Rząd przyjął ustawę o aktywnym rolniku. Ma ona spowodować, że wsparcie będzie kierowane dla rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą, a taka działalność jest istotnym źródłem ich przychodów. W stosunku do pierwotnych propozycji dotyczących, kogo w Polsce będziemy uznawać za aktywnego rolnika, wprowadzono kilka istotnych, ułatwiających życie rolnikom, zmian. Wyjątkowo w tym roku łagodnie zostaną potraktowani rolnicy, którzy prowadzą małe gospodarstwa.
W sumie więc z automatu za aktywnych zawodowo w tegorocznej kampanii dopłat uznanych zostanie około 1,170 mln rolników, z czego 600 tys. ubiegających się o płatność dla małego gospodarstwa. Ustawa ma wejść w życie 15 marca, tj. z pierwszym dniem składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich i ONW za 2026 r.
Wraz z tą zmianą zmieni się także ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Prowadzona przez ARiMR ewidencja producentów będzie poszerzona o informację o tym, czy dany producent jest rolnikiem aktywnym zawodowo oraz rok, za który została wydana ostatnia decyzja w sprawie przyznania pomocy, w której została zamieszczona taka informacja. Będzie to służyło do utworzenia rejestru rolników aktywnych zawodowo. Zakłada się, że taki rejestr będzie mógł być wykorzystywany do różnych celów, np. przy udzielaniu pomocy krajowej.
Mali, spółdzielnie i grupy aktywni z automatu
W tym roku automatycznie uznawani za aktywnych zawodowo będą rolnicy, którzy prowadzą małe gospodarstwa (do 5 ha), czyli takie, na które w 2025 r. przyznano płatności bezpośrednie nie wyższe niż 1125 euro. Szacuje się, że z tego udogodnienia skorzysta około 600 tys. gospodarstw.
Z kolei w tym roku oraz w kolejnych latach, za rolników aktywnych zawodowo będą uznawane automatycznie spółdzielnie rolników i spółdzielnie produkcji rolnej oraz grupy producentów rolnych. Uznano bowiem, że podmioty te posiadają status formalny, a ich działalność z definicji koncentruje się na produkcji rolnej i obrocie produktami rolnymi.
Produkcja zwierzęca a aktywny rolnik
Ponadto zakłada się, że automatycznie za aktywnych rolników uznani zostaną rolnicy posiadający od 1 stycznia do 30 czerwca roku złożenia wniosku o przyznanie pomocy zwierzęta w średniej ilości na poziomie co najmniej 0,1 DJP/ha UR. Pierwotnie próg ten ustalono na poziomie 0,3 DJP/ha. Zmieniono mając na uwadze gospodarstwa specjalizujące się w chowie owiec, kóz, gospodarstwa górskie, w których dominują małe stada, gospodarstwa z niską klasą gleby oraz duże obszarowo.
Przepisy te wychodzą także naprzeciw rolnikom, którzy prowadzą tzw. wypas kulturowy. Jeśli rolnik ubiega się o przyznanie pomocy do TUZ, które udostępnia do wypasu zwierząt trawożernych, może przy ustalaniu średniej liczby zwierząt uwzględnić także te zwierzęta, pod warunkiem, że ich właściciel zarejestruje w aplikacji IRZplus, wybierając typ siedziby stada i rodzaj „wypas kulturowy” i zgłosi przemieszczenie każdej sztuki zwierzęcia przekazanej na wypas.
Platności związane z produkcją i nie tylko
Z obowiązku udokumentowania działalności rolniczej mają być zwolnieni również rolnicy spełniający warunki do przyznania pomocy w ramach wybranych działań z Planu Strategicznego dla WPR 2023–2027 oraz obszarowych zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych z PROW 2014-2020. Chodzi o takie płatności, jak:
- płatności związane z produkcją roślin (z wyjątkiem płatności związanych z produkcją roślin strączkowych na nasiona oraz roślin pastewnych) i zwierząt;
- ekoschematy: rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, integrowana produkcja roślin; biologiczna uprawa, materiał siewny kategorii elitarny lub materiału siewnego kategorii kwalifikowany, dobrostanowe;
- płatności ekologiczne;
- płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych obszarowych oraz w ramach interwencji zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.
Premie i inne dopłaty świadczące o aktywności
Wśród rolników zwolnionych z tego obowiązku proponuje się również uwzględnienie rolników, którym przyznano:
- dotacje na „Rozwój małych gospodarstw”, „Premie dla młodych rolników” lub „Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność” PS WPR;
- dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany lub ekologicznego materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie;
- świadczenie pieniężne za udział w poprzednim roku w unijnej sieci danych dotyczących poziomu zrównoważenia gospodarstw rolnych (FSDN, które zastąpiło FADN).
Wielu małżonków prowadzi wspólnie gospodarstwo i rachunki, faktury są wystawiane imiennie także na małżonka rolnika. Uznano więc, że warunki wymagane do uznania za aktywnego zawodowo będą spełnione również w przypadku ich spełnienia przez małżonka rolnika.
Warto zaznaczyć, że za aktywnego rolnika nie będzie uznawany z automatu, jak wcześniej zakładano, rolnik rozliczający VAT na zasadach ogólnych.
Przeczytaj także: Cukrownie tną kontrakty, cukier zalega. Plantatorzy buraków w potrzasku
Kto musi udowodnić aktywność?
Rolnicy, którzy nie mogą zostać uznani za aktywnych zawodowo na podstawie przedstawionych powyżej kryteriów, będą musieli wykazać się minimalnymi kosztami ponoszonymi na działalność rolniczą lub przychodami z takiej działalności. Przy czym rolnik będzie miał możliwość wyboru sposobu udowodnienia prowadzenia tej działalności. Katalog dowodów jest bardzo szeroki i został zaproponowany w projekcie stosownego rozporządzeniu (patrz ramka).
Minister rolnictwa w rozporządzeniu będzie też określał wysokość kosztów prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika oraz przychodów ze sprzedaży wytworzonych przez niego produktów rolnych w przeliczeniu na 1 ha UR. Tych wielkości na 2026 r. jeszcze nie określono. Będą one ustalane z wykorzystaniem przeprowadzonych przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej analiz w tym zakresie.
Zaproponowano, aby wysokość poniesionych kosztów lub uzyskanych przychodów odnosiła się do wielkości gospodarstwa wynikającej ze złożonego przez rolnika wniosku o przyznanie pomocy. Dokumentacja ma dotyczyć okresu od 1 czerwca roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o przyznanie dopłat do 31 maja, roku, w którym składa wniosek. Taki okres umożliwi udowodnienie prowadzenia działalności rolniczej gospodarstwom, które w poprzednim roku nie składały wniosku o płatności, nie poniosły kosztów lub nie uzyskały wystarczających przychodów. Wybrany przedział czasowy uwzględnia cykl zakupu środków produkcji i sprzedaży produktów rolnych, a jednocześnie wyklucza możliwość powtórnego wykorzystania tych samych dokumentów.
Dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów lub uzyskanie przychodów rolnik będzie składał wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy lub przekazywał do dnia 31 sierpnia za pomocą systemu teleinformatycznego ARiMR.
Magdalena Szymańska
