Propozycja amnestii dla budynków gospodarczych
W interpelacji nr 20171, która wpłynęła do Sejmu 30 września 2026 r., posłanka Bożena Lisowska poruszyła problem legalizacji budynków gospodarczych i inwentarskich, nakazów rozbiórki oraz ograniczeń związanych z planowaniem przestrzennym.
Zaproponowała wprowadzenie 10-letniego terminu, po którym nie można byłoby wydawać ani wykonywać nakazów rozbiórki z przyczyn formalno-budowlanych. Wnioskowała też o jednorazową, 24-miesięczną amnestię dla obiektów rolniczych i gospodarczych istniejących przed 1 stycznia 2026 r.
Proponowana procedura miałaby być uproszczona. Wśród wymaganych dokumentów znalazłyby się m.in. tytuł prawny do nieruchomości, geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza i ocena techniczna potwierdzająca bezpieczeństwo konstrukcji. Amnestia miałaby objąć również niektóre budynki z ostatecznymi, niewykonanymi nakazami rozbiórki oraz te, wobec których trwa egzekucja.
Dlaczego ministerstwo nie popiera amnestii?
Ministerstwo Rozwoju i Technologii nie przewiduje wprowadzenia postulowanego 10-letniego terminu ani jednorazowej amnestii. Resort argumentuje, że samowolnie wybudowane obiekty mogą nie spełniać wymagań technicznych, przeciwpożarowych lub sanitarnych, a w niektórych przypadkach zagrażać życiu, zdrowiu albo mieniu.
Ministerstwo zwraca też uwagę na osoby, które prowadzą budowy zgodnie z przepisami i ponoszą koszty wymaganej dokumentacji oraz opłat.
W odpowiedzi resort odniósł się do art. 50 ust. 6 Prawa budowlanego. Wyjaśnił, że przewidziany w nim 10-letni termin nie oznacza przedawnienia samowoli budowlanych. Dotyczy innych naruszeń popełnionych w trakcie prowadzenia robót budowlanych.
Legalizacja samowoli po 20 latach
Prawo budowlane przewiduje uproszczone postępowanie legalizacyjne dla samowoli, których budowę zakończono co najmniej 20 lat wcześniej. Procedurę regulują art. 49f–49i ustawy. Nie jest to jednak automatyczna amnestia, konieczne jest postępowanie administracyjne, w tym sprawdzenie bezpieczeństwa obiektu.
Resort przypomina, że przyjęcie 20-letniego progu uwzględniało wytyczne Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 20 kwietnia 2011 r. (sygn. Kp 7/09) Trybunał uznał bezwarunkową abolicję samowoli budowlanych za niekonstytucyjną.
Ministerstwo nie popiera również automatycznego umarzania wszystkich opłat i kar. W zwykłym postępowaniu legalizacyjnym wniesienie opłaty jest warunkiem zakończenia procedury. Zdaniem resortu całkowite zniesienie opłat mogłoby osłabić ich funkcję prewencyjną.
Jakie budynki rolnicze można budować bez pozwolenia?
Prawo budowlane przewiduje uproszczenia dla niektórych inwestycji związanych z produkcją rolną. Zgodnie z informacjami przedstawionymi w odpowiedzi ministerstwa określone jednokondygnacyjne budynki gospodarcze i wiaty rolnicze o powierzchni do 150 m² można wznosić bez pozwolenia na budowę i bez zgłoszenia. Część obiektów związanych z produkcją rolną o powierzchni zabudowy do 300 m² wymaga zgłoszenia.
Zakres uproszczeń zależy od rodzaju i parametrów obiektu oraz spełnienia warunków określonych w przepisach. Nie oznaczają one automatycznej legalizacji budynków, które już powstały z naruszeniem prawa.
Projekt zmian w planowaniu przestrzennym
W odpowiedzi na interpelację ministerstwo poinformowało również o pracach nad zmianą przepisów dotyczących obszarów uzupełnienia zabudowy. Projekt zmiany rozporządzenia w sprawie sposobu wyznaczania tych obszarów w planie ogólnym gminy został 19 października 2026 r. wpisany do wykazu prac legislacyjnych Ministra Finansów i Gospodarki pod numerem 77.
Projekt uwzględnia wniosek ministra rolnictwa dotyczący poszerzenia obszarów uzupełnienia zabudowy zagrodowej o budynki magazynowe i produkcyjne. Prace nad jego przygotowaniem prowadzi Ministerstwo Rozwoju i Technologii.
Resort zaznacza, że plan ogólny gminy nie jest podstawą prawną wszystkich decyzji wydawanych na podstawie Prawa budowlanego. Jego ustalenia uwzględnia się m.in. przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego i wydawaniu decyzji o warunkach zabudowy.
Ministerstwo nie zgadza się z tezą, że reforma planowania przestrzennego uniemożliwi modernizację legalnie działających gospodarstw. Wskazuje na wyjątki dotyczące m.in. niektórych inwestycji polegających na odbudowie, rozbudowie lub nadbudowie oraz określonych budynków gospodarczych do 35 m² przeznaczonych na potrzeby gospodarki rolnej w istniejącym gospodarstwie.
Szczegółowych statystyk nie uda się przygotować
Posłanka wnioskowała także o dane za 2024 i 2025 r. oraz pierwsze półrocze 2026 r. Chodziło m.in. o liczbę zgłoszeń samowoli, rodzaje i wiek obiektów, wyniki postępowań, nakazy rozbiórki oraz koszty egzekucji — z podziałem na województwa i powiaty.
Ministerstwo poinformowało, że przygotowanie tak szczegółowych zestawień nie jest możliwe ze względów technicznych, organizacyjnych i kadrowych. Wymagałoby analizy akt tysięcy spraw przez Główny Urząd Nadzoru Budowlanego oraz wojewódzkie i powiatowe inspektoraty nadzoru budowlanego. Dostępne statystyki są publikowane w opracowaniu „Ruch budowlany” na stronie GUNB.
SOPAB ma ruszyć na początku 2028 r.
Ministerstwo pracuje nad Systemem do Obsługi Postępowań Administracyjnych w Budownictwie (SOPAB). W pierwszym etapie ma on obejmować postępowania prowadzone przez organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego. Według resortu system ma umożliwić tworzenie statystyk, o które wnioskowała posłanka. Jego uruchomienie zaplanowano na początek 2028 r.
Policja nie gromadzi takich danych
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformowało, że Policja nie dysponuje danymi pozwalającymi ustalić liczbę zgłoszeń samowoli budowlanych na terenach wiejskich według źródła ich pochodzenia. W Krajowej Mapie Zagrożeń Bezpieczeństwa nie ma kategorii odpowiadającej samowolom budowlanym wskazanym w interpelacji.
Oprac. Agnieszka Sawicka na podstawie interpelacji nr 20171 oraz odpowiedzi Ministerstwa Rozwoju i Technologii i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.
