Jedną z najważniejszych reakcji krów na wysoką temperaturę w oborze jest pogorszenie apetytu. Temperatura około 25°C tylko nieznacznie ogranicza pobranie paszy, ale już przy temperaturach przekraczających 30°C spadek pobrania staje się bardzo wyraźny. Zwierzęta rzadziej podchodzą do stołu paszowego, ponieważ są zmęczone upałem. Tym samym jedzą mniej. Problem ten ma szczególne znaczenie w przypadku krów we wczesnej i szczytowej fazie laktacji, których zapotrzebowanie na energię i składniki pokarmowe jest bardzo wysokie.
Ograniczone pobranie paszy sprawia, że zapotrzebowanie zwierząt nie jest w pełni pokryte, co zwiększa ryzyko problemów zdrowotnych i spadku produkcji mleka. W okresie letnim częściej występuje również kwasica żwacza. Pogarsza ona strawność paszy, zmniejsza jej pobranie i powoduje słabsze przeżuwanie, co dodatkowo obniża efektywność trawienia. Na reakcję stresową wpływają nie tylko temperatura otoczenia, lecz także: wysoka wilgotność powietrza, ciepło powstające podczas przemian w przewodzie pokarmowym, ciepło wytwarzane w całym organizmie w wyniku metabolizmu, pogorszenie smakowitości i jakości paszy pod wpływem wysokiej temperatury.
Zmiejsz udział włókna, zwiększ energię
Dawki zawierające dużo włókna sprzyjają powstawaniu większej ilości ciepła w przewodzie pokarmowym. Dlatego w gorące dni warto zmniejszyć udział pasz włóknistych i zwiększyć udział pasz treściwych oraz kiszonki z kukurydzy. Nie oznacza to jednak konieczności całkowitego pozbawienia krów włókna. Jest ono niezbędne do prawidłowej pracy żwacza, dlatego należy zachować odpowiedni umiar i zadbać o właściwą strukturę dawki.
Dobrym sposobem na zwiększenie koncentracji energii w dawce bez nadmiernego zwiększania udziału pasz treściwych jest zastosowanie dodatków tłuszczowych. Tłuszcz zmniejsza produkcję ciepła w organizmie krowy, ponieważ podczas jego przemian powstaje mniej ciepła niż podczas przemian węglowodanów.Tłuszcz jest również bardzo skoncentrowanym źródłem energii – dostarcza około 2,5 raza więcej energii niż węglowodany. Nie fermentuje w żwaczu i podczas jego przemiany nie powstają gazy. Trzeba jednak uważać, by nie przedawkować, gdyż nie dość, że tłuszcz jest kosztownym składnikiem dawki, to jego nadmiar może zaburzyć fermentację żwaczową. Ilość tłuszczu pochodzącego z dodatków nie powinna przekraczać 4% suchej masy dawki, a zawartość tłuszczu surowego w całej dawce nie powinna przekraczać 6% suchej masy.
Zwiększenie udziału pasz treściwych i zmniejszenie ilości pasz objętościowych może ograniczyć produkcję ciepła w żwaczu, ale jednocześnie zwiększa ryzyko kwasicy. Dlatego warto rozważyć zastosowanie odpowiednich dodatków paszowych.
Kontroluj poziom białka
W okresie wysokich temperatur trzeba szczególnie uważać, aby nie dostarczać krowom nadmiernej ilości białka, zwłaszcza białka rozkładanego w żwaczu. Usuwanie nadmiaru amoniaku z organizmu wymaga energii, której podczas upałów często brakuje. Zbyt duża ilość białka może więc pogorszyć bilans energetyczny i przyczynić się do obniżenia wydajności mlecznej.
Pocące się zwierzęta tracą z organizmu wodę oraz elektrolity, przede wszystkim potas i sód. Dlatego w warunkach sprzyjających stresowi cieplnemu należy zwiększyć ich udział w dawce. Zawartość potasu w dawce można zwiększyć do około 1,5%. Przy pobraniu 25 kg suchej masy oznacza to około 375 g potasu dziennie. Ważne jest również dostarczenie odpowiedniej ilości sodu. Elektrolity powinny być uzupełniane zgodnie z bilansem całej dawki i zaleceniami doradcy żywieniowego.
Zachęcaj do jedzenia
Krowy można zachęcać do częstszego przebywania przy stole paszowym poprzez: montaż wentylatorów nad stołem paszowym, zastosowanie zraszaczy w jego pobliżu, zapewnienie komfortowych i chłodnych legowisk,
częstsze podgarnianie paszy, regularne zadawanie świeżej paszy, ograniczenie czasu, w którym TMR pozostaje na stole paszowym.
W czasie upałów warto zwiększyć częstotliwość zadawania paszy. Zaleca się również żywienie „na noc”, czyli podawanie wieczorem około 70–80% dziennej dawki. Temperatury są wtedy niższe, dlatego krowy chętniej pobierają paszę. Pomocne może być także dodawanie melasy do TMR-u w ilości 1–2 kg na sztukę. Melasa poprawia smakowitość mieszanki i sprawia, że TMR wolniej wysycha. Jest również dobrym źródłem potasu.
Chroń pasze przed zagrzewaniem
Wysoka temperatura pogarsza smakowitość pasz i może prowadzić do ich zagrzewania. Dotyczy to szczególnie kiszonek, ale też gotowego TMR-u znajdującego się na stole paszowym. Dlatego należy starannie wybierać kiszonkę z silosu, ograniczać dostęp powietrza do wybieranej kiszonki, unikać jej przegrzewania (pisaliśmy o tym w ostatnim numerze TPR), przygotowywać ilość TMR-u dostosowaną do rzeczywistego pobrania, regularnie kontrolować temperaturę i świeżość paszy na stole.
Nawet pełne zastosowanie powyższych zaleceń nie wyeliminuje całkowicie negatywnych skutków stresu cieplnego. Może jednak znacząco je ograniczyć, pomóc utrzymać pobranie paszy i zmniejszyć ryzyko spadku wydajności oraz problemów zdrowotnych stada.
Beata Dąbrowska
