przedziale od 130 do 240 euro na hektar.
To jeszcze nie są ostateczne przepisy
Rolnicy nie powinni jednak traktować przedstawionych progów jako przesądzonych stawek obowiązujących od 2028 roku. Projekt będzie jeszcze negocjowany przez państwa członkowskie, Parlament Europejski i Radę UE. Mogą więc zmienić się zarówno procenty redukcji, limity, jak i wysokość podstawowego wsparcia.
Za kilka dni nagranie z seminarium ma być dostępne na kanale YouTube IERiGŻ. Zachęcamy do obejrzenia – będzie można wysłuchać całego wystąpienia oraz dyskusji o zmianach w WPR po 2027 roku.
Kamila Szałaj
