Preparaty mlekozastępcze mogą wspierać odchów prosiąt, ale nie powinny być traktowane jako remedium na problemy i zaniedbania w porodówce. Ich zastosowanie jest najbardziej uzasadnione w sytuacjach, gdy liczebność miotu przekracza możliwości wykarmienia przez lochę lub ma ona ograniczoną produkcję mleka, a także gdy locha padła albo część zwierząt wymaga dodatkowego wsparcia. W pozostałych przypadkach podstawą prawidłowego odchowu powinny pozostać: dobre przygotowanie lochy do laktacji, szybkie pobranie siary, odpowiednia temperatura w legowisku, dostęp do wody oraz wczesne przyuczenie prosiąt do paszy stałej.
Równie istotne jest przygotowanie układu pokarmowego i zachowania prosiąt do przejścia na suchą paszę. Jeżeli prosięta przez cały okres przed odsadzeniem korzystały głównie z płynnego pokarmu, mogą później z opóźnieniem rozpocząć pobieranie mieszanki stałej.
Zdrowe jelita prosiąt są najważniejsze
Preparaty mlekozastępcze po rozpuszczeniu w wodzie mają dostarczać energii, białka, tłuszczu, laktozy, witamin i składników mineralnych. Zawierają wysoko strawne komponenty mleczne, dodatki wspierające jelita, a czasami także elektrolity, probiotyki lub substancje poprawiające smakowitość. W preparacie mlekozastępczym ważne jest nie tylko to, ile zawiera tłuszczu, ale także jakiego jest on rodzaju oraz w jakiej formie. Tłuszcz w mleku lochy jest silnie zemulgowany i występuje w postaci bardzo małych kuleczek. Dzięki temu prosięta są zdolne do przyswojenia go praktycznie w stu procentach. Chociaż produkty te charakteryzują się dobrą strawnością i dostarczają wielu potrzebnych składników, to jednak mają mniej substancji aktywnych, które biorą udział w rozwoju przewodu pokarmowego. Niemniej, niektóre badania pokazują, że prosięta, którym podawano preparat mlekozastępczy, miały znacznie głębsze krypty jelitowe i istotną różnicę ich stosunku do kosmków. Kosmki jelitowe były lepiej rozwinięte. Oznacza to, że podawanie preparatów mlekozastępczych prowadzi do pozytywnych zmian w układzie trawiennym, a dzięki systemom dokarmiania prosiąt preparatem mlekozastępczym można uzyskać więcej prosiąt od lochy. Trzy do czterech litrów wypitego przez prosię mleka daje przyrost masy ciała około 1 kg.
Najpierw siara, później produkty mlekozastępcze
Preparat mlekozastępczy nie jest odpowiednikiem siary. Nie dostarcza prosięciu przeciwciał i nie może zastąpić pierwszego pobrania siary od lochy. Prosię, które nie otrzymało siary, nie powinno być karmione wyłącznie preparatem mlekozastępczym w celu rozwiązania problemu odporności. Tylko siara dostarcza immunoglobulin, które decydują o przeżywalności prosiąt, a zdolność jelit do wchłaniania przeciwciał szybko się zmniejsza po urodzeniu. Jeżeli prosię jest słabe, wychłodzone lub przegrywa konkurencję przy wymieniu, preparat mlekozastępczy nie naprawi skutków niedostatecznego pobrania siary.
Dokarmianie może być przydatne w przypadku grupy prosiąt o niskiej masie urodzeniowej, które mimo prawidłowego ogrzania i dostępu do siary mają trudności z utrzymaniem tempa wzrostu. W takiej sytuacji preparat powinien być kierowany przede wszystkim do zwierząt wymagających wsparcia, dzięki czemu mniejsze sztuki mają szansę na szybką poprawę kondycji. Czasami płynny preparat jest podawany w całej porodówce, niezależnie od liczebności miotów i kondycji prosiąt. Takie rozwiązanie jest prostsze organizacyjnie. Selektywne stosowanie wymaga więcej obserwacji i pracy.
