Kto musi przygotować plan nawożenia azotem?
Zasady stosowania nawozów zawierających azot określa tzw. program azotanowy. Jego celem jest ograniczenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi z działalności rolniczej. Podstawą prawną jest ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 31 stycznia 2023 r.
Prawo wodne wskazuje konkretne sytuacje, w których rolnik musi przygotować plan nawożenia azotem. Chodzi o gospodarstwa spełniające następujące warunki:
- posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 100 ha użytków rolnych,
- uprawiają na gruntach ornych uprawy intensywne na powierzchni większej niż 50 ha,
- utrzymują obsadę większą niż 60 DJP według stanu średniorocznego,
- prowadzą chów lub hodowlę drobiu powyżej 40 tys. stanowisk,
- prowadzą chów lub hodowlę świń powyżej 2 tys. stanowisk dla świń o wadze powyżej 30 kg albo powyżej 750 stanowisk dla macior.
Obowiązek obejmuje również podmioty, które nabywają nawozy naturalne lub produkty pofermentacyjne do bezpośredniego wykorzystania rolniczego od importerów z państw trzecich albo od podmiotów prowadzących wymienioną wyżej wielkotowarową produkcję zwierzęcą.
W przypadku upraw intensywnych nie chodzi o wszystkie rośliny uprawiane na gruntach ornych. Ich wykaz znajduje się w załączniku nr 7 do programu azotanowego. Samo przekroczenie 50 ha nie wystarczy, jeśli gospodarstwo nie uprawia roślin wymienionych w tym wykazie.
Kiedy duże gospodarstwo nie musi sporządzać planu?
Przepisy przewidują ważny wyjątek. Podmioty prowadzące wielkotowarowy chów lub hodowlę zwierząt oraz gospodarstwa objęte progami powierzchniowymi i obsadowymi nie muszą opracowywać planu nawożenia azotem, jeżeli nie stosują nawozów naturalnych ani produktów pofermentacyjnych na działkach rolnych, których są posiadaczami.
Tak wynika z art. 105a ust. 7 Prawa wodnego. To istotne, ponieważ samo przekroczenie określonego progu nie oznacza jeszcze, że w każdej sytuacji plan będzie wymagany.
Plan trzeba przygotować przed nawożeniem
Z przygotowaniem dokumentu nie można czekać do zakończenia prac polowych. Zgodnie z art. 105a ust. 2 Prawa wodnego plan musi być gotowy najpóźniej w dniu rozpoczęcia stosowania nawozów.
Nie chodzi przy tym o samo zapisanie, ile nawozu rolnik zamierza kupić lub wysiać. Plan powinien pokazywać, jak nawożenie zostanie rozłożone na poszczególne działki rolne. Trzeba uwzględnić potrzeby pokarmowe roślin w warunkach danego siedliska.
Przy opracowywaniu planu znaczenie mają m.in. zasobność gleby, skład chemiczny nawozów, potrzeby pokarmowe roślin oraz składniki dostarczane z nawozami i innymi stosowanymi substancjami.
Rolnik zobowiązany do sporządzenia planu nie może później stosować nawozów w dawkach przekraczających ilości w nim określone. Dokument należy przechowywać w gospodarstwie przez 3 lata od zakończenia nawożenia wykonanego na jego podstawie.
Masz mniej niż 100 ha? Nadal możesz mieć obowiązki
Nie każdy rolnik musi przygotowywać pełny plan nawożenia azotem na podstawie progów z art. 105a. Nie oznacza to jednak, że mniejsze gospodarstwa są zwolnione z dokumentowania nawożenia.
Zgodnie z programem azotanowym rolnicy gospodarujący na powierzchni co najmniej 10 ha użytków rolnych lub utrzymujący co najmniej 10 DJP według stanu średniorocznego muszą posiadać plan nawożenia azotem albo obliczenia maksymalnych dawek azotu. Mają również obowiązek prowadzenia ewidencji zabiegów agrotechnicznych związanych z nawożeniem azotem.
W praktyce oznacza to, że gospodarstwo, które nie przekracza progów zobowiązujących do sporządzenia planu, może posługiwać się obliczeniami maksymalnych dawek azotu.
W ewidencji należy zapisywać między innymi:
- datę zastosowania nawozu,
- rodzaj uprawy i powierzchnię, na której zastosowano nawóz,
- rodzaj użytego nawozu,
- zastosowaną dawkę,
- termin przyorania nawozu naturalnego, jeśli został zastosowany na terenie o dużym nachyleniu.
Dokumentację można prowadzić na papierze, np. w zeszycie, dzienniku lub książce nawozowej, albo w formie elektronicznej. Należy ją przechowywać przez 3 lata od zakończenia nawożenia wykonanego na podstawie posiadanego planu lub obliczeń.
Nie masz obowiązku planu? Nadal musisz pilnować dawek azotu
Brak obowiązku sporządzania planu nawożenia azotem nie oznacza, że rolnik może stosować nawozy w dowolnych ilościach. Program azotanowy określa maksymalne ilości azotu działającego ze wszystkich źródeł dla poszczególnych upraw. Wartości te znajdują się w tabeli 14 załącznika nr 9 do programu.
Przy ustalaniu dawki nawozu mineralnego trzeba uwzględnić także azot dostarczany z nawozami naturalnymi i innych źródeł. Jeżeli rolnik wcześniej zastosował obornik lub gnojowicę, musi uwzględnić zawarty w nich azot przy planowaniu kolejnego nawożenia.
Osobnym ograniczeniem jest limit 170 kg azotu w czystym składniku na hektar użytków rolnych rocznie z nawozów naturalnych. Dotyczy on m.in. obornika, gnojowicy i gnojówki. Nie jest to jednak ogólny limit całego azotu ze wszystkich rodzajów nawozów.
Jak przygotować plan nawożenia azotem? Jest dostępna aplikacja
Rolnicy nie muszą wykonywać wszystkich obliczeń samodzielnie na kartce. Ministerstwo Infrastruktury rekomenduje korzystanie z programu INTER-NAW, udostępnionego przez Krajową Stację Chemiczno-Rolniczą.
Narzędzie pomaga przygotować plan nawożenia azotem lub obliczyć maksymalne dawki azotu. Może być więc przydatne zarówno w gospodarstwach objętych obowiązkiem sporządzania planu, jak i w tych, które korzystają z obliczeń maksymalnych dawek. Samo skorzystanie z aplikacji nie zwalnia jednak z odpowiedzialności za prawidłowe dane, obliczenia i przestrzeganie wymagań programu azotanowego.
Brak planu nawożenia może słono kosztować. Takie opłaty grożą rolnikom w 2026 roku
Brak wymaganego planu nawożenia azotem może kosztować rolnika maksymalnie 760,56 zł. Taka sama stawka obowiązuje za brak dokumentacji realizacji programu azotanowego lub prowadzenie jej niezgodnie z przepisami. Wyższe opłaty przewidziano za nieprawidłowe stosowanie nawozów – maksymalnie 3042,25 zł – oraz ich niewłaściwe przechowywanie, za co opłata może wynieść do 4563,37 zł. Ostateczna wysokość opłaty zależy od zakresu i stopnia stwierdzonego naruszenia.
Oprac. Agnieszka Sawicka na podstawie Prawa wodnego, Programu azotanowego oraz informacji Ministerstwa Infrastruktury i ARiMR.