Preparat nie zastąpi dobrej mleczności lochy
Jeżeli locha produkuje zbyt mało mleka, należy najpierw znaleźć tego przyczynę. Problem może wynikać z niedostatecznego pobrania wody, błędów żywieniowych, zaparć, stresu cieplnego, złej kondycji, chorób wymienia, zapalenia macicy albo nieprawidłowości związanych z porodem. Podanie preparatu może ograniczyć skutki, ale nie usunie źródła problemu. Przed wprowadzeniem dokarmiania należy sprawdzić stan wymienia, temperaturę lochy, apetyt, jakość kału i zachowanie przy karmieniu. Jeżeli występują objawy zespołu MMA, gorączka, bolesność wymienia lub nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych, potrzebna jest konsultacja z lekarzem weterynarii.
Preparat mlekozastępczy i prestarter pełnią różne funkcje. Pierwszy dostarcza płynnego pokarmu przypominającego mleko. Drugi ma nauczyć prosięta pobierania suchej mieszanki i przygotować ich układ pokarmowy do odsadzenia. Zaletą preparatu mlekozastępczego jest jego atrakcyjność dla prosiąt. Ciepła, słodkawa mieszanka jest łatwa do pobrania i zwykle chętnie przyjmowana przez małe zwierzęta. Problem pojawia się wtedy, gdy płynny pokarm całkowicie zastępuje kontakt z paszą stałą. Można stosować preparat, ale jednocześnie nie należy opóźniać podawania paszy.
Jeżeli prosięta przed odsadzeniem korzystają głównie z płynnej mieszanki, mogą mieć mniejszą motywację do poznawania suchej paszy. Po odsadzeniu muszą wówczas jednocześnie poradzić sobie z brakiem lochy, zmianą grupy, nowym środowiskiem i przejściem na inny rodzaj pokarmu. Oznacza to gorsze przyrosty i większe ryzyko zaburzeń jelitowych w odchowalni. Dlatego preparat mlekozastępczy powinien być stosowany tak, aby równocześnie utrzymywać kontakt prosiąt z suchą paszą, którą należy wprowadzać stopniowo, gdy prosięta zaczynają interesować się otoczeniem.
Początkowo podaje się niewielkie ilości świeżej mieszanki. Najlepiej sprawdza się podawanie małych porcji kilka razy dziennie. Świeży zapach i obecność innych prosiąt przy paszy pobudzają ciekawość oraz zachęcają do poznawania pokarmu. Resztki trzeba regularnie usuwać, ponieważ zawilgocona pasza traci smakowitość i może stać się źródłem bakterii. W miarę zwiększania pobrania suchej paszy można ograniczać ilość lub częstotliwość podawania preparatu mlekozastępczego. Zmiana powinna być stopniowa, szczególnie w przypadku małych prosiąt.
Błędy w przygotowaniu płynnej paszy
Odpowiednio dobrany i higienicznie podany preparat mlekozastępczy może poprawić zaopatrzenie prosiąt w energię oraz ograniczyć skutki niedostatecznej mleczności loch. Jednak niewłaściwe stosowanie może wywołać odwrotny efekt. Błędy w rozcieńczaniu, zanieczyszczona woda lub długie przechowywanie mieszanki mogą prowadzić do biegunek.
Płynny preparat jest dobrym środowiskiem dla bakterii. Szczególnie szybko namnażają się mikroorganizmy w resztkach pozostawionej mieszanki. Sprzęt powinien być myty po każdym użyciu, a nie tylko przepłukiwany wodą. Należy usunąć pozostałości tłuszczu i białka, stosować środek myjący i dokładnie płukać wyposażenie. Nie należy dolewać świeżej mieszanki do resztek znajdujących się w pojemniku, gdyż utrudnia to kontrolę ilości pobranego pokarmu i zwiększa ryzyko namnażania bakterii. Zbyt zimny produkt może ograniczać pobranie i zwiększać straty energii potrzebnej do ogrzania treści pokarmowej. Zbyt gorący może niszczyć niektóre składniki lub zmieniać konsystencję mieszanki. Automatyczne instalacje umożliwiają utrzymanie właściwej temperatury pokarmu oraz jego dozowanie o dowolnej porze dnia.
Dominika Stancelewska
